Nhưng hình ảnh rõ nét nhất vẫn là hình ảnh sau đây. Buổi chiều hôm ấy, Polar, trùm mật vụ ra lệnh cho viên phi công Latz lái trực thăng đến điểm hẹn là bãi đáp sân thượng cao ốc (apartment) Pittman, theo Vĩnh Phúc trong Huyền Thoại về chế độ Ngô Đình Diệm thì căn nhà ở số 39 đường Gia Long, cạnh trụ sở hội Alliance Francaise để đón Út và khoảng 30 người Việt. Bất đồ có một phóng viên nhiếp ảnh (*) đã chụp được bằng ống kính tầm xa một bức ảnh những người Việt Nam đang trèo thang lên mái nhà để lên máy bay trực thăng. Trong số này, có cựu bộ trưởng Quốc phòng Sàigòn Trần Văn Đôn: Bức hình được gửi đi và cả thế giới được coi bức hình lịch sử đó và nó trở thành biểu tượng của ngày sóng gió ấy. (2)

Trong khi đó, phía bên kia – những kẻ thắng cuộc – có người chỉ thấy rằng cuối cùng cuộc chiến hơn 10 ngàn ngày chỉ là ảo mộng hay một thứ Thiên Đường Mù (Dương Thu Hương), hơn thế nữa, một hình thức tự thực dân hoá chính dân mình autocolonisation, chữ dùng của Jean Lacouture. Có nghĩa là bóc lột và vơ vét thẳng cánh. Đó là một thứ chủ nhân ông mới hãnh tiến hưởng thụ, bóc lột cho đã trong một căn bệnh vĩ cuồng coi mình là nhất. Và một cựu thứ trưởng bộ ngoại giao, ông Trần Quang Cơ, trong Hồi ức và suy nghĩ đã viết:“Tôi thật sự đau xót vì ta đã bỏ lỡ mất cơ hội củng cố thế đứng của Việt Nam trong hòa bình để tập trung phát triển đất nước … sau bao nhiêu năm chiến tranh, lỡ cơ hội san bằng khoảng cách với các nước cùng khu vực. Trong From this world to First, Lý Quang Diệu đã nhận xét: Năm 1975, Tp. Hồ Chí Minh có thể sánh ngang với Băng Cốc (Bangkok), nhưng nay, năm 1992, nó tụt lại đằng sau hơn 20 năm”(3)

Lại có những anh bộ đội như Vũ Văn Giáo, anh là người lính cùng với đồng đội trên chiếc xe tăng thứ tư vào chiếm dinh Độc Lập, nhìn mấy lon bia Budweiser mà anh cứ tưởng là lựu đạn do mỹ ngụy cài lại. Kỷ niệm duy nhất là anh nhặt được chiếc bật lửa Zippo có khắc hàng chữ: “Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa Nguyễn Văn Thiệu thân tặng”. Một tuần sau, anh được điều lên biên giới đánh Campuchia. Mẹ chết, anh không được về thăm.

Hận chế độ bất nhân. Năm 1981, Giáo vượt biên và đã đến được Hồng Kông. (4)

Kẻ thua, người thắng đều trốn chạy. Thua chạy trước, thắng cũng chạy theo. Nguyễn Văn Thiệu, kẻ thua, chạy đã đành. Hà cớ gì kẻ đại diện nhận sự đầu hàng của Tướng Dương Văn Minh như ông Bùi Tín cũng bỏ vợ con và cháu ngoại chạy trốn, đồng thời để con trai vượt biển sang tỵ nạn ở Hồng Kông?

Đó là ý nghĩa lớn nhất của cuộc chiến tranh này.

