Giới Thiệu Tác Phẩm - Sản Phẩm

The Tragedy of the Vietnam War   (3)
 

MỘT SỐ Ý KIẾN ĐÓNG GÓP SAU KHI ĐỌC CUỐN

THE TRAGEDY OF THE VIETNAM WAR CỦA VĂN NGUYỄN DƯỠNG
 

Cung Trầm Tưởng

Tình hình hiện đại hoá của hai quân chủng Lục quân và Hải quân cũng không khả quan hơn. Chúng tôi xin đan cử một vài thí dụ điển hình. Mãi đến năm 1969 Bộ binh VNCH mới được trang bị loại súng trường M16 trong khi bộ đội Bắc Việt đã sử dụng loại AK47 hiện đại từ nhiều năm trước đó. Loại chiến xa M48 chỉ được Mỹ chuyển giao cho Thiết giáp VNCH vào cuối năm 1972 nhưng lại bị tháo gỡ bộ phận tác xạ bằng radar, khiến tăng thủ Việt Nam phải bắn bằng mắt trần! Về phía Hải quân VNCH, trận liệt đa số gồm những phế tích của thế chiến thứ hai, cổ lỗ. chậm chạp, khó thao tác và bảo trì, kể cả bốn khu trục hạm loại Clark được coi như mũi xung kích trên đại dương của Hải quân VNCH. Hậu quả là chúng ta đã thua Hải quân Trung Cộng trong trận hải chiến chung quanh đảo Hoàng Sa ngày 19/1/1974 chỉ vì Mỹ đã không muốn trang bị cho chiến hạm của chúng ta một khả năng pháo chiến thích hợp và dẫn dắt phi cơ bằng radar - yếu tố này rất quan trọng - để đánh chìm các chiến hạm địch.

Người ta sẽ thắc mắc hỏi tại sao lại có những chuyện phi lý như trên? Lý do là vì Mỹ thiếu thành tâm và vì theo truyền thống chính sách quân viện miễn phí cho các nước đồng minh nghèo của mình, Mỹ không muốn các nước này có một quân đội đủ mạnh để tự bảo vệ lấy và như vậy sẽ có khuynh hướng độc lập đối với Mỹ. Để chứng mình tính phi lý của chính sách quân viện này cho VNCH, chúng tôi xin đan cử một thí dụ điển hình, vụ vận tải cơ C-130A. Lầu Năm Góc đã giao nhiệm vụ tân trang loại phi cơ cũ kĩ này (32 chiếc được chuyển giao cho KLVNCH) cho một hãng thầu dân sự Mỹ đảm nhận. Đối với hãng này, mục tiêu chính là đạt lợi nhuận tối đa hơn là bảo đảm phẩm chất chương trình. Một số không ít những chuyên viên họ gửi sang Việt Nam để giúp KLVNCH bảo trì loại phi cơ ấy là những thợ điện gia dụng, thợ hàn, thợ sửa ống nước, thợ sửa xe hơi, được tuyển từ ngoài dân sự. Vì vậy, điều tréo cẳng ngỗng xảy ra là các ông huấn luyện viên Mỹ đã phải nhờ các “học trò” KLVNCH chỉ dẫn về kỹ thuật bảo trì phi cơ!

Nói tóm lại, chính sách Việt Nam hoá chiến tranh khó mà thành công với một chương trình hiện đại hoá QLVNCH khập khiễng như trên. Ngoài ra, do việc rút ngắn thời gian thực hiện từ bốn năm xuống còn hai năm rưỡi vì áp lực của phong trào phản chiến Mỹ đòi phải rút quân ngay về nước và áp lực của quốc hội Hoa Kỳ hối thúc phải kí một hoà ước với Hà Nội càng sớm càng tốt, chương trình hiện đại hoá QLVNCH bị dồn nén đến mức trở thành cấp tập và bôi bác – làm cho xong chuyện để sớm về nước, rồi “quên Nam” (forget Vietnam) và đeo đuổi tiếp “giấc mơ Mỹ”.

Hậu quả là, vào lúc chương trình Enhance plus chấm dứt (đầu 1973), QLVNCH bị đặt trước một thực trạng là quân đội Bắc Việt mạnh hơn QLVNCH cả về nhân lực lẫn hoả lực. Trận liệt CSVN cuối năm 1972 gồm 20 sư đoàn bộ binh, được tùng trợ bởi 20 trung đoàn pháo (6 sư đoàn tương đương); trong tổng số này, 10 sư đoàn được gửi vào Nam để “hiệp đồng” tác chiến với 5 sư đoàn Việt Cộng. (trang 132) Vũ khí xử dụng hiện đại và đa dạng gồm AK47; cối 60 li và 82 li; pháo 75 li, 122 li, 130 li và 152 li; cao xạ 12,7 li, 37 li, hoả tiễn phòng không SAM 3, AT 3 và SA 7; tăng T 54, PT 76 và BRT 85. (trang 162)

Trưóc một lực lượng địch hùng hậu như trên, trận liệt phía đồng minh cho đến cuối tháng 6/1972 gồm 9 sư đoàn Mỹ (7 Bộ binh +2 Thuỷ quân Lục chiến), khoảng 4 sư đoàn Đại Hàn, Úc, Tân Tây Lan, và 14 sư đoàn tương đương VNCH (10 Bộ binh + 1 Thuỷ quân Lục chiến + 1 Dù + 4 Liên đoàn Biệt động quân). Tổng cộng là 27 sư đoàn, như vậy tương đương với lực lượng tác chiến của CSVN. Nhưng kể từ tháng 6/1972 trở đi, sau sự ra đi của 13 sư đoàn Mỹ và đồng minh, cán cân lực lượng đổi thành 14 sư đoàn VNCH chống 26 sư đoàn CSVN.

