Nguyễn Văn Lục:

Twenty years and twenty days miền Nam Việt Nam

(Phần II)

2. Thời đệ nhất Cộng hoà

Trong hai cuốn sách của ông, ông đã dành ra 25 trang trong cuốn Twenty Years and Twenty Days và 75 trang trong cuốn Buddha’s child để viết về nền Đệ Nhất Cộng Hoà. Viết kể ra còn ít, có thể bởi vì lúc đó ông chỉ là cấp tá đóng vai trò thừa hành. Thứ đến có thể vấn đề chính trị miền Nam chưa thực sự là mối quan tâm hàng đầu của ông lúc bấy giờ.
Nhưng ông có thú nhận là đời phi công trong những thập niên 50–60 thật là hào hứng tuyệt vời, mặc dầu phi công Việt Nam chỉ đảm nhận những phi vụ vận tải với hầu hết các chiếc DC3 cũ kỹ.

Nhận xét của ông Kỳ về cá nhân và chế độ ông Diệm:

Ông Kỳ có cái nhìn hảo ý về ông Ngô Đình Diệm. Ông cho rằng trong những năm đầu chế độ Đệ Nhất Cộng Hoà kể là ổn định về chính trị, quân sự, và kinh tế.

Về cá nhân ông Diệm, có một chi tiết do một nhân chứng đã có cơ hội sống cận kề ông Hồ Chí Minh tiết lộ cho biết và chưa tiện bạch hoá tên tuổi. Theo ông ấy, khi ông Diệm bị bắt và giam ở Hỏa Lò mà những người trách nhiệm là Lê Giản, Tổng Giám đốc công an Việt Nam, Chu Đình Xương, giám đốc sở liêm phóng, ông Hồ Chí Minh đã đòi đưa ông Diệm về giam ở Bắc bộ phủ và bàn với ông Vũ Đình Huỳnh, bí thư của ông Hồ.

Ông Hồ nói: Anh Huỳnh, tôi tính mình phải thả Ngô Đình Diệm và để ông ấy ở một nơi nào đó. Ông Huỳnh và Giản thì chống đối lại việc thả ông Diệm, vì biết ông này là người chống lại Việt minh triệt để. Nhưng cuối cùng thì cũng theo lời ông Hồ Chí Minh, thả ông Diệm. Theo lời giải thích thì có thể giữa gia đình ông Hồ đã có chịu ơn cánh gia đình ông Ngô Đình Diệm và vì cái ân nghĩa đó mà tha chăng?

 

Ảnh: amazone.com

Trong Việt Nam, Stanley Karnow đã dành một trang để nói về cuộc đối đầu giữa ông Diệm và ông Hồ trong việc bắt giam này. Ông Hồ nói chúng ta đều cùng mục đích là giành độc lập. Ông về hợp tác, xin dành cho ông một vai trò xứng đáng. Ông Diệm từ chối và còn lên án ông Hồ là kẻ tội phạm.
Xin ghi lại cuộc đối thoại ngắn ngủi giữa hai người.

Ông Diệm: “Vous êtes un criminel qui a brulé et dévasté le pays, vous me retenez prisonnier.“ Ông là một tội phạm. Ông Hồ đã cải chính và cho rằng do cấp dưới làm mà ông không được biết. Khi không thuyết phục được ông Diệm thì quyết định thả ông ấy.

Ông Hồ: “Vous êtes un homme libre.” Kể từ nay, ông được tự do.

Sau này, vào năm 1981, khi Hoàng Tùng gặp Karnow, đã nhận xét và phê phán sự khoan hồng của ông Hồ Chí Minh đối với ông Diệm: “Considérant les événements qui suivirent, relâcher Diem fut une erreur (11)

Vâng, quả thật là nhầm lẫn đã thả ông Diệm. Và nếu thủ tiêu ông Diệm, miền Nam Việt Nam đã hẳn là khác. Và tôi thì khỏi phải viết những dòng này.
Ngoài ra, có những vấn đề khá là quan trọng mà nay nhiều người cố tình viết xuyên tạc như: Ai đã đưa ông Diệm về nước làmThủ tướng? Theo ông Bùi Tín trong bài Nhân vật Ngô Đình Diệm, (12) Hà Nội đã dàn dựng cho ông Diệm là tay sai Pháp, Nhật rồi CIA Mỹ, do Hồng Y Spellman đào tạo trên đất Mỹ để làm tay sai cho Mỹ. Vậy là ở hải ngoại có mấy nhà viết sử dựa vào tài liệu Cộng Sản này để bôi nhọ ông Diệm (xin xem thêm phần chú thích) Rồi hậu quả sau biến cố lật đổ ông Diệm năm 1963? (13) Đó là mấu then chốt thúc đẩy Hà Nội tiến hành xâm chiếm miền Nam? Những vấn đề như thế lúc nào cũng cần được viết lại.

Không bao giờ là thừa khi viết lại một điều đã được viết sai.

Xin chứng dẫn lời của ông Bùi Diễm trong Gọng Kìm Lịch sử về việc ông Bảo Đại quyết định chọn ông Diệm làm Thủ Tướng. “Vào cuối năm 1991, tôi có dịp trở lại thăm cựu hoàng Bảo Đại ở Ba Lê. Trở lại chuyện cũ, tôi có hỏi ông về vấn đề này, thì ông trả lời rằng: Vào thời kỳ đó, thái độ của Hoa Kỳ cũng không có gì là rõ rệt, tuy nhiên, ông quyết định chọn ông Diệm vì ông cho rằng trong số những nhân vật làm chính trị ở miền Nam lúc đó, ông Diệm rõ rệt là người ít dính líu đến người Pháp trong những năm về sau này nên có thể dễ được người dân ủng hộ hơn những người khác. Đây là một sự trớ trêu của lịch sử… (14).