Nhìn lại 20 năm đó, tôi xin dùng những trang sách của ông Nguyễn Cao Kỳ viết trong Twenty Years and Twenty Days cũng như trong Buddha’s Child như điểm tựa, như dàn phóng cho bài viết này. Hai cuốn sách mà nội dung trải dài suốt 20 năm lịch sử miền Nam Việt Nam. Nhiều chỗ viết đậm, chỗ viết nhạt, chỗ viết sơ sài, bỏ qua nhiều biến cố lịch sử then chốt. Gần như không có tham chiếu sách vở, tài liệu. Hình như ông thản nhiên trước hàng núi tài liệu viết về Việt Nam? Ông chỉ viết theo những gì ông đã sống, đã có mặt.

Ông viết như người làm chứng.

Có lẽ ông Nguyễn Cao Kỳ sẽ mãi mãi chỉ là một người lính ngoài mặt trận. Nhưng hoàn cảnh đất nước năm 1963 đã thay đổi tất cả.

Hoàn cảnh 1963 là ngõ quặt lịch sử của miền Nam Việt Nam. Nếu những năm 55–63 ít ra có một miền Nam pháp trị, kỷ cương, có đường lối, có trên, có dưới, thì sau 63 là một xã hội bát nháo, xáo trộn, mất kỷ cương, phi pháp luật.

Sự thật nó là như thế. Bát nháo ở chỗ vai trò đổi ngược. Nay “Người lính” không đánh nhau ngoài mặt trận nữa và các nhà tu hành thì rời khỏi tu viện để trở thành những nhà lãnh đạo đất nước hay làm chính trị và đưa đẩy miền Nam vào những hỗn loạn nghĩ lại đến là phiền muộn.

Đó chẳng qua là những tập tành học vỡ lòng bài học dân chủ chưa xong. Dân chủ nhố nhăng, dân chủ bát nháo là kinh nghiệm, là cái giá phải trả ở thời kỳ ấy. Đất nước có chiến tranh, kẻ thù lúc nào cũng tìm cách quấy phá và khơi dạy những bất đồng từ mọi phía, hậu phương lại bất ổn với vô số các cuộc biểu tình, xuống đường với biểu ngữ.

Biểu tình là hình thức thực hiện dân chủ bạo động nhất. Kẻ xuống đường trở thành tiếng nói có trọng lượng nhất mà mọi người phải nghe theo.

Ai biểu tình, ai xuống đường, người đó thắng.

Trong khi đó, các chính quyền bắt buộc phải chọn lựa sự ổn định như mục tiêu hàng đầu cho việc chiến thắng được cộng sản. An ninh là chọn lựa ưu tiên trước khi nói đến đòi hỏi thực thi dân chủ. Mất an ninh, nước mất vào tay cộng sản thì cơ hội thực thi dân chủ cũng không còn nữa. Cho nên an ninh và ổn định ở hậu phương đôi khi là chọn lựa sống còn đối với những người lãnh đạo đất nước.

Chọn lựa đã hẳn là không dễ.

Vì thế, thể chế của đệ nhất và đệ nhị Cộng Hòa cứ bị dằng co, xâu xé giữa ổn định và đòi hỏi thực thi dân chủ.

Và nói cho đến cùng, thứ dân chủ nhập cảng từ Tây phương đến miền Man đôi khi chỉ là một món hàng xuất cảng giả hiệu. Thứ dân chủ được thực thi trên đất Mỹ và thứ dân chủ mà họ mang ra áp đặt ở Việt Nam là hai món hàng cùng nhãn hiệu, cùng Made in America, nhưng phẩm chất một bên là món hàng thật và một bên là món hàng giả.

Đó là nỗi thiệt thòi, sức ép đè nặng đến cân não lên những quyết định của những người lãnh đạo miền Nam. Đối với người Mỹ, chỉ có một thứ dân chủ nghe (Mỹ) hay không nghe (Mỹ) mà thôi. Nghe họ thì xong, không nghe thì có chuyện, ngay cả chuyện lật đổ và sát hại.

Và phải chăng trong suốt thời gian cầm quyền, ông Nguyễn Văn Thiệu chỉ có nỗi lo phập phòng sợ người Mỹ ám hại như người tiền nhiệm?