Chính sự chênh lệch lực lượng lớn lao này, cộng với sự cắt giảm quân viện đột ngột và ồ ạt của Mỹ cho VNCH, mới là nhân tố quyết định của cuộc chiến chứ không phải những cái Hà Nội rêu rao như tình yêu nước, yêu đảng cao độ của nhân dân, sức mạnh của ý hệ Mác – Lê và tư tưởng Hồ Chí Minh, tính đúng đắn của chiến tranh cách mang nhân dân, vân vân và vân vân. Bởi vì nói gì thì nói, số phận cuộc chiến Việt Nam trên thực tế chủ yếu đã được định đoạt bằng bạo lực thô tháp và trần trụi của súng ống chứ không phải bằng sức mạnh của thứ vũ khí mềm trên mà Hà Nội đã huyênh hoang tuyên truyền và đã thuyết phục được một số không ít người nước ngoài.

Nói cách khác, VNCH thua vì H.K.đã không thực tâm giúp QLVNCH hiện đại hoá để có khả năng đối đầu với một địch thủ được cộng sản quốc tế vũ trang đến tận răng. Thực chất Việt Nam hoá chiến tranh chỉ là một cái cớ để H.K. rút ra khỏi ngục lửa và giao củ khoai nóng (hot potato: vấn đề nan giải) lại cho người bạn đồng minh bé nhỏ và lâu đời của mình để bạn ta tự xoay xở lấy. Việt Nam hoá chiến tranh, đối với Kissinger, chỉ là một màn phụ diễn (sideshow) để Nixon thực hiện cái dự án toàn cầu vĩ đại của ông ta. Việt Nam hoá chiến tranh chỉ là một thao tác của tên phù thuỷ để đổi mầu chiến tranh bằng đổi mầu xác chết.

Về cung cách làm ăn của cặp bài trùng Nixon – Kissinger, tác giả trích dẫn Michael Maclear, một sử gia Mỹ: “Đó là một Cặp Kỳ dị, “ưa” giấu giếm những quan điểm, chính sách đường lối của họ (an Odd Couple with their secretive policy ideas and methods), khiến không ai rõ đâu là đầu mối, động cơ chủ yếu của những việc làm liên quan đến Việt Nam của họ”. (trang 134) Riêng về Kissinger, nhân vật chủ chốt gây ra thảm hoạ Việt Nam và là một người có cá tính tự mâu thuẫn với chính mình, tác giả trích dẫn nhận xét của Phụ tá Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Adam Yarmolinsky: “(quan điểm của Kissinger) xuất phát từ một nỗi sợ hoang tưởng (paranoid fear) về phản ứng của cánh hữu Mỹ trước việc rút lui (khỏi Việt Nam)…và ông ta không sẵn sàng chấp nhận cái ông coi là một rủi ro nghiêm trọng cho người Mỹ. Song ông ta lại sẵn sàng hi sinh tính mạng hàng vạn người Mỹ và hàng chục vạn người Việt Nam để ngăn chặn cái ông thấy đang có nguy cơ trở thành một tai hoạ”. (trang 134)

Và thảm hoạ tập thể đã bắt nguồn từ sự mâu thuẫn nội tại ấy của một cá nhân. Như trong một bi kịch cổ điển Hi Lạp. Song với một tiểu dị khủng khiếp:

- 5 triệu thương vong Việt (cả Bắc lẫn Nam);

- ngót 1 triệu thuyền nhân nịch tử trên đường vượt thoát tìm tự do;

- hai triệu Khờ Me hiến tế cho giấc mơ cuồng vĩ của Pol Pot;

- trên 58.000 trận vong Mỹ,

- 150.000 thương binh Mỹ,

- và một hội chứng Việt Nam hằn in tâm thức.

Và trong triệu triệu vãng sinh ấy, đã mấy ai được mạc mặt, cầu siêu và khâm liệm? Riêng về phía CSVN, cái chết của hàng trăm ngàn chiến binh “sinh Bắc tử Nam” đã không được chính quyền Hà Nội thông báo cho thân nhân họ. Đây là một mảnh chìm hút thẳm của cái cộng sản gọi là “một cuộc chiến tranh thần thánh”, chỗ ở vô định của những oan hồn vô danh, những bóng ma u uẩn của một bi kịch khốc tàn và bội bạc.