Nhưng kể từ ngày 26/4/1960, khi có một tuyên ngôn dân chủ của nhóm 18 trí thức được gọi là nhóm Caravelle đã cho thấy mầm mống bất mãn, chống đối nhen nhúm bắt đầu. Phần đông nhóm trí thức này đã từng cộng tác trong chính quyền Ngô Đình Diệm hoặc ủng hộ ông Diệm trong lúc ông Diệm mới về nước.

Tuyên ngôn của nhóm trí thức Caravelle mở ra sự đối đầu và thách thức và như một trắc nghiệm đầu tiên về dân chủ đối với chế độ ông Diệm.
Trước đó, ông Diệm có cái tư thế chính trị không ai thay thế được để đương đầu với miền Bắc. Stanley Karnow nhận xét: “Vào năm 1954, sau hiệp định Geneve, thật hiếm có một người quốc gia nổi tiếng ở bên ngoài hàng ngũ của Việt Minh. Rất nhiều người đã bị khai trừ bởi người Cộng sản hay người Pháp. Còn những người khác rút lui khỏi đời sống chính trị. Một số người sang lập nghiệp bên Pháp tổ chức những buổi họp vô bổ, ra những tuyên cáo vô nghĩa, dựng những âm mưu chính trị ở vỉa hè, các quán cà phê.

Ông Diệm phải là người lấp đầy khoảng trống đó. Mặc dầu ông là một người có một quá khứ trong sạch, ông không có vóc dáng một người lãnh đạo” (15)

Ông Kỳ nghĩ rằng, ông Ngô Đình Diệm là người có thiện chí, muốn có một miền Nam vững mạnh và ổn định về chính trị để có thể đương đầu được với miền Bắc. Và cũng nhiều người cũng đều nghĩ như thế. Ông Kỳ thú nhận rằng:”The years immediately following the division of Viet Nam into North and South, a relatively peaceful time were for me the happiest and most transquil period of my military career. In the South, the communist Viet cong kept a low profile. Những người thù ghét ông Diệm và chế độ ấy không thiếu đâu. Nhiều lắm. Đa số nữa. Và nhiều cấp độ. Sự thù ghét ông Diệm, nhất là ông Nhu là một điều không chối cãi được xuất phát ngay từ những nhân vật thân cận nhất như tướng Nguyễn Chánh Thi, tướng Đỗ Mậu, tướng Trần Văn Đôn, Dương Văn Minh và vô số những người đồng hương, những người từng có mối liên hệ hợp tác, làm việc với ông Diệm như bác sĩ Trần Kim Tuyến, Huỳnh Văn Lang, Võ Văn Hải.

Và không biết bao nhiêu nhà báo ngoại quốc cũng như chính khách Mỹ ghét ông Diệm.

Và quan trọng hơn cả vẫn là nhận xét của ngoại trưởng Foster Dulles trong văn thư để lại Bộ Ngoại giao chuyển cho tướng Collins, ngày 20/4 trước khi ông lên đường sang Ba Lê (Paris) họp với các ngoại trưởng Anh và Pháp về vấn đề Việt Nam, Dulles viết: “Tôi rất ân hận không có mặt ở đây, Hoa Thịnh Đốn, khi ông đến. Dĩ nhiên, tôi sẽ gặp ông ngay khi tôi trở về vào ngày thứ hai. Trong khi chờ đợi, đây là vài ý kiến của tôi.

“Diệm không phải do chúng ta cất nhắc, nhưng là do người Pháp. Chúng ta đã ủng hộ ông ta (Diệm) và ủng hộ ông ta 100% …”

Như thế, vấn đề đã rõ ràng, không phải Mỹ mà chính người Pháp đưa ông Diệm về làm Thủ tướng thay Bửu Lộc. Từ nay, hy vọng những kẻ viết sử xuyên tạc, xin hãy suy nghĩ lại.

Thật ra đây chỉ là một vấn đề hoàn toàn có tính cách chính trị, nhằm tìm ra lối thoát chính trị có thể đương đầu với Cộng Sản, sau những thất bại của các đời Thủ tướng Trần Văn Hữu, Nguyễn Văn Tâm và cuối cùng Bửu Lộc.

Nhưng theo như cụ Quách Tòng Đức, đổng lý văn phòng TT Ngô Đình Diệm nhận xét rằng ông Diệm là mẫu người “l’âme damnée” linh hồn bị đầy đoạ bởi ông Nhu mà cả người đời nữa. Ai cũng có lý do để thù ghét ông Diệm cả. Đó là một con người cương trực, khí khái, chống cộng cố hữu (anti–communiste invétére). Theo cụ Quách Tòng Đức, ông có cái uy để người ta kính nể, một con người cuồng nhiệt, kiên trì, không nhân nhượng, làm việc bất chấp giờ giấc với nhịp độ làm các người thân cận mệt nhoài .. Một con người kinh lý không biết mệt, có tuần đi suốt hai, ba ngày, bằng đủ phương tiện: máy bay, ghe , tầu, xe jeep, trực thăng … Ăn uống thanh đạm, dùng ngay tại phòng ngủ gồm có cơm vắt, muối mè, cá kho và rau. Vấn đề tiền bạc riêng thì giao cho Võ Văn Hải. Quỹ đen của ông Diệm là 98 triệu/một năm. Vậy nếu khi chạy xuống nhà Mã Tuyên, ông có cầm theo một triệu đồng thì cũng là chuyện bình thường thôi, có gì đáng nói. Quỹ den của ông Thiệu là 450 triệu/năm. Vấn đề thủ tiêu các nhân vật đối lập như Nguyễn Bảo Toàn, Tạ Chí Diệp, Vũ Tam Anh, Hồ Hán Sơn vv..Cụ Quách Tòng Đức cho hay rằng không hề nghe nói đến và có thể do các cơ quan công an, cảnh sát hay tình báo làm bậy. Ngay cả Hà Minh Trí, một cán bộ Cao Đài ám sát hụt ông Diệm ở Ban Mê Thuột, ông cũng chỉ ra lệnh tống giam và đã được thả ra sau ngày 30–4.

