(Đặc biệt lưu ý, Trần Mậu Tý là người của đảng phái trà trộn vào. Đến tết Mậu Thân, chính Nguyễn Đắc Xuân là người trách nhiệm về cái chết của Trần Mậu Tý. Tý bị xử tử hình.)

Ngày 1/4/66, tướng Phạm Xuân Chiểu ra Huế thương lượng và bị bắt làm con tin. Nhờ có tướng Thi can thiệp mới được thả.

Ngày 2/4, lực lượng tranh thủ cách mạng cho vây đài phát thanh Sàigòn, hô khẩu hiệu “đả đảo Thích Tâm Châu, Hoan hô Hồ Chí Minh” …Công việc này do Võ Đình Cường chỉ đạo. Võ Đình Cường sinh năm 1922, hiện nay đứng chủ bút tờ Phật Giáo ở trong nước.

Ngày 3/4, tướng Kỳ họp báo tuyên bố coi như Huế, Đà Nẵng đã mất vào tay Cộng Sản và tuyên bố sẽ đưa quân đến giải tỏa Đà Nẵng.

Ngày 5/4, tướng Kỳ đích thân dẫn 2 tiểu đoàn dù ra Đà Nẵng. Bác sĩ Mẫn và khoảng 400 binh sĩ lập một căn cứ ở chùa Phổ Đà.

Trong khi đó, Thượng Toạ Tâm Châu tuyên bố trước 10 ngàn Phật tử về chủ trương tranh đấu ôn hòa và đòi trong ba tháng có chính phủ dân cử.

Tòa báo Sống của Chu Tử, tức Chu Văn Bình bị đốt. Chính Chu Tử vừa ra khỏi nhà thì bị bắn nhiều phát.

Ngoài Huế, phòng thông tin Hoa Kỳ, tòa lãnh sự bị đập phá dưới mắt Cảnh sát. Họ đã không can thiệp.

Ngày 9-4, Tướng Tôn Thất Đính được cử làm Tư lệnh vùng 1 thay thế tướng Nguyễn Văn Chuân, đến Huế, ông ngả theo phe Thượng Toạ Trí Quang và mạt sát hai tướng Thiệu Kỳ.

Ở Huế, một lực lượng quân sự do Bửu Tôn thành lập và có vào khoảng hai tiểu đoàn có tên là Tiểu Đoàn Quyết Tử và Tiểu Đoàn Nguyễn Trọng Thức. Ngày 17/6/66, an ninh ở Huế bắt đầu được vãn hồi. Bửu Tôn đầu hàng và đem nộp 520 võ khí đủ loại. Ngày 22/6, Giáo sư Lê Tuyên ra trình diện và bị bắt giải vào Sàigòn. Sau này, ra trước tòa, ông đổ hết trách nhiệm về biến động miền Trung cho Thượng Toạ Trí Quang. (72)

30/4 Cabot Lodge quay về Mỹ. Dấu hiệu chẳng lành cho phe tranh đấu miền Trung.
Tướng Huỳnh Văn Cao thay thế tướng Đính. Ông may mắn sống sót trở về.
Thượng Toạ Trí Quang đòi Mỹ can thiệp, nếu không sẽ cho Lực Lượng Tranh Thủ Cách Mạng đánh phá phi trường Đà Nẵng. Người Mỹ im lặng không trả lời.
Một phi cơ trực thăng của Mỹ đã bắn chết thiếu úy Nguyễn Trọng Thức và làm bị thương một số người. Xác thiếu úy Thức được chở về Huế và được rước đi trên đường phố.
Việt Nam Quốc Dân Đảng Đà Nẵng đã ra thông cáo tố cáo Lực Lượng Tranh Thủ Cách mạng.

Nhận định của Lê Duẩn: “Cuộc nổi dậy của đồng bào Đà Nẵng chống Thiệu–Kỳ từ tháng 3 đến tháng 5, 1966, tuy không đem lại thắng lợi, nhưng đã cho ta một bài học bổ ích về lợi dụng mâu thuẫn nội bộ địch. Lúc đầu cuộc nổi dậy đó không do ta chủ động, mà nhân cơ hội nội bộ địch chống đối nhau, ta đã biết tập hợp, phát động quần chúng đứng lên làm chủ thành phố. Mặc dù cơ sở Đảng mỏng và lực lượng cách mạng trong thành phố không nhiều, các đồng chí ở Đà Nẵng đã làm được việc đó.” (73)