7 - Nixon tái đắc cử tổng thống nhiệm kỳ thứ hai (1969-1973) với một đa số lớn lao (60.7%). Một nguyên nhân của sự thắng lợi vẻ vang này của ông ta là trong lúc tranh cử ông có hứa với nhân dân Mỹ là sẽ chấm dứt cuộc chiến Việt Nam và mang quân lính Mỹ trở về nước trong một tương lai không xa. Nhưng với một cuộc chiến cực kỳ phức tạp như cuộc chiến Việt Nam, thực hiện được điều ông hứa không phải dễ dàng. Đối với ông, điều quan yếu là phải làm như thế nào để có được cái ông gọi là “hoà bình trong danh dự” (cho nước Mỹ). Và ông đặt “việc bảo vệ uy tín quốc gia” lên hàng ưu tiên số một (as the foremost priority) để giải quyết chiến tranh. (trang 128)

Vốn là một người đầy mưu trí, đảm lược , tự tin và rất lì, lại được hiến kế bởi một Kissinger quỷ quyệt và tháo vát, Nixon không muốn để những áp lực bên ngoài chi phối chính sách và đường lối giải kết khỏi Việt Nam của mình. Ông chủ trương leo thang và mở rộng địa bàn chiến tranh tới mức tối đa để ép Hà Nội phải nhượng bộ tối đa ở bàn hội nghị. Chẳng hạn trong khoảng từ tháng 4/1969 đến cuối năm 1972, ông đã ra lệnh cho Không lực Hoa Kỳ ném bom xuống Bắc Việt Nam, Lào và Căm Bốt một khối lượng bom là 635.000 tấn, tức tương đương với khối lượng bom của chiến dịch Sấm Rền từ 1965 đến 1968. Ngoài ra, ông còn dự tính cho sử dụng bom nguyên tử nếu Hà Nội ngoan cố. Trên mặt biển, ngày 8/5/1972, ông cho lệnh Hạm đội 7 Mỹ phong toả hải cảng Hải Phòng bằng thuỷ lôi để ngăn chặn tầu bè Liên Xô đến tiếp viện cho quân Bắc Việt được ước lượng là 65% tổng số quân viện cho CSVN của toàn khối cộng sản quốc tế (trang 166). Điều mà Nhóm Ăn Trưa của Tổng Thống Johnson trưóc kia đã lo sợ một cuộc phong toả như vậy sẽ làm bùng nổ thế chiến thứ ba đã không xẩy ra.

Với những nưóc cờ táo bạo trên, cùng với việc mở rộng chiến trường sang Cam Bốt với cuộc hành quân Toàn Thắng tháng 4/1970 của liên quân Việt-Mỹ và sang Lào với cuộc hành quân Lam Sơn 719 đầu năm 1971 của QLVNCH, và với việc đẩy mạnh Chiến dịch Phượng Hoàng để tiêu diệt hạ tầng cơ sở tại miền Nam Việt Nam của cộng sản, có thể nói Nixon là vị tổng thống Mỹ diều hâu nhất kể từ sau thế chiến thứ hai. Song đây cũng là một nguyên nhân chủ yếu của sự phá sản sự nghiệp chính trị của ông, bởi vì ông đã không lường trước được mức độ phản ứng quyết liệt của phong trào phản chiến H.K. và của một Quốc hội H.K. cũng không kém quyết liệt trong đường lối chống chiến tranh của họ.

Bi kịch Việt Nam trở thành bi kịch của chính Nixon. Điều trớ trêu là, sau khi được nhân dân bầu lại với đa số phiếu lớn lao, ông lại bị chính nhân dân phủ nhận phũ phàng với những cuộc biểu tình tuần hành phản chiến có hàng trăm ngàn người tham dự, thuộc đủ mọi tầng lớp xã hội, giương cao những biểu ngữ gọi ông là “tên đồ tể khát máu”, là “con heo”. Đây là một mạ lị công khai chưa từng có trong lịch sử nước Mỹ đối với một vị tổng thống đương quyền: chất độc thải ra từ cuộc chiến Việt Nam đã nhiễm sâu vào và làm phân rã cơ cấu xã hội Mỹ.

Tất nhiên CSVN không thể không lợi dụng tình trạng nước đục ấy để thả câu: Chúng thấy rằng đã đến lúc phải đẩy mạnh kế hoạch thôn tính miền Nam Việt Nam của chúng. Trước hết, để đối phó với cuộc leo thang chiến tranh không quân tại miền Bắc của Nixon, Hà Nội cho tăng cường tối đa mạng lưới phòng không gồm 2000 hoả tiễn SAM đủ loại, trên 4000 pháo cao xạ nòng lớn và 200 chiến đấu cơ MIG (trang 165). Đồng bộ với việc làm này, Hà Nội đẩy mạnh mức độ xâm lăng và tấn công vào liên quân Việt Mỹ ở miền Nam của những sư đoàn Bắc Việt thiện chiến. Ở cao điểm chiến dịch mùa hè đỏ lửa 1972, chủ lực quân cộng sản tại miền Nam gồm 14 sư đoàn được phân phối như sau:

- 7 sư tại Quân khu I VNCH (trang 143);

- 3 sư tại Quân khu II VNCH;

- 4 sư tại Quân khu III VNCH, gồm 2 Bắc Việt và 2 Việt cộng (trang 143 - 148);  chưa kể 26 trung đoàn biệt lập và chuyên môn tương đương với 6 sư đoàn.