Và để kết thúc, cụ Đức đã nói: “Trong những ngày chót của một cuộc đời đấu tranh gian khổ, Tổng Thống Diệm là người cô đơn nhất trên thế gian này: Dân tộc bỏ rơi, đồng minh phản bội, gia đình chia cách, kẻ thù cộng sản reo hò chiến thắng, sự nghiệp chính trị ra tro, uất hận ngất trời vì tương lai mù mịt của đất nước, một quốc gia bị sức mạnh chèn ép. (16).

Tôi nghĩ nhận xét của cụ Quách Tòng Đức nói lên đủ rồi. Người ghét có cái lý của họ, người quý mến ông cũng có cái lý của họ. Nhưng đừng vì thế áp đặt lên người khác cái yêu ghét của mình.

Và nói như học giả Úc Denis Warner: “The last Confucian, người hiền triết Khổng giáo cuối cùng”

Ngay khi ông Diệm được chỉ định làm Thủ tướng thì người Pháp có cảm tưởng ông Diệm ngả về phía Mỹ. Người Pháp mở chiến dịch tuyên truyền bôi nhọ ông Diệm. DeJean gọi ông Diệm là nông cạn, cứng cỏi, xa rời thực tế và quá trong sạch để có thể thành lập được một chính phủ hữu hiệu. Ély đứng về phe tướng Hinh tìm mọi cách phá ông Diệm, gọi ông Diệm là người thiếu trách nhiệm và điên loạn. Thủ tướng Faure của Pháp cho ông Diệm không có khả năng mà còn điên khùng nữa. Collins, tướng Mỹ ảnh hưởng tướng Ely của Pháp gửi điện văn về Mỹ đòi thay thế ông Diệm. Nước Mỹ cũng chia ra hai phe tranh cãi nhau suốt 3 năm trời: Phe ủng hộ và phe chống ông Diệm. Ủng hộ có Mike Mansfield, Landsdale, Nolting, Harkins, Maxwell Taylor, Mc Namara và Mc Cone. Muốn lật đổ ông Diệm có Kennedy, Averell Harriman, Mike Forrestal, Roger Hilsman và nhất là Cabot Lodge. Bob Kennedy đã nhận xét: “Đặc biệt là Đại tướng Harkins cho rằng quân đội đã bị ngược đãi và điều đó thật trầm trọng. Quân đội thì có một lập trường khác với ông đại sứ và mỗi bên đi đến chỗ cực đoan. Thiếu tinh thần đồng đội đã đưa đến những kết quả tai hại” (17)

Đối với đại sứ Cabot Lodge thì bằng giá nào cũng phải lật ông Diệm: “À Sài Gòn, Lodge était bien đécídé à renverser Diem… Les journalistes américains disaient en riant: Notre mandarin va battre leur mandarin (18)

Mà lý do chính yếu của sự thay thế ông Diệm, không hẳn nhất thiết là vụ Phật giáo, không hẳn là những đòi hỏi trong tiến trình dân chủ miền Nam. Đó là những yếu tố cần, nhưng chưa đủ. Theo ông Arthur M. Schlesinger, Jr , cố vấn đặc biệt toà bạch ốc đã đưa ra những nhận xét cốt tủy sau đây: “Anh em Ngô Đình Diệm là những người Quốc gia không còn gì để nghi ngờ được nữa. Sự can thiệp của Mỹ vào VN không được ông Diệm chấp thuận. Trong tờ New Yorker, Robert Shaplen đã từng có mặt ở Việt Nam từ 20 năm nay viết: “Ông Diệm cũng như ông Nhu không bao gìờ đòi hỏi hoặc cho phép việc gửi 550.000 quân lính Hoa Kỳ vào VN cũng như cho phép các cuộc tấn công dội bom xuống miền Bắc. Ông Nhu đã từng nói: “Sớm hay muộn, chính là chúng tôi, những người Việt Nam phải giải quyết những bất đồng giữa chúng tôi” (19)

Tướng Tôn Thất Đính trong 20 năm binh nghiệp cũng tìm ra nguyên nhân sâu xa của biến cố 1–11–63 là do những nguyên do chính trị. (20)
Đường lối chính sách Mỹ có thay đổi. Phải thay ngựa giữa dòng. Vì thế, xin đặt câu hỏi với tướng Kỳ và những vị có trách nhiệm lãnh đạo miền Nam hiện nay còn sống là do văn kiện nào, sự thương thảo ra sao, ai cho phép để quân Mỹ ồ ạt đổ quân vào bãi biển Đà Nẵng sau cái chết của hai ông Diệm Nhu? Phải chăng chính là lúc quý vị phó hội ba ngày ở Honululu đã đưa đến sự có mặt đông đảo người Mỹ ở Việt Nam?

 

“Đường Tự Do” (1954-55) Nguồn/Ảnh: Truyền Thông số 16 (2005)/National Geographic 6/1955/ẢnhGertrude Samuel, Pix, Inc.

