Rồi một sáng một chiều theo với gịng
người "di tản buồn", tôi đến cư ngụ trên xứ Cờ Hoa văn minh hết xảy này mà
chất Huế vẫn c̣n tồn tại thâm căn cố đế trong người dù mỗi ngày cố gắng tắm
một lần bằng nước ấm như ngày nào trên quê hương yêu dấu vào mùa Đông mưa
dầm thối đất thối đai. Tôi dùng chữ "cố gắng" v́ chẳng hiểu sao tôi rất lười
tắm v́ đă có lần tui thử không tắm gội trong suốt một tuần mà cũng chẳng
thấy người bốc mùi thơm, thúi ǵ hết cả. Do đó tui tự nghĩ thầm tắm hay
không tắm th́ cũng như nhau chẳng được lợi ích ǵ, chẳng làm nên tích sự ǵ.
Lại nữa, tui nhớ cách đây cũng khá lâu, trong lúc trà dư tửu hậu, chuyện tṛ
với một ông bạn của ông Nội tui, tuổi ngoài tám mươi, Bố tôi mới hỏi :
- Thưa Bác , Bác có bí quyết ǵ để giữ
chữ thọ cho đến bây giờ không?
Ông Cụ vuốt râu cười khà khà:
- Bác rất ít tắm con à! Tắm th́ lỗ
chân lông nở lớn nên vi trùng dễ xâm nhập vào người, v́ vậy suốt mùa Đông,
Bác không tắm, chỉ dùng khăn thấm nước lau sơ ḿnh mẩy cho khỏi hôi thúi mà
thôi.
Ông nội tui, tuổi lúc bấy giờ cũng
trên tám mươi đă ph́ cười mà bảo rằng:
- Tui khác ông , mùa Hè cũng như mùa
Đông, một ngày phải tắm một lần, một lần phải mất ít nhất 1 tiếng đồng hồ để
kỳ cọ, xoa nắn các huyệt đạo cho máu huyết lưu thông
Hai ông Cụ, ông nào cũng quy tiên lúc
tuổi hạc đă ngoài chín mươi, ông nào cũng có lư khi bàn đến bí quyết sống
lâu , rất chi là khoa học. Vậy tui phải nghe theo lời của ai bây giờ ? Sang
Mỹ, sẵn có nước nóng chảy trong ṿi, tắm một ngày một lần mà chất Huế trong
tui vẫn c̣n nồng cay v́ tui ăn ớt như nhồng trong ba bữa ăn sáng, trưa, tối.
V́ thế, ai hỏi tui quê quán ở đâu, tui đều trả lời một cách hănh diện rằng
tui là người Việt gốc ớt. Câu trả lời thật đầy đủ "thông tin".(Tui dịch chữ
"́nformation" cho có vẻ văn minh thời thượng). Này nhé! người Việt tức là
người Việt Nam không phải Phi Luật Tân hay Miên, Lào, Thái vv...Tui đă nhiều
lần bị mấy ông bà người Phi hỏi tôi có phải là Philippino không. Tức như ḅ
đá! Ḿnh là con Rồng cháu Tiên mà bị nhận lầm là Phi th́ có uất ức không cơ
chứ? Chắc là tại tui xấu trai , thô kệch.! Dân Phi nghe tui phát biểu như
thế này chắc là kiện tui ra toà, buộc tội mạ lỵ dân tộc. Các bạn có biết
không, mấy cô, mấy bà Phi lai Tàu đẹp lắm các bạn ơi ! Rồi th́ "gốc ớt" là
biết ngay nơi chôn nhau cắt rún của tui là xứ Thần Kinh chứ c̣n théc méc ǵ
nữa. Gốc ớt là gốc Huế không sai chạy vào đâu được v́ có lần tui bị một ông
bạn hỏi một câu cắc cớ:
- Mi dân Huế, vậy mi có biết tại sao
dân Huế chỉ ăn ớt xanh không mà thôi không ?
Tôi gân cổ căi lại là dân Huế tui ăn
đủ mọi thứ ớt: ớt xanh, ớt đỏ, ớt tím, ớt vàng, ớt chỉ Thiên, ớt chỉ Địa, ớt
ch́a vôi, ớt hiểm, ớt mọi, ớt bột, ớt trái tươi cắn ḍn tan, chứ làm ǵ mà
lại chỉ ăn ớt xanh. Ớt xanh là ăn với bánh bột lọc để hài hoà với màu đỏ của
con tôm nằm nửa kín nửa hở trong lớp bột lọc. Ăn như thế là ăn kiểu cầu kỳ
của các Mệ chứ thật ra ớt nào cay th́ ăn chứ đâu kể màu sắc. Ông bạn tui để
cho tui nói cho sướng lỗ miệng rồi mới ung dung giải thích:
- Mi thật là dân Huế mất gốc, không
biết chi mô hết ! Dân Huế ăn nhiều ớt quá đến nổi ớt không kịp chín đỏ nên
chỉ ăn toàn ớt xanh. Có rứa mà cũng không biết !