Theo tác giả, cuộc chiến trong giai đoạn Xuân 1969 – Hè 1972 là cuộc đấu trí với hai ngộ nhận giữa Washington và Hà Nội. Nixon cho rằng sự gia tăng tối đa áp lực quân sự của ông sẽ làm CSVN chùn bước và phải tìm một giải pháp chính trị cho cuộc chiến (trang 135). Nhưng ông đã tính lầm vì quyết tâm của giới lãnh đạo già nua tại Hà Nội rất mạnh và vì sự tổn thất của Bắc Việt đã được nhanh chóng bồi đắp bởi mức độ quân viện ồ ạt của khối cộng sản quốc tế, kể từ năm 1970 trở đi là 3, 5 tỉ đô la mỗi năm của Liên Xô và 1 tỉ đô la mỗi năm của Trung Cộng (trang 131). Ngược lại, Hà Nội cũng hiểu lầm Nixon vì chúng tin rằng, với sự chống đối chiến tranh ngày càng mạnh mẽ của nhân dân và Quốc Hội Hoa Kỳ, Nixon sẽ chỉ có những phản ứng lấy lệ trước cuộc leo thang chiến tranh của chúng. Thêm vào đó, Hà Nội coi việc giảm quân số Mỹ tại Việt Nam một cách nhanh chóng và ồ ạt của Nixon (25.000 trong tháng 7/1969; 60.000 trong tháng 1/1970; 150.000 bắt đầu từ tháng 5/1970, và 9 sư đoàn kể từ tháng 6/1972) là một dấu hiệu nhụt chí của Nixon.

Việc Hà Nội hiểu lầm quyết tâm của Nixon (nổi tiếng là một tay chơi xì phé lão luyện ở ngoài đời) đã làm chúng phải trả một giá rất đắt về quân sự. Chỉ riêng trong chiến dịch Xuân 1972, mức tổn thất của quân Bắc Việt được ước tính như sau: 60% quân số bị loại ra khỏi vòng chiến, 80% quân khí, kể cả tăng, pháo cơ động, cao xa và hoả tiễn bị huỷ diệt (trang 161). Nhưng cũng như trong trận tổng tấn công Tết Mậu Thân 1968, cộng sản lần này thua về quân sự nhưng thắng về tâm lý: cuộc leo thang chiến tranh của chúng đã châm ngòi cho phong trào phản chiến ngoài đường phố và trong khuôn viên Quốc hội H.K. bùng nổ trở lại, đòi “hoà bình tức khắc”, khiến Nixon và Kissinger chẳng còn mấy bụng dạ để giằng co với cộng sản ở bàn hội nghị và kiên định trong lập trường “đặt việc bảo vệ uy tín quốc gia lên trên hết” của họ. Cũng như Johnson trước kia, Nixon không thua trận chiến với cộng sản nhưng thua trận chiến với nhân dân Mỹ. Hậu quả là sự ra đời vội vã và bôi bác, trong máu và nước mắt, của đứa con trí tuệ của Kissinger: “Thoả ước về chấm dứt chiến tranh và lập lại hoà bình tại Việt Nam”, được ký kết tại Paris ngày 27/10/1973.

Trước khi xét đến nội dung của bản thoả ước trên, tưởng cũng nên nói đến tiến trình nhân quả của một số sự kiện then chốt đã thúc sinh ra nó. Khởi sự là quyết định leo thang chiến tranh của Nixon để ép Hà Nội phải nhượng bộ ở bàn hội nghị. Quyết định này được bí mật tiến hành vào ngày 18/3/1969 với Chiến dịch Điểm tâm của Không lực Hoa Kỳ, sử dụng 48 phi xuất B-52 dội bom xuống 15 căn cứ của quân Bắc Việt rải dọc từ Tchepone Lào xuống đến vùng Mỏ Vẹt Nam Việt Nam(trang 131);  đồng thời Nixon cũng ra lệnh cho phục hoạt Chiến dịch Biệt kích Hunt để đánh phá Đường mòn Hồ Chí Minh. Nhưng sự hiện hữu của chiến dịch không tập bí mật trên bị phát giác bởi bài báo đăng trên tờ New York Times ngày 9/5/1969, tạo một cái cớ cho phong trào phản chiến Mỹ bùng trở lại. Chỉ nội trong tháng 5 này đã có 450 trường đại học đã đóng cửa để phản đối Nixon. Rồi các cuộc biểu tình chống chiến tranh liên tiếp xẩy ra ở nhiều nơi mà cao điểm là cuộc biểu tình tuần hành vào ngày 16/11/1969 của 250.000 người tại Washington, D.C. Ngoài ra còn phải kể đến một sự kiện chống đối quan trọng khác: sự phổ biến trên báo chí những tài liệu bí mật của Lầu Năm Góc (Pentagon Papers) vào ngày 3/6/1971, do sự trở cờ của viên chức quốc phòng Daniel Ellsburg. Sự phát giác những động cơ tăm tối và bất hợp pháp của những quyết định về chiến tranh của nhà cầm quyền Mỹ này có tác dụng tức thời là đổ thêm dầu vào ngọn lửa phản chiến.

Trước một tình trạng xã hội sục sôi như vậy, Quốc Hội H.K. không thể ngoảnh mặt làm ngơ. Tiểu Ban Tư Pháp Hạ Nghị Viện mở cuộc điều tra về Chiến Dịch Thực Đơn giội bom xuống Căm Bốt của không lực Hoa Kỳ mà họ cho là vi phạm quy chế trung lập của quốc gia này. Cuối cùng họ đưa ra khuyến nghị “buộc tội, xét xử, truất phế” Tổng Thống Nixon vì ông đã “vi phạm hiến quyền khai chiến của Quốc Hội” bằng cách đưa ra “những lời tuyên bố dối trá về sự hiện hữu, tầm mức và bản chất của chiến dịch giội bom xuống Căm Bốt trên”. (trang 133) Hệ quả của khuyến nghị này là, dù không được Quốc Hội chấp thuận, nó lại là đầu mối của việc Quốc hội thông qua nghị quyết huỷ bỏ Nghị quyết Vịnh Bắc Bộ 7/8/1964. Đây là một quyết định không những tước đi cái cớ để H.K. gây chiến với Bắc Việt, một casus belli, mà còn phủ nhận chính cơ sở pháp lý của cuộc chiến của Nixon, và đây là một điềm dữ cho VNCH.