Bi kịch đời ông như ông thú nhận là ông có đến hai kẻ thù ở hai phía: cộng sản và người Mỹ.

Thời điểm đó, ông Nguyễn Cao Kỳ đã là một tướng lãnh trong quân đội Việt Nam Cộng Hòa. Vì thời cuộc đưa đẩy mà ông trở thành nhà chính trị. Từ quãng đời binh nghiệp nhảy sang chính trị rất tay mơ nên nhiều người không biết ông là ai cả.

Chính vì vậy khi có ký giả ngoại quốc cắc cớ hỏi De Gaulle nghĩ gì về ông Nguyễn Cao Kỳ? De Gaulle dí dỏm diễu cợt, nhưng Kỳ là ai mới được chứ?

Qui est Kỳ? (**)

Câu hỏi xách mé của De Gaulle trở thành câu hỏi thời danh một thời. Câu hỏi đó có chứa một phần sự thật. Nhưng ông Kỳ không vừa trả miếng. Kỳ là ai hả? Nguyễn Cao Kỳ là người chắc chắn có vợ đẹp hơn vợ tướng De Gaulle.

Thật ra theo Nguyễn Cao Kỳ, ông trước sau chỉ là một người lính ngoài mặt trận. Ông đã từng nhắc đi nhắc lại nhiều lần như thế: từng vào sinh ra tử, từng lái máy bay trong các phi vụ ra Bắc, và hãnh diện hơn ai hết từng là chiến sĩ. Và cũng không ai ngờ và có thể tiên đoán rằng, một ngày nào đó, từng đã có thời là người lãnh đạo Quốc Gia trong vai trò Phó Tổng Thống, Thủ Tướng.

Nhưng nhìn lại tất cả những gì ông đà làm thì rõ ràng ông lại là một nhà chính trị của thời cuộc, thứ chính trị biết thức thời, biết kết nạp, biết âm mưu, biết mua chuộc, biết ít mà dám làm như thể biết nhiều.

Tỉ dụ, khi làm Phó Tổng Thống, ông biết dùng phe cánh miền Nam trong nhóm liên trường như Thủ Tướng Nguyễn Văn Lộc, Tổng trưởng thanh niên Võ Long Triều, Tổng trưởng giáo dục Nguyễn Văn Trường, Tổng Trưởng kinh tế Âu Trường Thanh v.v... Khi mua chuộc Phật giáo, ông lấy ngân quỹ Quốc Gia bỏ ra cho vay 50 triệu đồng để xây Việt Nam Quốc Tự mà biết không bao giờ đòi lại được.

Trong cuốn Bạch Thư ngày 31/12/1993, HT Tâm Châu đã thẳng thắn cho biết, để xây Việt Nam Quốc Tự, Tướng Nguyễn Khánh đã cúng 10 triệu, tướng Nguyễn Cao Kỳ cho vay 50 triệu. Số tiền này được giao cho cho các TT Thích Thiện Hòa, Thích Thiện Hoa, Thích Trí Thủ và Thích Từ Nhơn, nhưng các Thượng Toạ này giữ tiền luôn, không chịu xây cất chùa. Chi phí xây cất Việt Nam Quốc Tự lúc đó được ước lượng khoảng từ 60–70 triệu đồng Việt Nam trên một thửa đất rộng 45.000m2 được thành phố cho thuê với gíá tượng trưng.