Mới đây, có cuốn hồi ký của ông Nguyễn Văn Hanh, nguyên Thống Đốc ngân hàng Quốc Gia Việt Nam đăng trên Talawas mà tôi cho là khá trung thực, một lần nữa đã có nhận xét như sau về ông Diệm: “ Trong chuyện này, tôi có dịp chứng kiến sự chính trực và liêm khiết của ông Diệm. Tôi luôn luôn kính trọng ông Diệm về sự thanh liêm của ông. Tôi nghe tin chính phủ Việt Nam bị lật đổ và vài giờ sau nghe Diệm và Nhu bị giết. Đột nhiên nước mắt tôi chảy dài xuống má. Tôi cảm thấy buồn vô cùng vì đối với tôi, Diệm là một nhà lãnh tụ lớn. Cái chết của ông làm tôi cảm thấy đau lòng suốt nhiều năm và nhớ lại tới ông ta là tôi lại buồn hết sức. Khi tôi nói chuyện với ông Pinay, ông cũng tiếc là các tướng lãnh đã giết chết Diệm, thay vì để ông ta lưu vong”.

Chúng tôi cũng cảm nhận như ông Kỳ. Chúng tôi cũng đã sống, đã trải qua thời kỳ ấy, thời đã làm nền cho tuổi trẻ vào đời. Đó là những ngày tháng khó quên của tuổi trẻ, nơi đã nuôi dưỡng, đã đào tạo nên lớp tuổi trẻ thành những chuyên viên, giáo sư, trí thức, sĩ quan các cấp, các kỹ sư, các nhà giáo dục, các phó đốc sự hành chánh.

Ai quên, mặc kệ họ. Ai phủ nhận, ai oán trách. Đó là quyền của họ.

Nhưng tôi vẫn nghĩ rằng nếu không có cái miền Nam thân yêu ấy, không có cái hoàn cảnh chính trị thuận lợi ấy, số phận những người trẻ đó sẽ ra sao?
Phải lấy làm hãnh diện mà nói lên rằng, cái miền Nam ấy đã làm nên phần đời của lớp người trẻ ấy.

Vào một ngày không nhớ nữa, tôi đã đặt chân lên bến cảng Sài Gòn. Bàn chân của một thiếu niên như từ một hành tinh nào đến. Bàn chân thô dại vụng về, nhưng lại chẳng khác gì bàn chân của người khổng lồ, nặng chịch biểu tượng của gần 2 triệu bàn chân như thế đã đặt lên mảnh đất miền Nam.
Đó là bước chân lịch sử mở đầu cho kỷ nguyên mới của 20 năm miền Nam Việt Nam Cộng Hoà.

Đó cũng là những bàn chân mang dấu vết lịch sử của những người đi tìm Tự Do. Tất cả đều bỏ mà đi lênh đênh trên những chiếc tàu LSM của Hải quân Pháp. 2073 người tỵ nạn đầu tiên đã có cái may mắn đặt chân lên bến cảng Sài Gòn trên chiếc tầu Skagit của Hải quân Mỹ vào tháng 9/1954.

Và cứ như thế cuộc di cư chấm dứt vào ngày 26/5/1955 khi những người Pháp cuối cùng đã triệt thoát khỏi Hải Phòng và đảo Cát Bà. (21)

Đó là cuộc di cư vĩ đại trong lịch sử Việt Nam mà trên chiếc tàu há mồm số 516 người ta còn đọc được câu: This is your passage for Freedom. (22)
 

“Sang phía tự do”, thuỷ thủ tàu USS LST 516 chào đón đồng bào di cư vào Sài Gòn (1954) Nguồn/Ảnh: Truyền Thông số 16 (2005)/All Hands Magazine/Ảnh của U.S. Navy

Phải, chính vì hai chữ đó mà gần 1 triệu người đã bỏ nhà bỏ cửa mà đi. Những ai tỏ ra khinh miệt sự ra đi của những người di cư ấy thì cũng cùng một lẽ ấy, họ khinh miệt gần 3 triệu người di tản hiện nay mà chắc chắn họ cũng là thành viên của con số triệu người ấy? Họ tỏ ra đã mất trí và mất gốc rồi.

Hạt gạo miền Nam đã nuôi dưỡng đôi bàn chân của tôi mà đã có một thời ở miền Bắc vì thiếu ăn nên chân tôi đã bị phù thũng không đi được. Từ nay, đôi bàn chân phù thũng ấy bước những bước đi thế hệ hướng về tương lai như hàng triệu thanh niên trí thức, chuyên viên, công chức, sĩ quan các cấp của miền Nam Việt Nam.

Ân huệ của miền Nam nhận không hết.

Nhưng thử nhìn lại ở vào thời điểm 1954–1955, chúng ta ra khỏi cơn khủng hỏang mất còn đã là một phép lạ. Chúng ta đang đứng bên bờ vực thẳm về chính trị, kinh tế và sự khuynh đảo của bên trong lẫn bên ngoài. Lúc bấy giờ, chỉ cần ổn định được tình thế thì đã được coi như một vị cứu tinh. Stephan Pan trong Viet Nam crisis nhận xét: “Ngo Đinh Diem assumed the prime ministership in 1954 when his country was facing economic chaos, political instability, and external subversion, not on a massive scale, but on a scale that kept incresing intensity. He led South Viet Nam through its initial crises, changed it from a monarchy to a republic, and built the first national loyalty its people ever knew” (23)

Tiến sĩ Phạm Văn Lưu trong cuốn Đệ nhất Cộng Hoà Việt Nam 1954–1963 đã nói đến Những thách thức nghiệt ngã khi về nước chấp chánh. Nhưng cho đến 1963 đã có được sự ổn định về chính trị an ninh trên toàn lãnh thổ miền Nam.

Không thể nhắm mắt phủ nhận được điều ấy.