Về phía QLVNCH, giai đoạn 1970 – 1972 được đánh dấu bởi hai sự kiện quan trọng: Cuộc hành quân Toàn Thắng Xuân 1970, nhằm tiêu diệt các hậu cứ CSVN tại Căm Bốt; Chiến dịch Lam Sơn Xuân 1971 để cắt ngang đường mòn Hồ Chí Minh tại Hạ Lào; cuộc quyết thủ 66 ngày tại An Lôc (bắt đầu từ ngày 13/4/1972); và cuộc tái chiếm Quảng Trị trong mùa hè đỏ lửa năm 1972.

Với kinh nghiệm nóng hổi của một người lính đã tham gia hơn một chiến dịch (ông đã cùng với đồng đội quyết thủ tại An Lộc) và với kỹ năng tinh thông của một sĩ quan quân báo lâu đời, tác giả đã cống hiến cho người đọc một cuộc giải trình chuyên sâu, tỉ mỉ, hào hứng về những trận đánh quan trọng trên của QLVNCH (toàn chương 11). Trước hết ông phân tích cái sai lầm tai hại của Bộ Tham Mưu Việt Mỹ là đã tung vào “hang cọp” Hạ Lào 17.000 quân thiện chiến của QLVNCH để đọ sức với ít nhất ba sư đoàn tinh nhuệ Bắc Việt đang phục chờ trên những điểm cao ở đó. Chỉ riêng sự chênh lệch lớn lao về quân số hai bên này đã nói lên tính phi lý của quyết định trên. Tác giả tự hỏi: “Làm sao một lực lượng 17.000 quân VNCH có thể thực hiện nhiệm vụ chết người ấy mà lẽ ra phải được thực hiện bởi 60.000 quân Mỹ như Đại Tưóng Westmoreland đã dự trù.” (trang 133). Đây là thất bại đầu tiên của chương trình Việt Nam hoá chiến tranh của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, ngoài sự sai sót trên, QLVNCH đã tỏ ra có một khả năng chiến đấu kiên cường trong ba trận đánh tại Căm Bốt, An Lộc và Quảng Trị. Riêng trận đánh Căm Bốt đã được các chuyên gia quân sự đánh giá là một thần tốc chiến xuất sắc. Bí kíp của những chiến công này là áp dụng mô thức phối hợp nhuần nhuyễn giữa hoả lực dưới đất của QLVNCH và hoả lực trên không mà phần lớn do Không lực Hoa Kỳ cung cấp. Tác giả nhận định: “Trong chiến dịch tấn công của cộng sản, quân sĩ VNCH đã tỏ ra dũng cảm và thiện chiến. Lẽ ra chương trình Việt Nam hoá đã thành công nếu như H.K.vẫn tiếp tục yểm trợ mạnh mẽ QLVNCH bằng không lực và hoả lực của họ. Hơn nữa, lẽ ra QLVNCH đã phải được tăng cường ít nhất là 4 hay 5 sư đoàn để thay thế 11 sư đoàn và những đại đơn vị Đồng minh vừa rút ra khỏi Việt Nam. Lẽ ra sự tăng cường có tính quyết định này cho QLVNCH đã phải được thực hiện trước khi có một giải pháp chính trị để bảo tồn chế độ VNCH. (trang 162 – 1963)

Ôi hỡi! Đối với Kissinger, VNCH chỉ là một “màn phụ diễn” trong mưu đồ toàn cầu vĩ đại của Nixon mà ông ta là đồng tác giả. Nhưng điều tác giả muốn nhấn mạnh ở đây là tính phi lý của cuộc chiến Việt Nam của Mỹ. Chẳng hạn hoà ước Paris của Kissinger đã không phản ánh đúng thực tiễn chiến trường Việt Nam. Trong cuộc tổng tấn công Xuân Hè 1972 của chúng, mà mục tiêu chính là chiếm và giữ một thị trấn, Bình Long hay Tây Ninh, để làm thủ đô cho Chính phủ Cách mạng Lâm thời Miền Nam Việt Nam do Hà Nội vội vã dựng lên để hậu thuẫn cho những yêu sách chính trị của mình tại bàn hội nghị, cộng sản đã thua về quân sự nhưng lại thắng về ngoại giao. Trong cuộc đấu trí giằng co, kỳ kèo, nhiều lúc trở nên hài hước và dị hợm. Lê Đức Thọ đã hạ đối thủ Kissinger của hắn.

8 - “Thoả ước về chấm dứt chiến tranh và lập lại hoà bình tại Việt Nam” (Agreement on Ending the War and Restoring Peace in Vietnam) được ký kết tại Paris ngày 27/1/1973 bởi 12 quốc gia và trước sự hiện diện của tổng thư ký Liên hiệp Quốc. Hiệp định quốc tế này gồm 23 điều, được chia thành 9 chương, và một nghị định thư gồm 9 điều.