27/4 Để trả đũa, ông Phan Thuyết, bí thư VNQDĐ Đà Nẵng đã bị bị ám sát.
26/5, sinh viên Tô Lai Chánh, chủ tịch sinh viên Tổng hội Sinh viên Sàigòn bị Lực Lượng Tranh Thủ Cách Mạng bắt cóc. Bốn ngày sau được thả ra.
29/5, ông Mai Thọ Truyền, Hội trưởng hội Phật Học Nam Việt viết văn thư yêu cầu Tòa Đô chánh cho nhân viên tới bảo về Chùa Xá Lợi.
3/6, Thượng Toạ Thích Trí Quang công khai lên án Thượng Toạ Tâm Châu. Thượng Toạ Tâm Châu và Hộ Giác tức giận đã từ bỏ các chức vụ trong Viện Hóa Đạo và bỏ trốn ra Vũng Tàu vì sợ bị ám sát.

Karnow viết: “Le Sud Việt Nam parut bientôt déchiré par une guerre civile au sein d’une guerre civil… Le chaos empira au début du mois d’avril quand Ky annonca son intention “libérer” Đà Nẵng.” (74)

Do biến động miền Trung, Miền Nam Việt Nam rơi vào một cuộc nội chiến trong lòng một cuộc nội chiến rộng lớn khác. Từ đó đưa tướng Kỳ đến quyết định giải tỏa Đà nẵng bằng võ lực. Sau này Tướng Cao Văn Viên cho rằng, đó là công trạng của ông hơn là của tướng Kỳ.

Quyết định táo bạo của tướng Kỳ đã đạt kết quả. Xin tóm tắt ít dòng về những suy nghĩ của ông như sau: “All in all, I decided to go alone. Soon, I realized the time had come to act.” Và ngay cả không thông báo cho Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu nữa: “So at 3 a.m On May 14, I held a top-level conference with my military chiefs to put my plan into action. It was so secret that I did not even tell President Thieu, let alone the Americans. At 5 a.m, troops, supported by my own wing of fighter–bombers, flew into Danang.” Ông bị tướng Walt ở Đà Nãng phản đối, đòi ngưng cuộc hành quân. Nhưng tướng Kỳ vẫn tiếnh hành cuộc tái chiếm lại Đà Nẵng.

“I had to be careful with Tri Quang since I did not want to create a martyr, so I decided on a compromise, and confined him to house arrest in a Saigon Hospital.”

Và đây một lần nữa, nhận xét của ông Nguyễn Cao Kỳ về cuộc tuyệt thực của TT Trí Quang: “Just what I expected. But, despite all the the newspaper stories of his impending death, Tri Quang never seemed to lose weight. Each time the American advisors asked me when he would die, I replied “If he were a real Buddhist priest, then perhaps he would die, but Tri Quang is a politician and his doctor friend is feeding him secretely. Don’t worry, for a politician, death is the end. Tri Quang must survive if he wants to carry on his political career.” (75)

Đây có lẽ là một nhận xét tàn tệ nhất của ông Nguyễn Cao Kỳ về Thượng Toạ Trí Quang. Vừa mỉa mai, vừa xúc phạm.

100 ngày của Thượng Toạ Trí Quang tại dưỡng đường Duy Tân chỉ kéo dài thêm nỗi tuyệt vọng. Không còn những nhóm biểu tình đằng sau cuộc tuyệt thực này nữa. 100 ngày tuyệt thực, nhưng kết quả không đem lại bất cứ phần thưởng tinh thần nào cho Thượng Toạ cũng như cho khối Phật Giáo Ấn Quang.

Họ đã tính sai một nước cờ, đã đi chệch đường vì quá tự tin vào sức mạnh quần chúng. Bao nhiêu vụ tự thiêu? Nào kết quả được gì?

Xét lại giai đoạn này, biến động miền Trung 1963–1966 cùng lắm cũng chỉ là ảo tưởng. Ảo tưởng chính trị hay tham vọng cá nhân muốn làm một điều gì vượt quá tầm nhìn và khả năng của họ.

Câu hỏi chưa có câu trả lời là chúng ta đã được gì sau 63 về mặt tôn giáo, dân chủ, tự do? Có gì khác biệt, rõ nét giữa sinh hoạt tôn giáo giữa hai thời điểm trước 63 và sau 63? Xóa bỏ luật số 10 của Bảo Đại, Nguyễn Khánh thiết lập Nha Tuyên Úy Phật giáo? Ba năm xáo trộn đó lỗi phải về ai? Người Mỹ can thiệp trắng trợn, sắp xếp theo ý họ? Một số trí thức trục lợi chạy theo phe phái, chạy theo các lãnh đạo các tôn giáo? Một số tướng lãnh bất tài và vô trách nhiệm? Nhất là càng rõ nét lúc 1975, Công giáo, Phật giáo lợi dụng các tín đồ để mưu cầu chính trị vốn chẳng liên quan gì đến tôn giáo.