Về an ninh vào năm 1956, 90% cán bộ cộng sản ở hạ tầng bị tiêu diệt. (24) Nhất là ở miền Trung, kể như toàn bộ cán bộ CS hạ tầng bị tiêu diệt. Mười Hương và một số cán bộ Cộng sản miền Trung đã nói về giai đoạn này và đã thú nhận tính hiệu quả về các công tác chính trị, mật vụ thời ông Cẩn. Người Miền Trung có thể căm hận ông Cẩn, nhưng cán bộ Cộng Sản lại nể sợ ông ấy. Sự an ninh trong giai đoạn ấy là có thật, điều mà trong suốt 9 năm chiến tranh Việt Pháp, người ta đã không làm được. Người dân có thể đi từ Cà Mau đến Bến Hải mà không sợ bất cứ một rủi ro nào. (25)

Chính những cán bộ Cộng Sản ở tình trạng bị cô lập, bị bao vây, bị xua đuổi ra khỏi các thành thị, theo một nhận định của giáo sư Pierre Asselin, đại học Chaminade, Honolulu. Lê Duẩn, lúc còn ở trong Nam, đã phải tuyệt vọng nói lên tâm trạng những người kháng chiến trong Nam: “Nắm bắt được cảm giác thất vọng của những người chiến đấu và những cuộc cách mạng ở miền Nam Việt Nam (Theo đài BBC). Họ thất vọng vì có cảm tưởng bị miền Bắc bỏ rơi và bị cô lập ở miền Nam.

Đó là tình trạng tuyệt vọng của những cán bộ tập kết còn đóng trụ lại ở miền Nam.

Về phạm vi giáo dục, miền nam có sự phát triển giáo dục về mọi mặt và rõ nét. Phải nhận như thế và thôi bôi bác chửi bới. Và nay những kẻ đang gióng to giọng điệu chửi bới, tôi muốn hỏi họ rằng, họ ở đâu mà ra, bằng cấp của họ do ai cấp phát? Ai đã đào tạo để họ được đi du học? Để có như ngày hôm nay?
Mọi nói xấu miền Nam một cách ác ý đều được coi như một bội phản, một vong ân bội nghĩa.

Năm 1954–1955, ta có 1600 trường tiểu học với 7000 lớp học. Sang 1961–1962 ta có 4172 trường tiểu học với 21.817 lớp học. Nhất là tiểu học tư thục, từ 473 trường tăng lên 2063 trường. Về Trung Học công lập, cùng thời gian ấy, tăng từ 29 lên 101. Trường tư thục tăng từ 89 lên 305 trường.
Giáo sư Lý Chánh Trung, Tổng thư ký bộ giáo dục cho biết có khoảng 200 trường trung học được xây cất cho các tỉnh lỵ và quận lỵ. Ngau các vùng xa xôi , hẻo lánh và nghèo nàn như Gio Linh, Bồng Sơn, Cà Mau đều có trường học. (26)

Về Đại học, Đại học Sài Gòn được trao trả ngày 11–5–1955. Chỉ hai năm sau, chính phủ cho thành lập Đại Học Huế ngày 12–11–1957. Và đến 1958, thành lập Viện đại học Đàlạt. (27)

Về cuộc đảo chánh tháng 11– 1963

Kể từ 1960, ông Kỳ nhìn chế độ đệ nhất công hoà như nhiều người khác đã nhìn nhận: Đó là chế độ độc tài và tham nhũng. Về những lý do cá nhân mà người ta thù ghét ông Diệm có thể là những nhân vật như bà Nhu, ông Tổng Giám mục, ông Nhu, ông Cẩn? Nhắc đến bà Nhu, không thể không nhắc đến những người đàn bà nổi tiếng như một so sánh cần thiết như bà Trần Văn Chương, mẹ bà Nhu với rất nhiều giai thoại thuộc loại chẳng nên nói. Những người đàn bà như bà Trưởng Giới Thạch cũng là cái nguyên cớ’ làm sụp đổ mau chóng chính quyền Trung Hoa Quốc Gia? Giang Thanh (Jiang Qing) cũng phản ánh sự suy tàn của chủ tịch Mao Trạch Đông?

Có thể người ta hận ghét chế độ cũng vì những người đàn bà như bà Nhu?

Từ những hoàn cảnh riêng trong binh chủng không quân, ông Kỳ nhận thấy những cấp chỉ huy như Nguyễn Xuân Vinh, Huỳnh Hữu Hiền chỉ là do thế chính quyền, thế đảng Cần Lao mà được trọng dụng. Ông Kỳ đã không ngần ngại tố cáo chống đối việc đem chính trị vào trong quân đội. Ông viết: “I pointed out that few of these officers had proven combat capability: They were merely active party members. “That is wrong”. I Said “Doing this will destroy the leadership and then our combat capability”.

The room went utterly silent.

Sau những lời tố cáo đó, ông nói sẵn sàng đi Pleiku hay bất cứ đâu. Ông cũng gián tiếp ủng hộ việc ném bom dinh Độc Lập của hai phi công Nguyễn Văn Cứ và Phạm Phú Quốc. Cứ may mắn đào thoát được sau khi bỏ bom. Phạm Phú Quốc thì phi cơ bị trúng đạn và sau đó bị ông Nhu bắt giam. Sau 1963, Phạm Phú Quốc lại không may mắn một lần nữa, ông đã chết trong một phi vụ ra Bắc. Theo ông Kỳ thì chính ông đã yêu cầu Phạm Duy sáng tác bài Anh Quốc ơi, từng nổi tiếng một thời.


Biến cố đài phát thanh Huế

Bức công điện 9159 cấm treo cờ — Trong cuốn hồi ký Dòng Họ Ngô Đình của Nguyễn Văn Minh, nguyên bí thư của ông Ngô Đình Cẩn từ 1956–1963, trang 164–65 có ghi rằng Dương Văn Hiếu, trưởng đoàn công tác đặc biệt miền Trung, có vào găp TT Diệm và ông Diệm có nói như sau với Dương Văn Hiếu: “Sau đó tôi mới bảo Quách Tòng Đức gởi công văn nhắc các tỉnh, chứ tôi có cấm chi mô. Không hiểu tại răng hắn để tới ngày chót mới gởi công điện. Khi xảy chuyện, tôi kêu vô hỏi, hắn xin thôi. Công chuyện đổ bể như ri rồi, xin thôi thì ích chi?