Theo nhận định của các nhà phân tích, điều quan trọng nhất là điều 2 về thể thức ngưng bắn tại Việt Nam kể từ nửa đêm (giờ GMT) ngày 27/1/1973 và về việc Mỹ cam kết “chấm dứt mọi hoạt động quân sự dưới đất, trên không cũng như ngoài biển, kể cả việc thả mìn xuống lãnh hải, các quân cảng, dân cảng và thuỷ lộ của Bắc Việt Nam.” (trang 173) Một cam kết như vậy, theo tác giả, hàm ý Mỹ tự nhận mình là kẻ xâm lược ở Việt Nam.

Ngoài ra còn một nghịch lý nữa là điều 7, cấm VNCH nhận quân viện từ bên ngoài và chỉ được thay thế theo định kỳ các quân dụng hư hỏng của mình trên căn bản một đổi một, nhưng lại không bắt Bắc Việt phải tuân thủ những ràng buộc này. Ấy là chưa kể đến việc Kissinger rút lại vào giờ chót yêu sách của ông đòi Hà Nội phải rút hết khỏi miền Nam Việt Nam 180.000 quân Bắc Việt. Đây là một nhượng bộ có tính đầu hàng, đe doạ trực tiếp đến tiền đồ của VNCH và là một nghịch lý vì theo điều 5, Mỹ phải rút toàn bộ toàn bộ lực lượng của mình ra khỏi miền Nam Việt Nam trong vòng 60 ngày, kể cả cố vấn quân sự, chuyên viên kĩ thuật quân sự, vũ khí, quân bị và nhân viên quân sự liên hệ đến chương trình bình định, trong khi Bắc Việt lại được quyền duy trì toàn bộ guồng máy chiến tranh tại miền Nam Việt Nam của chúng.

Những nghịch lý như trên - không thiếu gì - của bản thỏa ước Paris chỉ là bề nổi của một thâm ý bán đứng miền Nam Việt Nam cho cộng sản của Nixon và Kissinger. Để hậu thuẫn cho nhận định này của mình, tác giả trích dẫn lời tuyên bố ngày 20/1/1973 của Nixon mà ông cho là đã định đoạt trước số phận VNCH: “…Đã qua rồi cái thời mà Hoa Kỳ tự nhận là của mình cuộc chiến tranh của một quốc gia khác, hoặc chịu trách nhiệm về tương lai của họ, hoặc cho là mình phải chỉ dẫn họ phải điều hành ra sao công việc nội bộ của họ.” (trang 172)

Tưởng cũng nên nêu thêm một chi tiết khác về cá tính của Nixon, vốn nổi tiếng là một chính khách nham hiểm. Tác giả trích lời của Winston Lord, một phụ tá đắc lực của Kissinger tại hoà đàm Paris, liên quan đến lý do tại sao Nixon đã cho tiến hành chiến dịch Linebacker 2 (Hậu vệ 2) giội bom xuống Bắc Việt trong suốt 11 ngày liền kể từ ngày 18/12/1972: “Tổng thống cảm thấy cần phải chứng tỏ ông ta không là một kẻ để thiên hạ coi thường (triffle with), hay phải nói thẳng ra là ông ta muốn tỏ ra cứng rắn với ông Thiệu – và đây mới là lý do căn bản (rationale) của chiến dịch ném bom trên.” Thứ cứng rắn mà theo người ta nhận xét có thể trở thành thô bạo, kiểu Kissinger, đối với bản thân ông Thiệu, nếu ông này không biết điều hoặc gây trở ngại cho việc kí kết sắp tới của thoả ước “hoà bình trong danh dự” hiểu theo ngữ nghĩa nixonian. Và phải chăng đây là lý do sâu kín tại sao ông Thiệu đã bật khóc trước Kissinger tại Dinh Độc Lập? Và phải chăng ông ta khóc vì lo cho sự an toàn của chính bản thân mình?

Riêng về cung cách hành sử của Kissinger, một môn đệ của trường phái ngoại giao thực dụng Metternich, tác giả trích dẫn lời của sử gia Maclear: “Hiển nhiên, một người thông minh như Kissinger đã phải hiểu rằng (hoà ước ấy) chỉ là một thứ cao dán cấp thời (band – aid) trước khi xẩy ra trong một thời gian ngắn sự sụp đổ mà ông ta đã biết rõ trước của cái công trình chúng ta để lại.”(trang 175).  Đây cũng là một cách nói uyển ngữ, nói giảm, nói ý, để khỏi nói thẳng Kissinger là một người vô liêm sỉ. Vô liêm sỉ đến độ, dù đã biết rõ như vậy, ông ta vẫn đến Stockholm để hoan hỉ nhận lĩnh giải thưởng Nobel Hoà bình năm 1973 trong khi đối thủ Lê Đức Thọ của ông đã khước từ giải này vì hắn coi hoà ước Paris chỉ là một mớ giấy lộn mà Hà Nội sớm muộn sẽ xé bỏ.