Chúng ta không được gì, nhưng Cộng sản thì coi đây là những năm tháng thắng lợi. Xin đọc sự kiểm điểm thành quả từ phía Việt Cộng:
Sau khi nêu lên những thắng lợi thu được của PG miền Trung do Thượng Toạ Trí Quang và Võ Đình Cường trực tiếp lãnh đạo từ 1964-1966 đã bị thất bại. Khu Ủy và quân khu Trị Thiên Huế đã làm một bản kiểm điểm về những thành quả thu được và những khuyết điểm đi đến thất bại. Tài liệu này được in trong cuốn ”Chiến trường Trị Thiên Huế trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước toàn thắng” do Ban Tổng kết chiến tranh chiến trường Trị–Thiên–Huế biên soạn, nhà xuất bản Thuận Hóa ở Huế xuất bản năm 1985.

Những thắng lợi thu được:
Ở thành phố Huế dấy lên một phong trào đấu tranh chống Mỹ của quần chúng khá sôi nổi và quyết liệt, cùng với phong trào ly khai của sư đoàn 1 ngụy. Phong trào đã kéo dài trong ba tháng 4, 5, 6/1966. Quần chúng xuống đường đòi hòa bình, chống chiến tranh với khẩu hiệu đòi lật đổ Thiệu-Kỳ. Cả Huế vùng lên, học sinh bãi khóa, tiểu thương bãi chợ, công chức bãi việc, quần chúng tổ chức tẩy chay quân Mỹ. Cuộc đấu tranh đã hình thành một mặt trận rộng rãi, thành phong trào liên minh hành động có tính cách bạo lực chống Mỹ và tay sai giữa nhân dân lao động và sư đoàn 1 ngụy, đòi ly khai khỏi ngụy quyền Sàigòn. Sinh viên Huế lập đội sinh viên quyết tử, học sinh lập đội xung kích, giáo chức tổ chức chống đàn áp.

Nguyên nhân thất bại:
Trong tháng 5/66, cả thành phố Huế hầu như hỗn loạn, ngụy quân, ngụy quyền bị tê liệt. Nhưng do tương quan lực lượng không cân xứng và sự lãnh đạo trực tiếp của ta chưa đủ mạnh, địch đưa quân đến đàn áp khốc liệt và dìm phong trào vào bể máu. Các đơn vị ly khai đầu hàng, lực lượng Phật giáo tan rã, cơ sở của ta trong phong trào một số bị bắt, một số rút vào bí mật. Phong trào kéo dài được 96 ngày (Trích trong Giấc mơ lãnh tụ)

Đây là những năm tháng tồi tệ nhất trong suốt 20 năm miền Nam Việt Nam. Sự tồi tệ đó dẫn đưa đến sự can thiệp trực tiếp của Mỹ ở miền nam. Cho đến lúc này, số quân nhân Mỹ đã nhảy vọt lên con số gần nửa triệu người. Sau đó là sự rút quân, rồi Việt Nam hóa chiến tranh và sự sụp đổ không tránh được ở thời điểm 1975.

Và cho đến 6/1967, theo Tướng Kỳ, số quân Mỹ ở Việt Nam đã vượt con số nửa triệu người. Nào có thay đổi được gì?

Ai trách nhiệm sự sụp đổ miền Nam VN? Không ai nhận trách nhiệm ấy cả. Tránh né và biện hộ. Ngoại trừ những người như Bộ Trưởng Quốc Phòng McNamara phải thú nhận trong sách của ông: “Chúng tôi thật nhầm lẫn, nhầm lẫn tai hại …”

Xin trích dẫn một bài viết của Trần Trung Việt tựa đề: Cái chết định trước trên Đàn Chim Việt Online như để rút ra một kết luận cho phần này:
“Cuộc đảo chánh của quân đội và cái chết của Ngô Đình Diệm dọn đường cho sự thất bại toàn diện của miền Nam Việt Nam”

Phải chăng cái chết của ông Diệm là một cái chết định truớc cho toàn miền Nam vào năm 1975?

Copyright © 2006 DCVOnline