Ui chui choa, tui khoái quá trời khi
nghe ông bạn tui ca tụng cái "đức" ăn ớt của quê hương tui. Tui chỉ muốn ôm
hun ông ta một miếng để thưởng ông ta mà không dám, v́ sợ bàn dân thiên hạ
tưởng tui là dân "Gay" vừa mới từ San Francisco xuống quận Cam chơi.
Nói đến ớt th́ phải nói đến cái món ăn
"quốc hồn quốc tuư" của Huế tui là món bún ḅ. Ai cho tui ăn bún ḅ mà bảo
tui đừng ăn ớt th́ thà chết c̣n hơn. Thiệt là chưởi Cha tui, tui cũng không
giận bằng! Ớt phải cay xé họng mới làm cho bún ḅ ngon được! Ăn bún ḅ Huế
chính gốc là phải vừa ăn vừa hít hà v́ ớt cay, phải đổ mồ hôi trán, tuôn mồ
hôi nách (V́ vậy mà dân Huế ai cũng có một chai Lotion Kata, trị mồ hôi nách
bỏ trong túi quần để xài mỗi khi ăn xong tô bún ḅ Huế. Tui nói rứa mà ai
không tin tui th́ thôi). Ăn bún ḅ Huế là chỉ dùng đũa chứ không dùng muỗng
, phải húp xùm xụp mới đúng phong cách Huế. Muỗng chỉ dùng khi ăn phở Bắc Kỳ
mà thôi. Cầm muỗng để ăn bún ḅ Huế là chưởi Cha cái tô bún ḅ Huế mất rồi!
Mùa Đông ở Huế không có ớt tươi v́ quư hiếm lắm: "Ớt mùa Đông ba đồng một
trái" nên phải ăn ớt bột hay tương ớt hay ớt ngâm dấm nên v́ vậy mà mùa Đông,
tô bún ḅ Huế đă không ngon bằng tô bún mùa Hè.Trời đă "nóng nung người,
nóng nóng ghê" (Trong Quốc văn giáo khoa thư, mô tả mùa Hè) thế mà lại c̣n
ś sụp tô bún ḅ Huế ớt cay chảy nước mắt, nước mũi, th́ thật là ngon không
để mô cho hết. Ngon như rứa th́ thôi! Tôi mời ai ăn bún ḅ Huế mà mặt cứ
lạnh như tiền, ăn một cách ung dung, nhàn hạ không "khẩn trương" chê ớt
không ăn , không thấy một giọt mồ hôi trên trán th́ đừng có ḥng được tui
mời ăn lần thứ hai. Ăn như vậy là "thực bất tri kỳ vị" là không kính trọng
tô bún ḅ là khinh thường dân Huế tụi tui. Lúc tui c̣n ở Bloomington , tiểu
bang Indiana , tui có anh bạn trẻ người miền Nam , Saigon hay đâu đó tôi
quên mất tiêu. Anh ta khoái bún ḅ lắm ! Mỗi lần đến nhà tui ăn bún ḅ, anh
hít hà liền miệng, mồ hôi mồ kê nhễ nhại, anh tham dự hết ḿnh vào "công
cuộc" ăn bún ḅ làm tôi thích thú quá chừng, xem anh ta như bạn tri kỷ, tri
âm vậy.
Ngoài món bún ḅ bắt buộc phải có ớt
lại c̣n một món ăn khác mà ớt cay đóng một phần tối ư quan trọng. Ấy là món
"Cơm Hến". Người ta đă nói lạt như nước ốc, nước hến, vậy th́ để bổ sung cho
cái "lạt" đó chỉ có cái "cay "của ớt. Không có ớt là tô cơm hến xem như bỏ
đi chẳng đáng một đồng xu. C̣n nhiều món ăn đặc sệt Huế nữa như bánh bột lọc,
bánh nậm, bánh ướt nhuỵ tôm, bánh ram bánh ít, cơm dấm nuốt vv...không món
ăn nào là không có ớt đi kèm, dĩ nhiên là không ăn chè hạt sen hồ Tịnh Tâm
cùng với ớt. Nhưng Mẹ tui lúc sinh thời, Bà ăn mít ráo ngọt lịm và ḍn tan
như rứa mà Bà cũng chấm múi mít vàng ươm vào trong chén nước mắm ớt cay. Mùi
vị dĩ nhiên là có khác đi nhưng hương vị cũng độc đáo lắm, các bạn cứ thử
xem một lần cho biết ra răng.