Cũng vậy, Nguyễn Khánh, để mua chuộc Phật giáo đã bỏ ra số tiền 200.000 đô la cho các Thượng Toạ Tâm Châu và Trí Quang. Dĩ nhiên, những số tiền này dùng để xây dựng cơ sở Phật giáo chứ không phải để cho riêng các Thượng Toạ ấy: “Manoeuvrant afin de revenir au pouvoir, Khanh rencontra Tri Quang et Tam Chau pour échanger des promesses de soutien mutuel et scella le marché en versant aux Boud dhistes l’équivalent de 200.000 dollards” (5)

Về nguồn tin của Stanley Karnow viết, ông Khánh đã hiến tặng 200.000 đôla cho hai Thượng Toạ Tâm Châu và Trí Quang, xin viết lại với sự dè dặt thường lệ. Không có bằng cớ hiển nhiên nào về điều đó. Thượng Toạ Tâm Châu như tôi được biết có tiền là lo xây dựng chùa chiền, trong nước cũng vậy mà ở Hải ngoại cũng vậy. Riêng Thượng Toạ Trí Quang, cứ bề ngoài xem ra sống rất đơn giản, không tự mình có được mái chùa, mà phải đi ở nhờ, thì cuộc sống hẳn là cái gì khác. Có thể ông không thiếu tham vọng, mang trong mình nhiều chuyện đội đá vá trời nên không quan tâm đến chuyện tích lũy tiền bạc.

Lòng nghĩ thế nào thì tôi viết như vậy. Theo cái kiểu có sao nói dzậy. Không viết thêm mà cũng không viết bớt.

Nhưng trên thực tế thì cả người cho lẫn người nhận đều không muốn nói ra. Tướng Kỳ còn đó, Thượng Toạ Tâm Châu còn đó, Thượng Toạ Trí Quang còn đó, và đôi khi còn dùng vấn đề tiền bạc để bôi bác nhau. Trong Bạch thư, Thượng Toạ Tâm Châu đã nói rõ: “Tại Sàigòn, Thượng Toạ Trí Quang và nhóm tranh đấu vu khống cho tôi là người Mỹ cho tôi 1 triệu mỹ kim và trả lương cho tôi mỗi tháng là 20 ngàn mỹ kim. Thực ra, tôi chưa được một đô la của Mỹ, chứ nói chi đến vạn triệu.”

Vì không phải người làm chính trị chuyên nghiệp, ông ghi nhận ông còn nhiều khuyết điểm và lỗi lầm về chính trị: “When I made mistake, they were honest mistakes. I was doing my best, I was no corrupt and I want to help my country. Despite my lack of experience, I survived …”

Cái survive đó là do cái thức thời nhạy bén của ông. Quả thực, ông và Nguyễn Văn Thiệu, thêm Dương Văn Minh là mấy khuôn mặt trổi bật cuối cùng của các tướng lãnh tham gia chính trị sau khi lật đổ ông Ngô Đình Diệm.

Ra hải ngoại sống đời tỵ nạn, ông đã từng làm việc 14 tiếng đồng hồ trong một tiệm rượu để kiếm sống. So I start my exile’s life first become liquor – liquor store owner. Sau đó từng làm ngư phủ trên biển để câu tôm cá như bất cứ người tỵ nạn nào.

Óc phiêu lưu một lần nữa có cơ hội thử thách ông. Tại sao không làm nghề đánh cá nhỉ? Ông đã tự hỏi mình như thế và rồi cùng với mấy ngư dân lái xe về vùng Vịnh Mexico (Gulf of Mexico). Đó là mùa đánh cá thê thảm nhất trong 10 năm nay mà ông dính líu vô. Năm sau mùa đánh cá cũng không hơn gì. Sau 21 ngày lênh đênh trên biển, sau khi trả tiền cho công nhân, Ông còn được lại 5 đồng. Không hề thấy ông than vãn về những năm tháng ấy. Điều chắc chắn là ông không có tiền của gì mang theo. Ông nghèo. Mà nghèo ở Việt Nam là có quyền tự xếp mình vào loại người liêm chính như một chứng chỉ đạo đức rồi.

