Cái miền đất mà ngay như cụ Huỳnhh Thúc Kháng khi chọn đặt trụ sở tờ báo Tiếng Dân đă viết cho Xử lư thường vụ toàn quyền Pasquier, khâm sứ Frirès vào ngày 26-11-1926 như sau: ‘Chọn Tourane là một thành phố thương mại, không chọn Huế là một trung tâm Văn Hóa, nơi có nhiều trào lưu tư tưởng và chính kiến dị biệt, chắc chắn có những tư tưởng không hợp với chủ trương ôn ḥa và mục tiêu giáo huấn đám đông của Tiếng Dân.' Huỳnh Thúc Kháng nhấn mạnh, bản chất vốn không ưa những nơi náo nhiệt và thích làm việc trong những nơi thanh tịnh nên chọn Dà Nẵng. Tiếng Dân sẽ ít bị ảnh hưởng v́ những áp lực chính trị đa tạp như ở Huế. Tranh luận riết rồi cụ Huỳnh cũng phải chấp nhận đặt trụ sở Tiếng Dân ở số 123 đường Đông Ba.(1)
Huế là như thế đó. Cái miền đất mà vào năm 1936, theo thống kê của French/Indochina mới chỉ có 26 ngàn dân trên tổng số 23 triệu dân của toàn cơi Đông Dương. Ấy là chưa kể khoảng ngót nghét 10 ngàn người có liên hệ huyết thống, có dây mơ rễ má với Hoàng tộc. Trừ 10 người ngàn người đó đi, chỉ c̣n lại 15 ngàn thứ dân. Và chỉ với dân số ít ỏi đó cũng đủ làm cụ Huỳnh Thúc Kháng phải lo ngại.
 |
|
Gánh hàng rong trong mưa
(Đại Nội Huế) |
Huế với thành quách Đại Nội như cái mặt của Huế đầy rong rêu phủ che lấp nhửng u uẩn của những kiếp người của cả một thời kỳ lịch sử vàng son. Những vết nhăn lịch sử c̣n sót lại trên những bức tường xiêu mà không đổ, thủng lỗ chỗ mà không lọt v́ quá dày. Những con đường chung quanh bờ thành đại nội ngập ngụa với những tàn cây tuổi già hơn những con cháu ngoại thuộc của Huế c̣n sót lại bên những căn nhà lụp xụp mái tôn. C̣n những ḍng máu chính thống đă bỏ Huế mà đi từ thuở hoàng hôn của triều đại.
|
|
|
Chợ Đông ba (Huế) |
Chẳng mấy chốc những cảnh đó cũng đến hồi tàn cuộc. Kẻ đi, kẻ ở lại, kẻ chùm chăn, kẻ nhập cuộc, kẻ đấu tranh, kẻ lên đường. Sau tết Mậu Thân là màn chung cuộc. Nhiều ngă rẽ tạo ra một Huế phân mảnh như một miền đất No Man’s land.
Chính cái tết Mâu Thân là điểm chung cuộc. Từ đó Huế phân mảnh, ră đám với nhiều lựa chọn, thay đổi toàn bộ thanh niên trí thức Huế. Huế không c̣n như trước nữa. Hay ít nữa th́ những kẻ ở lại, những kẻ không có chọn lựa nào khác ngoài cái chọn lựa ở lại Huế trở thành hiền lành cho đến bây giờ.
Và cuối cùng, cái Huế c̣n lại là con tim của Huế. Con tim đó có thể là Vĩ Dạ, có thể là lăng tẩm vua chúa, có thể là chùa Linh Mụ, có thể là những chuyến đ̣, có thể là những vườn đêm hay có thể là những vườn trăng. Nơi mà những cuộc t́nh, những hẹn ḥ như những cửa sổ Huế mở ra. Mở ra vội vàng v́ chỉ là những cuộc t́nh vụng trộm và lén lút.
V́ những thứ như thế mà đến năm 2006, tôi đă trở lại Huế, ngót 10 ngày. Cũng như hồi Tết Mậu Thân, mưa Huế dai dẳng cầm giữ tôi trong nhà. Đến Huế mà như không biết Huế.
Tôi đă để lại nhiều thứ và chẳng mang theo thứ ǵ. Nếu không chỉ c̣n là một lời nguyền không trở lại Huế nữa.
Và chỉ c̣n trong đầu một ư tưởng. Về là phải viết. Phải nh́n lại Mậu Thân Huế.
 |
|
Walter Cronkite (truyền h́nh
CBS) phỏng vấn giáo sư Mai (đại học Huế) 20 tháng 2, 1968 |
Mậu Thân ở Huế bắt đầu bằng tiếng pháo giao thừa và tiếng súng mở đầu của bộ đội Bắc Việt. Có 28 tỉnh lỵ miền Nam bị tấn công đồng bộ. 18 tỉnh lỵ yên tĩnh hoặc chỉ bị pháo kích. Riêng các tỉnh như Kontum, Pleiku, B́nh Định, Daklak, Khánh Ḥa, Quảng Nam đă bắt đầu bị tấn kích từ đêm 30 Tết.