Để kết thúc chương 12 của sách, được ông đặt tên là “Sự phủi tay”, tác giả đưa ra ý kiến: “Mối quan tâm của giới lãnh đạo Mỹ là sự xâm lược vào các nước khác trong vùng Đông Nam Á của Trung Cộng chứ không phải sự xâm chiếm miền Nam Việt Nam của cộng sản Bắc Việt. Thiết lập được quan hệ ngoại giao với Trung Cộng sẽ tạm thời Kỳm hãm được khát vọng nhuộm đỏ toàn vùng của nước này, nhưng việc sử dụng một nước Việt Nam thống nhất như một thành trì thường xuyên ngăn chặn sự xâm lăng xuống hướng Nam của Trung Cộng mới là ý đồ sâu kín của chính quyền Nixon.” (trang 177). Và, để thực hiện ý đồ này, theo tác giả, Nixon sẽ sẵn sàng, và đã thực sự, giao nộp toàn bộ nước Việt Nam cho cộng sản Bắc Việt thống trị. Đây là khổ nhục kế còn trong vòng giả thuyết vì cho tới nay chưa có một tài liệu phổ biến nào xác định sự hiện hữu của nó. Nhưng nếu đó là sự thực thì Nixon quả là một chính khách quá nham hiểm và lắt léo.

Riêng chủ quan chúng tôi nghĩ, nếu như Mỹ đã quyết tâm duy trì cái công thức đã được chứng nghiệm có hiệu quả tại các chiến trường Quảng Trị, Mỏ Vẹt, Móc Câu, An Lộc 72 là “Quân Lực VNCH + hoả lực B-52 Mỹ” hoặc công thức cải tiến “16 sư đoàn QLVNCH (thay vì 12 sư đoàn như đang có) + hiện đại hóa QLVNCH + hoả lực B-52 Mỹ,. Mỹ đã có thể ung dung rút ra khỏi Việt Nam mà không bị mang tiếng tắc trách, phủi tay, kiểu đem con bỏ chợ đối với VNCH. Hai công thức trên, chúng tôi nghĩ, không phải là khó thực hiên đối với Mỹ về quân sự cững như chính trị nội bộ, nhưng trên thực tế Mỹ đã không làm như vậy. Và đây là một nghịch lý cơ bản nữa của cuộc chiến Việt Nam của Mỹ, một cuộc chiến của những cơ hội bị bỏ lỡ. Và chúng tôi mạnh mẽ tin tưởng không có sự mâu thuẫn giữa đạo lý và chiến tranh hay giữa sự khôn ngoan và bạo lực. Bởi vì cuộc chiến Việt Nam của VNCH và của H.K. là để bảo vệ tư do của một dân tộc nên nó là một cuộc chiến có chính nghĩa và bạo lực nó sử dụng là chính đáng.

Tình hình biến chuyển nhanh chóng trong 6 tháng đầu của năm 1973. Mỹ hoàn toàn rút quân theo đúng thời hạn (ngày 29/3/1973) và chỉ để lại miền Nam Việt Nam một nhân số gồm 8500 chuyên viên kĩ thuật dân sự, một ít nhân viên Toà Đại Sứ, 50 quân nhân thuộc Phòng Tuỳ viên Quốc phòng (Defense Attaché Office, DAO) và một số ít thuộc phái đoàn Mỹ tại Toán Quân sự Liên hợp Bốn bên (Four – Party Joint Military Team, FPJMT). Cho đến ngày 29/3/1973, số tù binh Mỹ được Bắc Việt trao trả là 587; còn tổng số người Mỹ mất tích lúc lâm chiến (Missing in Action, MIA) là 1913.

Ngày 14/6/1973 Quốc Hội Hoa Kỳ thông qua tu chánh án Case – Church ngăn cấm “việc sử dụng mọi tài khoản đã có hoặc sẽ có vào những hoạt động chiến tranh tại bất cứ nơi nào ở Đông Dương nếu không được Quốc hội đặc biệt cho phép.” (trang 178). Đây là một quyết định nhằm hạn chế tối đa quyền lực của Tổng Thống Nixon và như vậy đe doạ đến tính khả thi của môt lời hứa viết tay với ông Thiệu của ông ta là Hoa Kỳ sẽ trả đũa mãnh liệt nếu như cộng sản vi phạm nghiêm trọng hoà ước Paris. Trước một địch thủ thất thế như vậy mà Bắc Việt vẫn án binh bất động vì ba lý do: một, chúng sợ chạm nọc Nixon, vốn nổi tiếng là người có bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm và dễ nổi giận sẽ không để cho chúng muốn làm gì thì làm mà không bị trừng phạt đích đáng; hai, chúng chưa hết choáng váng bởi hệ quả của trận đòn Hậu vệ 2; và ba, chúng cần có thời gian để bồi đắp những tổn thất nặng nề mà liên quân Việt-Mỹ đã gây cho chúng trong chiến dịch Xuân – Hè 1972 vừa qua. Thành thử trong suốt thời gian từ tháng 3/1973 đến tháng 8/1974 (Nixon từ chức vào ngày 10/8/1974), Bắc Việt chỉ tung ra một số trận đánh dò dẫm, lớn nhất là cấp trung đoàn, tại một số địa điểm hẻo lánh của vùng Tây Nguyên Việt Nam.