Và sau hai năm về sống ở Việt Nam, nay ông trở lại Hoa Kỳ thăm con cháu, mừng sinh nhật ông. Nhìn lại quãng đời hơn 70 năm qua, ông thấy những người sống đồng thời với ông trong vai trò lãnh đạo quốc gia đã lần lượt ra đi. Lê Duẩn, Võ Chí Công ngoài Bắc đã ra đi. Richard Nixon và Lyndon Johnson cũng không còn nữa. Phía Việt Nam Cộng Hoà thì ông Diệm, ông Nhu đã chết tức tưởi, ông Thiệu chết trong sự im lặng tuyệt đối không một lời trối trăn.

Nhìn lại chỉ thấy còn mình ông. Ông vẫn có cách để cho ngườt ta phải nhắc nhở tới ông.

Vì thế, trong bài diễn văn đọc ngày 13 tháng 6, năm 2003 tại trường Đại học DeAnza, Cupertino, California, ông nói:

Tôi là người cuối cùng.

Tiếp theo đó, ông trích dẫn lời của danh tướng Douglas McArthur nói: “Người lính già không bao giờ chết, họ sẽ dần dần mờ nhạt đi thôi”. Và nguyện vọng của ông là: “Trong những năm tháng còn lại, người lính già này luôn luôn hướng về Việt Nam, quê cha đất tổ. Tôi xin dâng hiến phần đời còn lại để phụng sự cho quê mẹ và cho dân tộc tôi mà không có một tham vọng nào và không đòi hỏi một sự báo đáp nào”.

Phải chăng đây là một thứ chúc thư ông nhắn lại cho những đồng đội và bạn bè của ông? Ông là nhân vật chính trị gây ra rất nhiều tranh cãi và những lời phê phán suốt nhiều năm nay. Hiểu như một phản bội đồng đội cũng có, nguyền rủa cũng không thiếu. Theo như tờ Việt Weekly có bài phỏng vấn ông vào ngày 3/2/2006, khi ở Sài Gòn, ông ở khách sạn Sheraton, có bác sĩ trông coi và vệ sĩ giữ an ninh. Có vẻ như ông được trọng vọng ở trong nước vì người ta cần một mẫu người như ông. Người ta hỏi ý kiến ông, những ý kiến cụ thể, trực tiếp mà không ngại mất lòng.

Nghe hay không lại là chuyện khác.

Nhưng phần đông người Việt hải ngoại thì không thiếu những lời chê trách cả nguyền rủa, khinh miệt. Sẽ có dịp để chúng ta bàn cãi về vấn đề này ở phần sau. Những người quen biết ông như tướng Nguyễn Bảo Trị, cựu phụ tá Bùi Diễm, cựu thứ trưởng thanh niên Võ Long Triều đều có tiếng nói về vấn đề này. Nói chung phần đông là không đồng ý về những chuyến về Việt Nam của ông.


1.–Viết về tướng Kỳ trước tiên là viết về những giai thoại đời ông.

Viết về những giai thoại mà chỉ có mình ông dám nghĩ, dám mói, dám làm, dám chơi, dám sống, dám hết mình. Có thể có người đọc không đồng ý, nhưng dù đồng ý hay không đồng ý, chính những cái dám đó làm nên con người ông.