Một ngày sau đó, tức đêm Mồng một Tết mới đến lượt Huế/Thừa Thiên vào lúc 2 giờ đêm rạng sáng Mồng 2. Trước đó, biện pháp pḥng thủ trải dài từ Huế đến Quảng Trị là con số 50 ngàn binh sĩ đủ loại. Sư đoàn dù được lệnh tăng cường Huế. Sư đoàn không vận 1 của Hoa Kỳ cũng vậy. Thật ra, đó chỉ là con số ảo. Thực tế, không có con số chẵn như thế. Nội cái con số quân nhân về quê ăn tết nhiều nơi chiếm đến một phần ba.
Trong khi đó con số bộ đội CS tấn công vào Huế là khoảng 5000 người. Khi vào là 5000, nhưng lúc rút lui th́ hơn 60% bị thương vong. Nghĩa là bộ đội CS chỉ c̣n có 2000 quân tháo chạy.
Một thất bại nặng nề về mặt quân sự. Theo Lê Minh, phó bí thư Trị Thiên/Huế thú nhận rằng bộ đội Bắc Việt rơi vào t́nh trạng đói ăn, quân số hao hụt. Vậy mà họ đă cầm cự được suốt gần tháng trời? Ai đă tiếp tế cho họ?
Trong khi bộ đội CS tấn công Huế th́ ông Tỉnh Trưởng kiêm Thị Trưởng Thừa Thiên Huế là Trung Tá Phan Văn Khoa đă trốn biệt. Nhiều người tưởng ông mất tích hoặc đă chết. Suốt trong thời gian đó, quân đội Bắc Việt tự do thong dong đi lại trong các khu phố không bị bất cứ một phản ứng quân sự nào cụ thể về phía quân đội ta.
Sáng Mồng Một Tết, chuẩn tướng Ngô Quang Trưởng, tư lệnh sư đoàn 1 bộ binh c̣n đến dự lễ chào cờ đầu năm ở Phú Văn Lâu. Lúc sau đó, lệnh cấm trại mới được ban hành tức khắc? Nhưng lệnh đó có thể là đă trễ không? Mặc dầu tướng Trưởng đă ngủ lại bộ Tư lệnh không về nhà. Có thể lúc mà tướng Trưởng ở Phú Văn Lâu th́ một số Việt Cộng đă có mặt khắp thành phố Huế rồi?
Điều này phải cắt nghĩa thế nào về vai tṛ của Chuẩn tướng Trưởng, một vị tướng được coi là giỏi của VNCH. Người dân thường chỉ thấy cái bề ngoài là ngay từ những phút đầu tiên khi binh đội Cộng Sản tấn công Sàig̣n th́ đă có mặt tướng Loan ở đó rồi. Ở Huế th́ không thấy như vậy. Binh đội Cộng Sản Bắc Việt chỉ mất một đêm đă có thể chiếm toàn bộ các vị trí chiến lược của thành phố Huế? Và cho măi đến ngày Mồng 5 Tết, quân ta mới thực sự bắt đầu phản công?
2 giờ sáng Mồng Hai Tết. Cộng Sản rót hằng trăm quả cối 82 ly vào Bộ Tư lệnh sư đoàn, Bộ chỉ huy tiểu khu, Trung tâm huấn luyện Đống Đa và Thiết đoàn 7 kỵ binh ở An Cựu.
|
|
|
Bên tường Cổ thành Huế,
13/2/1968 |
Nói chung sáng Mồng Hai Tết, t́nh h́nh Huế rất nghiêm trọng. Các đơn vị quân đội trú đóng của ta bị cô lập, không liên lạc với nhau được.
Trung Tá Phan Hữu Chí là sĩ quan đầu tiên hy sinh khi bị B.40 bắn vào thiết vận xa của ông.
Cuộc tấn công Tết Mậu Thân Huế kéo dài 26 ngày.
Đó là những ngày dài nhất của Huế và cũng dài nhất của toàn miền Nam. Hăy so với các tỉnh thành khác để cho rơ.
Cuộc tấn kích tại Nha Trang chỉ kéo dài trong 12 giờ và sau 40 giờ th́ thanh toán xong toàn bộ địch. Tại Quảng Trị, tuyến đầu của miền Nam, bộ đội Cộng sàn đă không xâm nhập được vào thị xă. Hai phi trường Đông Hà và Ai Tử vẫn nguyên vẹn. Ban Mê Thuột thanh toán xong địch ngày 6/2. Quy Nhơn cũng vậy.