Các nhà lãnh đạo cộng sản ở Hà Nội hẳn lòng như mở cờ khi nghe tin Tổng thống Nixon phải từ chức vào ngày 10/8/1974 vì nếu không làm như vậy, ông sẽ có nguy cơ bị Quốc hội H.K.kết tội và truất phế do hậu quả của vụ tai tiếng Watergate mà ông là người chủ mưu. Chính sách be bờ cộng sản quốc tế của Tổng thống kế nhiệm Gerald R. Ford chuyển trọng tâm vào những vùng khác trên thế giới hơn là Đông Dương. Bắc Việt coi đây như một chỉ dấu Mỹ cho phép chúng tiếp tục bành trướng xuống hướng Nam trong chừng mực Mỹ có thể chấp nhận được. Vì vậy, chúng áp dụng chiến lược dò dẫm từng bước một, kiểu tằm ăn rỗi, ở những nơi chúng nắm ưu thế hầu như tuyệt đối và Mỹ không còn quan tâm đến nữa. Đó là Lào và Căm Bốt.

Tại Lào, chiến tranh thật ra vẫn tiếp diễn kể từ ngay sau khi thoả ước ngừng bắn lần đầu được kí kết vào tháng 1/1973 giữa lực lượng hoàng gia của Tướng Phoumi Nosovan và liên quân Bắc Việt – Pathet Lào. Tình hình ngày càng xấu đi, khiến hai bên phải kí kết bản thoả ước ngưng chiến thứ hai vào ngày 14/9/1973. Đây cũng chỉ là một mớ giấy lộn bị Bắc Việt xé bỏ ngay sau khi nó ra đời, với việc chúng tiếp tục gia tăng áp lực quân sự và lập thêm những “thánh địa” rải dọc Đường mòn Hồ Chí Minh, nay được mở mang giữa thanh thiên bạch nhật mà không còn bị không quân và biệt kích Mỹ đánh phá nữa.

Tại Căm Bốt, tình hình cũng không khả quan hơn. Được sự yểm trợ hùng hậu của những đại đơn vị Bắc Việt, quân Khờ Me Đỏ mở hàng loạt những trận tấn công vào quân đội của Tổng thống Lon Nol khiến ông ta phải ban bố tình trạng khẩn cấp kể từ ngày 17/3/1973. Chỉ một tháng sau, thủ đô Nam Vang bị vây hãm (trang 197). Địa bàn hoạt động của quân Bắc Việt không chỉ đơn thuần giới hạn vào vùng biên địa phía đông của Căm Bốt mà còn mở sâu vào nội điạ nước này: trên thực tế, quân Bắc Việt đã trở thành quân đội chiếm đóng, và đây là một sự vi phạm trắng trợn và nghiêm trọng đến qui chế trung lập của Căm Bốt mà không có một lời phản đối nào của phe phản chiến Mỹ như họ đã làm trước kia với Chiến Dịch Thực Đơn của Tổng Thống Nixon mà họ cho là một cuộc “chiến tranh diệt chủng”.

Tại VNCH, hy vọng của Tổng Thống Thiệu vào sự tái can thiệp mạnh mẽ của H.K. hầu như tan thành mây khói với sự từ nhiệm của Nixon và việc tân Tổng Thống Ford đề cử Kissinger làm bộ trưởng Ngoại Giao Hoa Kỳ. Đây là một điều dữ cho VNCH vì theo lời tiết lộ của ông Thiệu, “Kissinger tin tưởng chỉ sáu tháng sau ngày ký hoà ước Paris, VNCH sẽ sụp đổ và Mỹ cần phải bỏ rơi miền Nam Việt Nam càng sớm càng tốt, như cắt bỏ một cái u đã làm cho Mỹ đau đớn”. (trang 179)

Một bằng chứng khác về sự phủi tay của Mỹ là cuốn băng ghi âm buổi mạn đàm tại Toà Bạch Ốc vào một ngày tháng 8/1972 giữa Nixon và Kissinger. Trong cuốn băng này, được Trung Tâm Nghiên Cứu Những Vấn Đề Quốc Gia thuộc trường Đại Học Virginia kích âm (voice activated), chép lại và phổ biến vào ngày 8/8/2004:

Nixon nói: “Bất luận thế nào, rất có thể miền Nam Việt Nam sẽ không sống sót được… Năm nay là năm cực kỳ quan trọng, song chúng ta có thể có một chính sách đối ngoại đứng vững được không (viable) khi Bắc Việt đã nuốt chửng miền Nam Việt Nam trong vòng một hay hai năm kể từ đây?...”

Kissinger đáp: “Vậy chúng ta phải tìm ra một công thức nào đó để giữ cho sự việc trên đừng đổ vỡ trong một hay hai năm nữa; rồi sau đó, thưa tổng thống, Việt Nam sẽ trở thành một nơi khỉ ho cò gáy (backwater) chẳng còn ai muốn quan tâm đến nữa nếu chúng ta giải quyết nó (cuộc chiến) vào tháng 10 này chẳng hạn”.

Như vậy, theo cách tính của Kissinger, VNCH sẻ sụp đổ vào cuối năm 1974. Còn theo ước tính của Nixon, vì khởi điểm của khoảng cách thoả đáng (decent interval) là đầu năm 1973, VNCH sẽ sụp đổ vào đầu năm 1975. Vào thời điểm này Nixon đã ở một cự li an toàn để khỏi mang tiếng là bỏ rơi VNCH, và nếu nước này có thua trận (như ông ta đã dự đoán) thì đó là lỗi của họ chứ không phải của Hoa Kỳ. Ông ta không muốn bị lịch sử phê phán là vị tổng thống thua trận đầu tiên của nước Mỹ.