Thời ông còn đi học lái phi cơ vận tải ở bên Pháp, lúc đó ông Nguyễn Cao Kỳ đã là sĩ quan bộ binh rồi nên lương bổng có cao. Mỗi tháng ông bỏ túi 60 ngàn quan, 30 ngàn tiền lương sĩ quan, 30 ngàn do gia đình gửi sang mà một ly cà phê vào những năm 1950 chỉ có 50 fr. Sau một thời gian ở Bourges, phía Nam nước Pháp, ông đã để dành được một số tiền lớn là 200000 quan, tính về Paris mua một chiếc Citroen mới. Về Paris, thay vì đi mua xe, ông la cà các cabarets, các Club, gặp các phụ nữ xinh đẹp, cặp một cô rồi nổi hứng: Champagne pour tout le monde ... đãi rượu Champagne cho mọi người. Prince Nguyễn Cao Kỳ. Người ta đã gọi ông như thế. Và chính trong dịp này, ông quen biết một cô gái Pháp sinh đẻ ở Algérie, một thứ pied noir để chỉ dân Pháp sinh đẻ ngoài nước Pháp. Ông la cà đến những khu sang trọng như Montparnasse và Montmartre của Paris. Đến đó để rải tiền. Để uống. Để ăn. Để xa hoa lãng phí. Để thoả cái tính ngông nghênh, tính chịu chơi. Đãi rượu vòng vòng mọi người. Rồi mỗi người đẹp một bó hoa. Chơi trội. Để rồi sáng thứ hai, lấy xe hoả xuôi Nam. Tuổi trẻ là như thế. Nhưng phải thú nhận là tuyệt vời. Mặc dầu túi rỗng tuếch. Xuôi Nam bằng xe lửa tức là không mua được xe. Ăn nói làm sao với bạn bè? Thây kệ. Ngông và phét lác một chút. Đó cũng là cung cách con người Nguyễn Cao Kỳ. (6)

Đám cưới giữa Nguyễn Cao Kỳ và cô tiếp viên phi hành Đặng Tuyết Mai cũng gây dư luận ồn ào vì tính cách vĩ đại của nó. Nhiều người cho rằng chỉ thua đám cưới con gái ông Thiệu và con trai ông Nguyễn Tấn Trung. Có hai bữa tiệc cưới, một dành cho bạn bè và họ hàng tại Chợ Lớn và một khoản đãi tại Hotel Caravelle dành cho các vị quan tước lớn như ngoại giao đoàn, các cấp chỉ huy quân đội, các nhân vật cao cấp Việt–Mỹ mà theo lời ông Đỗ Mậu đã mở đến 7800 chai rượu sâm banh cho 1000 quan khách.

Tôi có cảm tưởng, ông Đỗ Mậu đã thêm thắt quá đáng. Vài trăm chai sâm banh thì còn hiểu được. Sâm banh đâu phải nước lã? Làm sao một người có thể uống 6, 7 chai sâm banh được? Đọc ông, cần một mắt nhắm, một mắt mở. Ông rất là lộng ngôn trong chữ nghĩa.

Một đám cưới xa hoa như thế, trong tình hình đất nước như thế quả là không mấy thích hợp. Nhất là sau này, khi làm Thủ Tướng, ông nói đến một chính phủ của dân nghèo. Ai có thể tin được những lời nói của ông?

Qua đám cưới này cũng như cái cách ông đi làm bằng máy bay trực thăng mỗi buổi sáng như chọc tức ông Thiệu. Câu chuyện máy bay trực thăng nó như thế này. Đại tướng Westmoreland có cho riêng ông Kỳ hai cái máy bay trực thăng Bell UH–IB. Ông Kỳ đã dùng máy bay để đi làm mỗi ngày. Ở trên đất nước Việt Nam mà đi làm bằng máy bay trực thăng thì kể là chướng quá. Đã vậy, ông Thiệu có thói quen ngủ dạy trễ, ông Kỳ dạy sớm, 7 giờ ông đã có mặt ở văn phòng. Mỗi lần như thế như đánh thức ông Thiệu dạy luôn. Ông Thiệu kiên nhẫn, không nói một lời phàn nàn. Chỉ qua bà Thiệu, bà phàn nàn máy bay trực thăng mỗi lần đỗ xuống, cánh quạt trực thăng làm nát các luống hoa của bà … Ông Kỳ nghe thế đậu chỗ khác. Theo ông Kỳ, qua sự việc nhỏ này cho thấy ông Thiệu là người không muốn đối đầu với ông Kỳ và ngay cả khi bầu cử xong, dù có đủ quyền hành của một tổng thống, ông Thiệu cũng không bao giờ trực tiếp bàn hoặc nói với ông Kỳ phải làm gì.