Ở Sàig̣n, tại đài phát thanh, các chiến sĩ nhảy dù phản công lúc 5 giờ sáng, ta làm chủ trước 7 giờ sáng. Ṭa Đại sứ Hoa Kỳ chiếm lại được sau 6 tiếng. Bộ tư lệnh Hải quân, ta vẫn làm chủ từ đầu đến cuối. Dinh Độc lập cũng vậy. Chúng đă thất bại khi vào bằng lối cửa hông đường Nguyễn Du. Toàn bộ kế hoạch tấn công Bộ Tổng Tham Mưu nơi cổng số 4, số 5 cũng thất bại. Tại khu phi trường Tân Sơn Nhứt, trung tá Lưu Kim Cương chỉ huy phản công và bị thương vào đùi ngay từ lúc đầu. Sau này đại tá Lưu Kim Cương, tư lệnh không đoàn 33 đă hy sinh ngày 6/6/1968.
Thương thay.
Cũng xin nói thêm là tại trường Phước Đức, số 266 đường Khổng Tử, phi cơ trực thăng Hoa Kỳ được phái đến xạ kích đă bắn nhầm vào bộ chỉ huy hành quân của ta và và gây tử thương cho 6 vị sĩ quan cao cấp là: Trung Tá Nguyễn Văn Luận, Trung Tá Lê Ngọc Trụ, Trung tá Đào Bá Phước, Trung Tá Phó Quốc Trụ, Thiếu Tá Nguyễn Ngọc Sinh, Thiếu Tá Nguyễn Bảo Thùy. Dư luận xầm x́ cho là một vụ thanh toán. Nhưng đây chỉ là một vụ bắn nhầm, bởi v́ nơi xảy ra cuộc giao tranh chỉ cách bộ chỉ huy 150 thước.
Cho đến 5 giờ 30 sáng, ta vẫn làm chủ phi đạo. 3 giờ sáng, hai đại đội nhảy dù thuộc tiểu đoàn 8 nhảy dù được tăng phái đến phi trường Tân Sơn Nhứt để bảo vệ phó Tổng Thống Nguyễn Cao Kỳ. Trung Tâm huấn luyện Quang Trung cũng bảo toàn lực lượng v́ đă được bộ Tổng Tham Mưu thông báo kịp thời nên tăng cường thêm tại vọng gác một đại liên. Khu Trần Quốc Toản thanh toán bọn CS sau một ngày. Khu An Quang, ngày 2/2. Khu Ngă Ba Hàng Xanh cũng ngày 2/2 tức chiều Mồng 3 tết. Khu An Nhơn G̣ Vấp thanh toán xong ngày 6/2. Thông Tây Hội ngày 7/2. Khu Bàn cờ 7/2. Khu Vạn Hạnh ngày 8/2
Người ta tự hỏi tại sao ở Huế cuộc chiến với Cộng quân lại kéo dài như vậy và tổn thất không biết bao nhiêu là sinh mạng? Trách nhiệm về ai?
T́nh báo của ta kể như vô hiệu.
Ngày Mồng Một Tết mà tướng Trưởng c̣n thong thả và b́nh chân như vại đi duyệt đoàn quân danh dự? Huế thực sự đă bị bỏ ngỏ vào tay Cộng Sản? (Tóm lược theo Trung Tá Phạm Văn Sơn trong Cuộc Tổng công kích/Tổng khởi nghĩa của Việt Cộng Mậu Thân 1968. trang 197).
Huế cuối cùng chỉ là những ngày mưa. Mưa dầm dề, mưa phũ phàng như cuộc sống của Huế suốt từ những ngày giáp tết đă mưa rỉ rả liên tiếp cho đến tận 13 tháng 2 mới tạnh. Chỉ có Huế mới có thứ mưa như thế trong khi miền Nam mưa nắng rạch ṛi, mưa chơi ào ào một lúc rồi tạnh. Thiên nhiên Huế làm khó con người. Cái mưa, cái nắng, cái gió, cái nóng gió Lào, cái đắng ngắt, cái cay xè. Làm sao vô tư được? Cái mưa đó gián tiếp, tiếp tay cho bộ đội Bắc Việt. Quân đội ta đành thúc thủ v́ máy bay không lên được. Đành phải chờ vây thôi. Bầu trời Huế nay mới thấy máy bay lượn ṿng trên không đem thêm chút hy vọng cho những người dân Huế khốn khổ.
Chưa kể 2000 tội phạm ở lao xá thuộc đủ thành phần được thả ra vào ngày Mồng 4 tết và được trang bị súng ống. Bọn này gây thêm một thứ áp lực mới như làm chỉ điểm hay là trả thù?
Cái này trách nhiệm về ai?
Khi tiếng súng đă tạm ngưng. Khi Cộng Sản đă bị xua ra khỏi thành phố th́ tức thời Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu đă tới ủy lạo dân chúng vào ngày 25/2/1968. Bà TT Thiệu và một số bà cũng đi theo ủy lạo và phát chẩn cho dân chúng.
Gỉả thử TT Bush th́ ông sẽ tới Huế lúc nào?
Copyright © 2006 DCVOnline
(1): Tài liệu trích dẫn: Báo Tiếng Dân (1927-1943). Vài tư liệu mới. Chính Đạo. Hợp Lưu số 86, trang 16).