Một cuộc chiến đã tiêu hao hằng bốn trăm ngàn sinh linh và hàng tỉ bạc mà cho đến nay chưa ai biết rõ con số đích thực là bao nhiêu?
Đó là những con số làm phiền, làm chúng ta phải suy nghĩ.

Cùng lắm, nếu may mắn có được những con số thì vẫn là những con số ảo, số âm, số trừ.
Một người chết hay trăm người chết có thay đổi gì được bộ mặt của chiến tranh? Có những người bên kia sợ Hoà Bình, thì cũng có những người sợ những con số như bóng ma.
Những bóng ma của “mẹ liệt sĩ đội mồ lên đi kiện” (Thơ Nguyễn Duy).

Cho nên, những con số chính thức vẫn là những con số đáng nghi ngại nhất. Cũng vậy, những thông tin quá đáng hoặc không có thông tin gì thì đều dẫn đến sự phản tuyên truyền, gây nghi ngờ và chẳng ích lợi cho ai cả.
 

Hồ Chí Minh và Trần Canh (Chiến dịch Biên giới) Nguồn: “Hồ Chí Minh với Quảng Tây”, Cục Lưu trữ Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây và Viện Khoa học Xã hội Quảng Tây Trung Quốc, 5/2006

Đã có bao nhiêu binh lính của hai bên đã bỏ mình trong trận đánh cuối cùng này? Cho nên che dấu sự thật là phản bội lại những người đã hy sinh trong cuộc chiến này. Trong tất cả các sách do ông Võ Nguyên Giáp viết, điều tôi lấy làm bất nhẫn nhất là không bao giờ ông nói đến con số thương vong về phía quân đội nhân dân. Điều đó để cho thấy rằng chết trong chiến tranh ấy chỉ là thí mạng cùi, chết uổng tử. Đối với một bà mẹ có 7 người con đã hy sinh, giá nào có thể trả nổi cho những sự hy sinh ấy? Cuộc chiến đã diễn ra khắp mọi nơi, chỗ nào cũng có thể là chiến trường: trên rừng sâu, đồng bằng, từng khu xóm, một con sông, con suối. Ngày đêm cũng không nghỉ. Đã vậy, đã bao nhiêu người đã nằm xuống? Đã bao nhiêu gia đình mất cha, mất mẹ, mất anh em? Ai có thể tranh công với những người chết như thế? Đó là lịch sử của triệu người viết nào phải của Lã Quý Ba (là đại sứ của Bắc Kinh, đồng thời là tổng cố vấn Trung Quốc – DCV). hay Trần Canh, Võ Nguyên Giáp hay Hồ Chí Minh?

Đành rằng chiến tranh giành độc lập thì không có trả giá. Và nếu phải trả giá thì giá nào có thể trả cho đủ được?

Nhưng cũng cần hiểu rằng, cái chết và sự hy sinh của một người cũng là một giá, huống chi đó là sự hy sinh của cả một dân tộc, của nhiều thế hệ. Giành công đối với những người đã chết là điều trơ trẽn, tủi hổ.

Đồng ý là đối với chế độ thuộc địa thì không thể có một lời tốt đẹp nào. Xâm lược là xâm lược. Bản chất xâm lược là bạo lực và bóc lột. Tất cả những điều khác chỉ là những mỹ từ tuyên truyền, che đậy. Nhưng nếu cứ giành công thắng lợi cho đảng Cộng sản thì đó là điều tai hại, vì đã biến chiến thắng chống chế độ Thực dân, giải phóng dân tộc thành cuộc chiến tranh ý thức hệ giữa Tự do và Cộng sản. Tự nó, ý nghĩa này đã phản bội lại những người đã chết.

Người Pháp để bào chữa cho sự thua cuộc này cũng chỉ muốn có thế. Họ cho rằng chiến thắng Điện Biên Phủ là do sự can thiệp giúp đỡ trực tiếp của các nước Cộng sản như Liên Xô và Tầu. Đành rằng, súng 105 ly của Tầu là hữu hiệu, nhưng không có chuyện đội đá vá trời Kéo Pháo thì thử hỏi 105 làm được gì?

Xin trích dẫn lời của ông Vũ Thư Hiên trong cuộc phỏng vấn của thông tấn VNN: “Kẻ thắng ở Điện Biên Phủ là toàn dân Việt Nam”.

Hay như lời nhận xét của siáo sư Trần Quốc Vượng, một người Cộng sản: “Chính chủ nghĩa dân tộc và lòng yêu nước đã vẫy gọi chúng tôi, và chúng tôi luôn luôn xem ông Hồ Chí Minh là một nhà dân tộc hơn là một người Cộng sản. Đó là cuộc chiến chống thực dân dành độc lập”.

Ngày nay, nhìn lại ý nghĩa của chiến thắng Điện Biên Phủ nhằm mục đích nhìn lại sự thật, tưởng nhớ lại quá khứ, tưởng nhớ và vinh danh những người đã vì lý tưởng, đã nằm xuống và từ đó hướng về tương lai. Đã 50 năm rồi, không phải là lúc chỉ có chửi hoặc ca tụng và thần thánh hóa một người, một chủ nghĩa, một đường lối sách lược, đồng thời hạ thấp đối phương là người Pháp. Hãy xếp lại những oán hận, những chiêu bài chủ nghĩa, những vinh danh cá nhân hay đảng phái để cùng nhau nhìn nhận đó là chiến thắng đánh đuổi thực dân Pháp của toàn dân.

“Đối với một bà mẹ, không có lý tưởng tốt hay xấu, mà chỉ có những đứa con đã mất. Ở đây, trước những ngôi mộ phần, cái biên giới thù nghịch không còn, sự kiêu hãnh cũng như cay đắng không còn, có chăng chỉ là những niềm thương nhớ của một người đối với một người đã khuất.”
 

Đánh nhau, chiến trận là chuyện bất đắc dĩ. Chẳng ai trong chúng ta mong muốn có một Điện Biên Phủ thứ hai. Mọi người, từ những chiến sĩ ngoài mặt trận đến chị dân công đều khát vọng hòa bình mà trong đó không còn chiến tranh nữa. Xin ghi lại đây của một sĩ quan trong binh đội cộng sản kể lại:

Tướng Chương nói tiếp: ‘chiến tranh thật là buồn.’

Ngày nay, đã về hưu, ông sống trong một ngôi nhà nhỏ bên bờ sông Hồng bên cạnh bầy con và 8 đứa cháu. Nhưng đầu óc ông lúc nào cũng để đâu đâu. Gia đình ông bảo ông khùng. Ông ngồi viết lại hồi ký hay làm thơ kỷ niệm 50 năm Điện Biên Phủ. Trong một góc của căn gác, ông bầy một bàn thờ để tưởng nhớ những đồng đội đã mất.Thắp một nén hương cho đồng đội, thế là những hình ảnh quá khứ lại lần lượt hiện ra...

Ông nói thêm, giọng buồn, “Tôi vẫn thất học. Tôi không thích chiến tranh. Đối với tôi, thế là đã đủ rồi. Tôi đã về hưu từ năm 1990 và lần đầu tiên, tôi tìm lại được nụ cười 100%.”