Trong 12 pho truyện của Kim Dung, tôi không thấy truyện nào kỳ thú và lãng mạn hơn Tiếu ngạo giang hồ. Có người gọi TNGH là một siêu phẩm. Siêu phẩm TNGH gồm tất cả 40 chương hồi.

Siêu phẩm ấy nếu đo bằng bề dày của tác phẩm thì trọn bộ là 15 cuốn, gồm 2678 trang. Phải nhận đó là một tác phẩm dài hơi. Nhưng truyện với bề dày như thế này lại là chuyện bình thường trong văn học Trung Quốc. Trên thế giới, chỉ có hai nước là Trung Quốc và Nga là có những đại tác phẩm trên 1000 trang.

Tác phẩm lớn với bề dày như thế có thể nói rằng có kích thước lớn, tầm vóc lớn, nhà văn lớn. Nhà văn đó có sức tưởng tượng phi phàm, bộ nhớ và kho kiến thức hơn người, thừa hưởng và kế thừa một nền văn hóa Trung Quốc với những tên tuổi như Lâm Ngữ Đường, Lỗ Tấn, đồng thời kế thừa một nền tiểu thuyết võ hiệp đã có mặt rất sớm trong văn học Trung Quốc. Bấy nhiêu thứ đó đà làm nên tác giả Kim Dung.
 

Nhà văn Kim Dung Nguồn: nguoivienxu.vietnamnet.vn

Truyện trong TNGH vì thế ta thấy có hằng trăm nhân vật lớn nhỏ, với những cảnh đời, với những thân phận đủ loại, với oan khiên và duyên phận khác nhau. Bi kịch cũng có, chồng chéo éo le cũng không thiếu với hàng ngàn tình tiết. Đó là thứ câu truyện ngàn lẻ một đêm, nói mãi không hết. Thêm vào đó là một kho tàng kiến thức về đạo đức, tôn giáo, chính trị, cách ứng xử ở đời.

Đọc hoài không hết. Càng đọc, ta càng bị triền miên lôi kéo, dẫn đưa tâm trí vào một thế giới con người với những tình huống bi kịch và những lối thoát ai ai cũng mong đợi. Một cách vô tình, người đọc hòa vào trong truyện như người trong cuộc, đồng lõa với tác giả.

Đó cũng chính là sự thành công của Kim Dung.

Thế giới chuyện Kim Dung là một thế giới phi thực mà thực, biết là hư ảo mà vẫn bị cuốn hút. Vì thế mới có hàng tỷ người trên thế giới say mê đọc Kim Dung.

Và cả tỉ người đó, trẻ già, lớn bé đều tự rút ra cho mình được một điều gì.

Nhưng đứng về mặt nghệ thuật, văn chương mà nói, người ta đòi hỏi tác phẩm có tầm vóc không phải chỉ ở bề dày của truyện mà truyện còn phải chuyên chở một nội dung ở tầm mức cao, nói lên được điều gì, gửi tới cho con người một sứ điệp gì? Ở những đòi hỏi này, truyện của Kim Dung cũng đáp ứng được chu đáo. Nó nói lên một khát vọng sâu xa của con người là đi tìm cho bằng được một thế giới người mang tính nhân bản, khát vọng tự do, khát vọng tình người trải qua những chặng đường hạnh phúc có, thống khổ có. Có niềm vui của một Hân Tố Tố. Có nỗi đam mê buồn muôn thuở, tình yêu trắc trỡ, gối đêm khuya đẫm nước mắt của ni nữ Nghi Lâm. Nhưng lại có cái phóng dật đến lãng mạn của Lệnh Hồ Xung, hành xử đẫm nét Khổng giáo lẫn Lão giáo. Cũng không thiếu cái buồn đau đáu của một Kiều Phong, Du Thản Chi.

Và trên hết và tất cả là nỗi đam mê làm người. Ai cũng muốn sống ở đời thì phải thực hiện được một điều gì, phải mơ ước phải đeo đuổi một cái gì đó. Chẳng hạn để cả đời tìm kiếm cho bằng được một tịch tà kiếm phổ, hay suốt đời đeo đuổi công việc cứu nhân độ thế, hay ít ra trót cả cuộc đời đeo đuổi và yêu thương một người như ni nữ Nghi Lâm. Yêu thương mà chưa hề được đáp trả. Mà vẫn cứ yêu. Thế mới là yêu.

Phải chăng đó là nỗi đam mê đẹp nhất, là niềm mơ ước của đời người? Ai trong cuộc đời đã không một lần ước mơ, một lần đeo đuổi, một lần kiếm tìm và như thế cuộc đời đáng sống là đeo đuổi kiếm tìm hơn là tìm thấy?

Thế giới truyện của Kim Dung có thể nói là thế giới của những giấc mơ, những hoài bão lớn nhỏ. Và Lệnh Hồ Xung là kẻ buôn bán mộng?