Ý kiến thứ hai của TT Tôn Thất Đính có ý khiển trách ông Quách Tòng Đức, đổng lý văn phòng phủ Tổng Thống: Ông đổng lý có thể hõan lại sau lễ Phật đản rồi mới gởi bản văn đi cho các trường hợp sẽ được áp dụng trong tương lai sau khi đã hội kiến với các cấp trong phủ Tổng Thống như bộ trưởng phủ tổng thống, ông cố vấn Ngô đình Nhu. Ở trường hợp này, vừa nặng về tôn giáo, vừa nặng về chính trị, thế mà Quách Tòng Đức không hề hỏi ý kiến bất cứ một ai, không đủ thông minh để nghĩ đến các hậu quả, thì đó là một lối làm việc tắc trách, chứ không phảI là một lề lối khẩn trương để phục vụ cho một qiuyết định tự phát của một nhà lãnh đạo quốc gia. Cho nên lỗi lầm thứ nhất là lỗi lầm của Quách Tòng Đức– nhân vật cao cấp của văn phòng Tổng Thống lúc bấy giờ – mà về bản chất thật ra không có quyền gởi một công điện như vậy, và vượt quá quyền hành của một đổng lý văn phòng … (28)

Khi được hỏi ý kiến về những đoạn trích dẫn vừa kể, ông Quách Tòng Đức tỏ ra ngạc nhiên vì không bao giờ nhận được lệnh của ông Diệm thảo và gửi cho các tỉnh trưởng công điện số 9159 do ông Minh nêu ra. Sau đó, TT Diệm có đòi ông Đức vào để cho coi bức công điện và hỏi ai đã gửi đi bức công điện ấy? Ông Đức trả lời không biết. Vậy thì bức công điện do đâu mà có? Hiện nay thì chưa có câu trả lời.

Về bức điện văn này, Karnow có nhận xét là nó phải đến đúng lúc, sớm quá cũng vô hiệu, mà sau một ngày thì vô tích sự. Nó phải đúng thời điểm. Đó là nỗi oan nghiệt của bức công điện đúng thời đúng lúc, có sắp xếp, dàn dựng.

Ông Kỳ nhận xét như nhiều người cho rằng chuyện thảm sát trước đài phát thanh Huế là do Thiếu tá Đặng Sỹ trách nhiệm gây ra. Về vấn đề này, tôi đã có bài viết: Lịch sử còn đó. Thiết nghĩ như thế tạm đủ, xin khỏi cần nhắc lại ở đây. Ông cũng đưa ra một kết luận như sau: “Unable to grasp that the so–called Buddhist crisis had little to do with religious issues but was instead a struggle for political power orchastrated by a handful of ambitious monks, Kennedy decided that Diem had to go“ (29)

Chỉ xin ghi lại ở đây ý kiến của Thiếu tướng Tôn Thất Đính để thấy rằng, biến cố đài phát thanh Huế vẫn chưa có câu trả lời và sẽ không có câu trả lời.
“Đứng về phương diện khách quan lịch sử, cũng như về kỹ thuật quân sự trên cả hai bình diện tác chiến và phòng vệ, thì đến nay chưa ai tìm ra manh mối của vụ nổ kinh hoàng, tàn bạo và lạ lùng tại đài phát thanh Huế đêm rằm tháng tư âm lịch”“. (30)

Tác giả cũng xác nhận đã hội kiến với các Thượng Toạ Trí Quang, Thiện Minh, Mật Hiển ,Mật Nguyện, Thiện Siêu, đã đọc các hồi ký v.v… mà cũng không ai xác định được một cách cụ thể, có đủ dữ kiện khoa học, có đủ căn bản thông tin và bằng chứng, để có thể nói rõ “Ai là tác giả vụ nổ đài phát thanh Huế?”

Ngay cả Đặng Sỹ ở trong vụ nổ, nghĩa là người trong cuộc mà không phải là tác giả cũng không biết nguyên do từ đâu?
Và trích dẫn lời Thượng Toạ Tâm Châu như sau: “Người Phật tử phải mở rộng tâm hồn, nhìn vào sự thật, không cục hạn bởi không gian, thời gian, để đem lại sự trong sáng cho mình và cho người (Thích Tâm Châu 11/12/1963 )

Vụ tự thiêu của Hoà Thượng Thích Quảng Đức

Xin mượn nhận xét của Stanley Karnow như sau: “Tandis que Diem temporisait, les Bouddhistes firent éclater une bombe.” Vâng đúng là trái bom làm xập chế độ Đệ nhất cộng hoà của ông Diệm. Cái chết đó tự nó có ý nghĩa siêu việt trên tất cả mọi toan tính chính trị và trong sáng, bi hùng không có gì để bàn cãi nữa như một phản đối tối thượng. Malcolm là một trong bốn người ngoại quốc duy nhất có cái may mắn được báo trước và vì thế, ông đã chụp được những bức hình có giá trị lịch sử và đã được truyền đi khắp thế giới, gây chấn động toàn cầu.