Ớt gắn liền với Huế của tụi tui nên sở
dĩ tui phải nấn ná ở lại với quê hương gần 10 năm, sau 1975 là v́ tui sợ qua
Mỹ không có ớt mà ăn. Tui ăn ớt như nhồng! Tui c̣n nhớ lúc c̣n học cấp tiểu
học trường làng, ông ngoại tui có nuôi một con nhồng, mỗi ngày phải cho nó
ăn một chén ớt hoặc tươi hoặc ớt bột. Ăn nhiều ớt để lột lưỡi và nói được
tiếng người. Và quả thật như vậy, sau một thời gian ăn ớt, con nhồng đă nói
được. Cậu tôi đă bị ông ngoại tôi thưởng cho một tát tai là v́ đă dạy cho
con nhồng chào khách chẳng lich sự tí nào. Số là một hôm có khách đến nhà,
ông ngoại tôi đang khoe với khách con nhồng biết nói th́ đột nhiên nó xổ ra
một câu khiến khách phải ph́ cười và thẹn đỏ mặt: "Chào khách toẹt!" (Khách
toẹt là khách chẳng ra ǵ, là chỉ như một món ăn dở, không ngon, chỉ muốn
nhổ toẹt ra khỏi miệng)
Nhồng ăn ớt để lột lưỡi, để nói nhiều.
Như vậy, dân Huế tụi tui ăn ớt nhiều th́ có nói nhiều không hí ? Ai răng tui
không biết chứ tui th́ h́nh như nói không ít mỗi khi bạn bè bắt đúng tần số
của tui. Ông ngoại tui thường mắng tui là:
- Cái thằng ni răng mà hắn nói không
để miệng đâm da non.
Chẳng lẽ ai nói ít th́ miệng nhiều da
non hay răng? Tui thực không biết! E là phải nhờ mấy nhà sinh vật học giải
thích cho điều này mới được.
Trên đây tui đă nói đến cái công dụng
của ớt làm chảy nước miếng nhiều và do đó làm thức ăn trở nên ngon miệng hơn.
Nay xin nói về những đặc tính của ớt trên phương diện y học. Có thời gian
tui làm việc ở tỉnh B́nh Tuy gần căn cứ Bốn, khu Rừng Lá trên đường từ
Saig̣n ra Phan Thiết, tui có dịp tiếp xúc với các giáo viên dạy học vùng
Rừng Lá này. Họ ăn ớt nhiều đến nổi tui từng tự phụ là người Việt gốc ớt mà
cũng phải ngả mũ ra chào thua. Họ nhậu rượu đế đổ trong thau nhựa trộn chung
với nước ngọt xá xị và mồi nhấm rượu chỉ là môt mâm trái cóc và một tô muối
ớt, ớt nhiều hơn muối. Họ ăn ớt không những để món ăn khoái khẩu hơn mà c̣n
dùng ớt như một phương thuốc trị bênh sốt rét v́ người nào cũng bị chứng
bệnh này hành hạ và chỉ nhờ có ớt mà căn bệnh thuyên giảm dần dần. Chắc các
bạn đă từng nghe hai câu thơ nói về Rừng Lá:
Ngày anh đi, rừng em chưa xanh lá
Ngày anh về rừng lá đă xum xuê
Và hai câu thơ đối lại:
Ngày em đi, anh c̣n như trái ớt
Ngày em về th́ ớt lớn bằng khoai.
Mới đây, tôi lại đọc được mẫu tin loan
báo đại học UCLA và các khoa học gia người Nhật vừa khám phá ra ớt trị được
căn bênh ung thư tiền liệt tuyến. Các tế bào ung thư đă bị chất cay của ớt
tiêu huỷ dần dần. Thật là một tin mừng gây phấn khởi cho những con dân gốc
Huế.
Trong cảnh Cali mưa buồn nhớ mùa mưa
xứ Huế, tôi thèm ăn một tô bún ḅ với ớt cay xé họng và tôi lẩm cà lẩm cẩm
nghĩ rằng không biết ai là người đầu tiên t́m ra cây ớt trong rừng cây nhiệt
đới và ai là người đầu tiên nếm thử trái ớt. Không biết lúc bấy giờ người đó
có nhảy nhỏm người lên v́ vị cay xé nồng của ớt và có lo cuống cuồng v́ sợ
ăn nhằm chất độc không. Nếu biết được vị tiền nhân nào t́m ra và nếm trái ớt
đầu tiên trên trần thế th́ tui sẽ xin bàn dân thiên hạ tôn ông ta là vị Thần
Bếp hay nói văn hoa Hán(g) rộng th́ ông ta thật xứng đáng được phong làm Trù
Thần trên cơi thế.
Hoan hô ớt !