Điều đó sau này thấy rõ hơn hố chia cách giữa hai người không cách chi hàn gắn được. Tính nết đối chọi nhau, quyền lợi mỗi bên không dung hợp. Cứ thế mà chia rẽ hai người, cứ thế mà quốc gia thiệt thòi về sự chia rẽ đó trong suốt nhiệm kỳ tổng thống và phó tổng thống.

Như thế, chắc hẳn, ông chắc không phải là đứa con của Phật Buddha’s child như ông thường tự hào nữa.

Có lẽ đúng hơn, ông là “Cậu” ông Trời.

Cũng con người đó, khi vị chỉ huy trưởng không quân lúc bấy giờ là Trung Tá Nguyễn Xuân Vinh hỏi ông có muốn tình nguyện đảm nhiệm các phi vụ chở biệt kích ra Bắc không? Ông đã nhận lời không do dự. Các chuyến bay ra Bắc bằng C47 theo lời ông kể là thập phần nguy hiểm, phải bay là là sát mặt biển, cách chừng 2 mét với vận tốc 300 cây số giờ để tránh sự phát hiện của radar địch. Chỉ khi nào tới mục tiêu thì mới ngóc đầu lên để khỏi đụng mái nhà hay cột điện. Ông đã thực hiện hai chuyến bay thả biệt kích ra Bắc an toàn. Nhưng chuyến thứ ba, ông có nhờ một sĩ quan dưới quyền bay thế. Ông này đã ngộ nạn và chỉ mình ông ta sống sót và bị bắt làm tù binh. Chuyến thứ tư thì trên đường về lạc hướng và khi đáp được xuống Đà Nẵng thì cũng vừa hết xăng dầu. Khi bay trở về căn cứ Tân Sơn Nhất, trùm CIA Colby nói với đùa với ông rằng:
          - Lần sau, tôi sẽ theo ông ra Bắc và mang theo một cái cần câu cá.(7)

Cũng ông, sau này đã chỉ huy một đoàn 24 chiếc khu trục cơ Skyraider ra ném bom Đồng Hới vùng sát vĩ tuyến 17. Trước khi đi ném bom, cả đoàn sĩ quan phi công đã ra Huế giã từ dân chúng. (8) Ông được các thanh niên nam nữ Huế đón tiếp nồng nhiệt. Ông nói với họ bằng những lời lẽ như sau: “Ngày mai chúng tôi sẽ vượt biên giới và có thể không một ai trở về, nhưng chúng tôi đến đây để cho thấy rằng chúng tôi sẽ chiến đấu với kẻ thù. Hãy nhớ đến chúng tôi, nếu chúng tôi không trở về. Hãy nhớ rằng chúng tôi đã đến, hãy nhớ rằng, chúng tôi đã nói lời giã biệt.” (9)

Đã hẳn những lời tuyên bố của ông Kỳ, nhân danh những người phi công trẻ trước ngày lên đường thi hành những nhiệm vụ khó khăn đã làm nức lòng đám đông những người trẻ tuổi. Tác dụng tinh thần là quan trọng. Tác dụng về quân sự qua cuộc dội bom đó có thể không đáng kể vì chỉ có tính cách tượng trưng và tiêu biểu. Bởi vì trước đó máy bay phản lực của Mỹ đã dội bom mở đường, dọn dẹp sạch một phần các ổ phòng không rồi. Thứ đến về kỹ thuật, máy bay một động cơ cánh quạt kể như lỗi thời rồi. Bằng chứng là những khu trục cơ cánh quạt ấy khi về đến căn cứ cũng bị thương tích đầy. mình, trong đó có hai chiếc hy sinh, phi công phải nhảy dù xuống biển trước khi đến phi trường Đà Nẵng. Chiếc khu trục cơ đầu đàn do ông điều khiển cũng lỗ chỗ vết đạn ngay tại chiếc ghế, chỗ ông ngồi.