 

Ảnh: wikipedia.org

Có lẽ trong cao trào vận động Phật giáo còn có nhiều điều để tồn nghi, nhưng chỉ có cái chết này là một phản đối tối thượng, trong sáng và nhân bản, vừa dũng cảm, vừa ôn nhu, vượt thế nhân thường tình. Một cái chết đẹp và bi hùng tráng để lại cho đời một bài học, một tấm gương sáng.
David Halberstam, phóng viên tờ New York Times ghi lại như sau: “Đằng sau tôi là những tiếng sụt sùi của những người Việt Nam đã tụ tập ở đó. Tôi xúc động đến không kêu lên được, lúng túng không biết đường ghi chép hay đặt câu hỏi, đầu óc quá luẫn quẫN không nghĩ được gì nữa . Trong khi bị lửa đốt, không thấy bắp thịt Hoà Thượng co giật, không thấy Ngài thốt ra một tiếng kêu, dáng bên ngoài vẫn thẳng, khác hẳn với đám dân chúng đang chờ đợi chung quanh ngài” (31)

Và cái message để lại cho đời là: “Cầu hồng ân Phật tổ gia hộ cho Tổng thống Ngô Đình Diệm sáng suốt. Cầu cho Phật giáo Việt Nam được trường tồn. Cầu Đức Phật gia hộ cho Đại Đức, Tăng ni tránh khỏi kiếp nạn. Cầu cho đất nước thanh bình …”.
Người hy sinh là TT Quảng Đức, nhưng người sắp xếp, dàn dựng quy mô là đại đức Thích Đức Nghiệp theo lệnh của TT Thích Tâm Châu và Thiện Hoa Và nhân chứng là bốn nhà báo ngoại quốc.

Đại Đức Thích Đức Nghiệp sắp xếp thầy Chơn Ngữ đổ xăng từ đầu tới chân Hoà Thượng Quảng Đức tại Ngã tư Phan Đình Phùng, Lê Văn Duyệt. Thầy Hồng Huệ lo trật tự. Thầy Đức Nghiệp ra lệnh cho 20 Tăng ni nằm 4 ngả đường chặn xe cứu hỏa và xe Cảnh sát.
Nửa giờ xong. Thi hài của Hoà Thượng được rước về chùa Xá Lợi.

Cả thế giới kinh hoàng.

Chỉ có bốn nhà báo Quốc tế được thông báo về tin này từ đêm hôm trước. Đó là Simon Michaud, đại diện hãng thông tấn AFP của Pháp, Malcome Browne, đại diện AP của Mỹ, David Halberstam, phóng viên tờ New York Times và Neil Sheehan, đại diện UPI và đặc biệt xe của đại tướng Harkins Mỹ cũng đến chứng kiến tận mắt cuộc tự thiêu này. Có nhận xét là không có bất cứ phóng viên Việt Nam nào được thông báo để có mặt. Chỉ cần sự có mặt của người ngoại quốc thôi. Trong xe, không nói rõ có đại tướng Harkins có mặt hay không?

Phần trích dẫn ngắn ngủi này trích ra từ Hồi ký đặc biệt Vụ Tự Thiêu của Hoà Thượng Thích Quảng Đức, do Hoà thượng Thích Đức Nghiệp, trên trang Khuông Việt.com.

Chế độ ấy không có lý do gì để tồn tại lâu hơn nữa. Đó là ngày 11 tháng sáu 1963.

Ngày 22 tháng tám, máy bay chở Cabot Lodge hạ cánh xuống phi trường Tân Sơn Nhứt. Ông ta đến đây để châm ngòi cho một cuộc đảo chánh. Bảy ngày sau, ngày 29 tháng 8, Cabot Lodge mất kiên nhẫn, điện cho Washington đòi phải có những biện pháp rõ ràng và cụ thể: “Nous sommes embarqués sur une voie sans retour en arrìere possible, parce que les États–Unis ont déjà publiquement engagé leur prestige dans cette voie … et plus fondamentalemnt, parce qu’il n’existe selon moi aucune possibilité de gagner la guerre avec le régime de Diem” (32)

Cabot Lodge đã đẩy Washington vào chân tường, bởi vì không thể thắng cuộc chiến này với chế độ ông Diệm. Đó là con đường không có lối quay trở về được nữa. Un coup d’état imminent, một cuộc đảo chánh không thể không xảy ra.

Chỉ có một người duy nhất lúc bấy giờ là đại tướng Harkins cho rằng không một ai khác có đủ cái cá tính mạnh như ông Diệm để đương đầu với Cộng Sản. Ngày 22 tháng 10 tại một buổi tiếp tân tại Toà đại sứ Anh, Harkins đã gọi riêng tướng Đôn ra một nơi và cảnh cáo ông này về âm mưu lật đổ ông Diệm. Tướng Đôn lo sốt vó, vì âm mưu bị bại lộ. Ngày hôm sau gặp trùm mật vụ Conein. Ông này trấn an Đôn là không có một Fuite nào về âm mưu đảo chính. Nhờ sự trấn an đó mà tướng Đôn tiếp tục tiến hành cuộc đảo chánh.

Trong những tình huống càng bi kịch như thế như hoàn cảnh ở Việt Nam thì bi kịch đã hẳn về phía chúng ta lãnh chịu, nhưng bi kịch đó lại trở thành bước nhảy, một giấc mơ cho những nhà báo trẻ có cơ hội tiến thân như David Halberstam của tờ New York Times, Neil Sheehan của thông tấn United Press Intertional và Malcom Browne của Associated Press. Trong khi đó, những nhà báo thuộc đường lối chính thức như bình luận gia Alsop đã cực lực lên án những đồng nghiệp trẻ này mở những chiến dịch bôi bác chế độ ông Diệm và nhắc nhở họ rằng có những phóng viên đã từng phê phán chế độ Chiang Kai–shek (Tưởng Giới Thạch) và họ là những nhà báo trách nhiệm về sự sụp đổ của nước Trung Hoa vào tay Cộng Sản Tàu.

Vai trò báo chí quả thực không phải là nhỏ.