Nếu có giấc mơ làm người Quang Trung của Duyên Anh, thì tại sao lại không có giấc mơ làm người Việt Nam không cộng sản? Hay là niềm mơ ước báo được thù nhà, nợ nước? Đó là lẽ sống làm người ở đời, để đeo đuổi, để sống còn và để thực hiện làm người-ở-đời.

Và mỗi người sẽ thực hiện giấc mơ làm người theo cách thức của mình.

Và khi làm xong được cái điều đeo đuổi ấy thì cuộc hành trình nhân thế kể như đã xong, rửa tay gác kiếm.

Và phải chăng đó là ý nghĩa đời sống - con người-ở-đời?

Đó là cái làm nên tác phẩm, làm nên vóc dáng truyện chưởng Kim Dung. Và rồi mỗi thời có một Kim Dung đáp ứng trả lời cho khát vọng làm người của thế hệ ấy.

Nếu trước đây, thời 1900, người mình mê truyện Tàu như Đông Châu Liệt Quốc, Du Long Hý Phụng, Chánh Đức Du Giang Nam và nhất là Tam Quốc Chí thì nay mê truyện Chưởng của Kim Dung. Mỗi thời mỗi thứ đam mê. Dù sao, cả hai truyện đều xuất phát từ bênTàu cả. Người mình có cái lạ là tuy ghét người Tàu nhưng không hiểu tại sao lại mê truyện Tàu đến như thế?

Từ cái mê Tam Quốc Chí đến cái mê Chưởng Kim Dung, có điều gì khác biệt?

Mê là vì nó hay, nhưng hay ở chỗ nào? Thật cũng khó trả lời. Hay ở tình tiết câu truyện, về cách dàn dựng hay về nhân vật truyện?

Truyện của Kim Dung hay như thế, vậy mà vẫn không thiếu người chê như trường hợp Vương Sóc. Vương Sóc, một nhà phê bình Trung Quốc gọi tiểu thuyết Kim Dung là một trong”Tứ đại tục”. Đó là một bóp méo thê thảm của giới phê bình Cộng Sản Trung Quốc.

Ở Việt Nam thì Phạm Quỳnh trước đây trong cuốn ký Một tháng ở Nam Kỳ, Nam Phong số 17, 1919 đã miệt thị truyện Tầu, trong đó có Tam Quốc Chí như sau:

Những tiểu thuyết Tàu từ tám mươi đời triều ấy, văn chương đã chẳng ra gì mà truyện thì toàn những truyện huyền hoặc quái đản của mấy bác cuồng nho bên Tàu đời xưa ngồi không mà bịa đặt ra để làm khoái trá bọn hạ lưu vô học.Thế mà dịch nhiều như vậy, thịnh hành như vậy, nghĩ cũng khá kính thay.

Kể là một lời kết án thô thiển, vì theo Phạm Quỳnh, đọc truyện Tàu được sắp xếp vào loại người hạ lưu vô học.
 

Thế giới truyện chưởng Nguồn: wikipedia

Thực tế cho thấy ở Sài gòn trước 1975, theo Vũ Đức Sao Biển, người chuyên khảo về Kim Dung kể rằng, người ta chờ đợi xếp hàng đón nhận mỗi ngày 1500 chữ của Kim Dung trong truyện Tiếu Ngạo Giang Hồ bay từ Hồng Kông qua Việt Nam. Dịch giả Hàn Giang Nhạn dịch và đọc thẳng cho thư ký là Nguyễn Văn Tâm chép lại trên 10 tờ giấy pelure và 9 tờ giấy than kê dưới. Đã có 44 tờ báo hàng ngày ở Sàigòn đăng truyện chưởng của Kim Dung.

Trong khi đó, dưới căn gác nhà Hàn Giang Nhạn thì hàng chục ông tùy phái người An Nam ta của các tờ báo ngồi chầu chực để nhận một bản dịch Tiếu Ngạo Giang Hồ để đem về đăng trên tờ báo của mình. Giả dụ báo Hồng Không không sang kịp, tờ báo của các ông chủ báo VN dám bán ế vì không có người mua.

Đặc biệt xin nói một dòng về dịch giả Hàn Giang Nhạn. Không thiếu người dịch Kim Dung như Từ Khánh Phụng, Từ Khánh Vân, Phan Cảnh Trung, Lão Sơn Nhân, nhưng cái tài tuấn của Hàn Giang Nhạn là đã dịch thế nào để Kim Dung là Kim Dung. Phải chăng ông vốn gốc người Tàu, nhưng đã tốt nghiệp đại học, dạy toán ở Việt Nam nên đã thấm nhuần cả hai thứ ngôn ngữ một lúc? Điều mà ít người có được

Cũng một cách nào đó, ngày xưa ta có dịch giả Trương Vĩnh Ký ngồi dịch Tam Quốc Chí và đã được đăng dài dài trên tờ Nông Cổ mín đàm từ ngày 1/8/1901 mà số độc giả vỏn vẹn có 350 người mua theo lời rao của tờ Nông Cổ mín đàm. Chẳng những thế, 6 năm sau, truyện dài trên báo được in thành sách vào năm 1907.