Mỗi lần như thế và mỗi lần thoát hiểm, ông đều tin rằng có Phật phù trợ ông. Viết tựa đề cuốn sách Buddha’s child chắc hẳn cũng vì lẽ ấy, tin rằng mình là con Phật, được Trời Phật phù trợ. So my mother and my family, you know, believe that I’m really, you known, the son of Buddha. It means I come from Buddha.

Theo tin tưởng của người Việt Nam, ông Kỳ tự coi mình là đứa con cầu tự, được Trời Phật phù hộ.

Theo hồi ký ghi lại của kỹ sư Võ Long Triều, một số cấp chỉ huy quân đội cũng như dân sự phải tập trung lại để ông Ngô Đình Nhu trình bày về quốc sách ấp chiến lược. Tối phải ngủ lại. Ông Võ Long Triều ghi nhận chỉ có Nguyễn Cao Kỳ trốn trại và không ngủ lại ban đêm.

Cũng vẫn là phong cách Nguyễn Cao Kỳ.

Nhưng lưu ý bạn đọc, cũng trong dịp này, ông Ngô Đình Nhu đã gián tiếp than phiền cáo buộc là Mỹ can thiệp vào miền Nam nhiều quá. Họ yêu cầu đưa cố vấn đến các cấp đại đội và trung đội. Chính quyền Ngô Đình Diệm đã không đồng ý.

Đây là dấu hiệu rạn nứt rõ nét giữa chính quyền Ngô Đình Diệm, ông Nhu và người Mỹ, dẫn đến chuyện lật đổ không tránh được chính quyền đệ nhất Cộng Hòa.

Vì thế, có thể nói thật với nhau rằng, không có người Mỹ, không có biến cố 1–11–63.

Đã đến lúc người Mỹ thấy rằng phải thay thế hai anh em ông Ngô Đình Diệm?

Thật vậy, bài báo của David Halberstam, mùa xuân năm 1963 đăng trên tờ New York Times đã là một cảnh báo rõ rệt như một bản tin dự báo thời tiết chính trị rồi: Có điều gì không ổn ở Việt Nam. Bob Kennedy đã đưa ra ý kiến như sau ở thời kỳ đó: “Vấn đề đặt ra cho chúng ta là có thể tìm ra được một người có thể thay thế Diệm để tiếp tục cuộc chiến tranh và bảo vệ được sự thống nhất xứ sở. Nhưng chính là nan đề khó khăn nhất đã gây lo ngại lớn lao cho chúng ta ở thời kỳ đó. Đặc biệt, không ai thích ông Diệm. Nhưng làm thế nào để thay thế ông và tìm ra được cái người tiếp tục cuộc chiến đấu, sẽ tránh cho việc chia đôi đất nước và từ đó, một sự thất bại và việc để mất Việt Nam.

Và đó là vấn đề lớn lao nhất.

Cho đến 1962–1963, chúng ta hầu như có thể thắng cuộc chiến tranh này. Nhưng kể từ tháng 5, 1963 .. Chúng ta đã gặp tất cả nhừng khó khăn với những người Phật giáo. Và bởi vì Diệm xem ra không muốn chấp nhận bất cứ một nhượng bộ nhỏ nhoi nào. Thật là khó để lý luận với ông ta. “(10)

Trước 1963, Với vai trò một sĩ quan không quân hay một chỉ huy trưởng, ông Nguyễn Cao Kỳ tỏ ra một mẫu người hùng, đôi chút ngang tàng, phá phách, với tình đồng đội cao trong lúc chiến đấu và chịu chơi lúc về thành phố với vô số tật xấu như gái, nhảy đầm, xoa mạt chược, uống rượu. Ngay cái đêm Việt Cộng tấn công dịp tết Mậu thân thì trong nhà ông ở căn cứ Tân Sơn Nhất, các sĩ quan đang lo xoa mạt chược.