Bởi vì, chẳng bao lâu sau, trong biến động miền Trung, luận điệu của các nhà báo đã đổi chiều. Những vụ tự thiêu không còn mang ý nghĩa cao đẹp như của Hoà Thượng Thích Quảng Đức nữa.

Và đây là bằng chứng có những thay đổi của những nhà báo ngoại quốc trong nhữung nhận định của họ:

Stanley Karnow cùng với các phóng viên ngoại quốc đã được chứng kiến một vụ tự thiêu ngày 29 tháng 5, 1966 tại chùa Diệu Đế của ni cô Thanh Quang. Nhưng cái nhìn của các nhà báo này không còn như trước nữa. Stanley Karnow viết như sau:”Losque j’arrivai, le corps embrasé de la nonne était encore droit, les mains jointes dans un geste de prìère, et le rite religieux se transforma rapidement en manisfestation polique …
Nghi lễ tôn giáo mau chóng biến thành những biểu lộ chính trị.

Chỉ sau khi vụ tự thiêu đã hoàn tất, nhà báo viết tiếp: “Bientôt, Tri Quang apparut et distribua aux correspondants étrangers présents des copies d’une lettre que la religieuse avait adreesée au président Johnson et et dans laquelle elle condamnait le soutien “irresponsable” de l’Amérique au régime da Sài Gòn. Trí Quang fit porter sur Johnson la responsabilité de la mort de la nonne et accusa le chef d’État américain d’avoir: “dirigé la répression du peuple Vietnamien“ …

Sau đó Tổng Thống Johnson đã tuyên bố cho rằng đây là những cái chết bi thảm và vô ích (tragiques et inutiles) và kêu gọi dân chúng miền Nam ủng hộ chính quyền Sài Gòn, điều đó cho thấy nay chính quyền Mỹ bỏ rơi những phong trào tranh đấu Phật giáo và ủng hộ tướng Kỳ. (33)

Tôi rất bất nhẫn khi đọc đoạn văn này của Karnow. Nó trái ngược hoàn toàn với đoạn văn của Halberstam viết về HT Thích Quảng Đức ở trên. Nó thản nhiên, lạnh tanh, vô cảm xúc như coi một vở kịch, và nghĩ rằng phải chăng có những sự hy sinh mạng sống một cách quá đắt. So sánh vụ tư thiêu của Hoà Thượng Quảng Đức và các vụ tự thiêu sau đó: cái chết vẫn là một. Sự hy sinh tuần tiết của các vị đó vẫn là vô giá. Tinh thần và lý tưởng của các vị đó vẫn là sáng ngời. Nhưng ý nghĩa thì đã không còn như trước nữa. Nên nhớ rằng, Thượng Toạ Trí Quang đã không có mặt khi ni sư tự thiêu và chỉ khi cuộc tự thiêu đã hoàn tất, Thượng Toạ mới xuất hiện để phân phát những bảng tuyên bố chống đối Sài Gòn đã được viết sẵn bằng tiếng Anh gửi cho người Mỹ. Và rằng những nghi thức tôn giáo bỗng chốc biến thành những Manifestation chính trị như nhận xét của nhà báo.

Tôi đặt nghi vấn về thái độ và cách hành xử của Thượng Toạ Trí Quang trong vụ tự thiêu này nếu đúng như lời tường thuật của Karnow. Đến vô cảm, thiếu nhân tính, thiếu tình người. Thiếu tất cả. Không hiểu được.

Chỉ một chữ Bientôt này thôi là chữ đắt giá nhất trong bài tường thuật của nhà báo Karnow.

Bên cạnh Ni cô Thích Nữ Thanh Quang còn có các cô Hồ Thị Châu, Nữ sinh Nguyễn Thị Vân, Ni cô Thích nữ Bảo Vân …Tất cả khoảng 10 người đều đã tự thiêu trong thời gian này. Hơn hẳn thời kỳ tranh đấu Phật giáo thời ông Diệm.

Sau khi trừ khử xong ông Diệm Nhu, Đại sứ Cabot Lodge mời các tướng lãnh đến văn phòng ông để khen ngợi chiến thắng của họ, cũng là chiến thắng cá nhân của ông, vui mừng và không có gì để hối tiếc.

Sau đó, ông đã đánh điện về văn phòng Tổng Thống Kennedy như sau: “Nous avons maintenant la perspective d’une guerre plus courte.” (34)
Nay thì chúng ta có một cơ may về một cuộc chiến tranh ngắn hạn hơn.

Vậy mà vào ngày 30/6/1964, ông dám tuyên bố trên New York Times 8 tháng sau biến cố 1/11/63: “le renversement..du régime de Diem fut une affaire purement Vietnamienne. Nous n’avons aucunement participé à sa préparation, nous n’avons donné aucun conseil, nous n’avons rien eu à voir dans cette affaire”. Nhưng trong một công điện phúc trình gửi về Mỹ, ngày 6/11/63, người ta còn đọc được như sau: “Il est égalemnt certain que c’est nous qui avons préparé le terrain dans lequel la graine a germé pour donner une plante robuste et que le coup d’Éat n’aurait pu se dérouler comme il fit sans notre préparation” ( 35)

Chúng tôi chẳng có chút liên quan gì đến chuyện lật đổ này, đó chỉ là một vấn đề hoàn toàn của người Việt Nam. Nhưng phúc trình gửi về Hoa Thịnh Đốn thì lại nói rằng, không có sự chuẩn bị của chúng tôi thì cuộc đảo chính chẳng có thễ diễn ra tốt đẹp như thế.

Điều đó cũng biểu lộ con người Cabot Lodge cũng như sau này từ chối không lật đổ ông Kỳ theo lời yêu cầu của Thượng Toạ Trí Quang.

Copyright © 2006 DCVOnline

(Còn tiếp)

Trích DCVonline