Và đây là lần đầu tiên, một truyện dài được đăng trên báo rồi được in thành sách truyện. (1)

Thời VNCH, người ta mê truyện của Kim Dung đến như thế. Mê đến có thể nói nó làm nên sắc thái sinh hoạt văn hóa của miền Nam Việt Nam.

Bài này xin giới hạn vào cái hay của nhân vật truyện.

Thời truyện Tam Quốc Chí, cái hay của truyện ấy là ở cái tình huống lịch sử câu truyện, đến những biến chuyển, những nút thắt gỡ của thời cuộc. Và rồi cũng không thiếu những nhân vật lịch sử đã tạo ra thời thế lúc đó. Có thể nói truyện Tam Quốc Chí đã ảnh hưởng trực tiếp trên cả lối suy nghĩ, thái độ sống, cách ứng xử của con người. Ngay cả trong lối nói thường dùng của người dân giả Việt Nam cũng bị ảnh hưởng bởi lối nói, lối viết từ trong truyện. Thật vậy, trong tuần báo Nam Kỳ Địa Phận vào những năm 1899, tác giả Mai Nham, bút hiệu của Trương Vĩnh Ký, đã liệt kê ra được 162 câu nói thông dùng rút ra từ trong truyện Tam Quốc Chí. Ví dụ như: động địa chấn thiên, diệu vũ dương oai, thâm căn cố đế, trung quân ái quốc, trầm cư lạc nhạn, khử tà quy chánh, lộng giả thành chơn, chiêu hiền nạp sĩ, mại chủ cầu vinh, túc trí đa mưu v.v…
 

Lệnh Hồ Xung trong TNGH Nguồn: kimchung.chungta.com

Có ai ngờ được, truyện đọc cốt giải trí mà gián tiếp ảnh hưởng tới sinh hoạt làm ăn và giải trí của người dân giả?

Còn đối với truyện của Kim Dung, ông đã tạo ra nhiều mẫu người điển hình, nhiều nhân vật truyện trở thành trung tâm của truyện. Lệnh Hồ Xung, Quách Tĩnh, Trương Vô Kỵ, Kiều Phong, Nhạc Bất Quần, Vi Tiểu Bảo, Triệu Minh, Nhậm Doanh Doanh vvv... Dù có hằng trăm nhân vật truyện thì ta vẫn dễ dàng nhận ra những nhân vật chính của truyện. Tôi có thể nói chắc rằng, truyện mà không có nhân vật chính hấp dẫn là chuyện không hay. Những nhân vật khác chỉ là những nhân vật ‘vệ tinh’ quay chung quanh một cái trục xoáy của nhân vật chính. Cho nên, truyện của Kim Dung hay ở nội dung đã đành, mà nó mê hoặc lòng người vì nhân vật truyện. Nó là thứ James Bond của Á Châu.

Riêng trong TNGH, Kim Dung đã đưa ra hai mẫu nhân vật truyện đối nghịch là Lệnh Hồ Xung và Nhạc Bất Quần, như một chính, một tà. Sự yêu ghét đã rõ ràng: người ta yêu LHX và ghét Nhạc Bất Quần. Đến có một cán bộ trí vận Cộng sản sau khi đọc Kim Dunh, phải thổ lộ rằng, nếu phải bị đày ra một hoang đảo, ông sẽ chỉ đem theo TNGH và để mê say LHX và để ghét Nhạc Bất Quần.

Nhạc Bất Quần, một ngụy quân tử

Kim Dung có thói quen đặt tên người theo tính nết người đó. Chẳng hạn tên Điền Bá Quan đam mê sắc dục nên có ngoại hiệu dài thòng là: Giang Dương đại đạo, thái hoa dâm tặc, vạn lý độc hành khoái đao Điền Bá Quan. Hay Dương Bất Hối có ý tỏ là không hề biết hối hận. Bất Giới Hòa Thượng có nghĩa là chẳng có gì cấm cản được.

Đúng là nghe tên biết người.

Nhạc Bất Quần có nghĩa là không chơi với ai cả. Cũng có nghĩa là tránh truyện thị phi, bè phái. Cũng có nghĩa là ăn nói chừng mực, tránh tranh biện vô ích. NBQ cư xử đàng hoàng nên có tiếng trên giang hồ, vì thế mới có ngoại hiệu là Quân Tử kiếm, có nghĩa là không thèm đánh lén. Ngoại hình thì tuấn tú, trẻ hơn tuổi rất nhiều nên người đời quen gọi hắn là Tiên sinh. Tiên sinh Nhạc Bất Quần đã được ngòi bút kỳ tài của Kim Dung tô lên đó một chân dung tiêu biểu khả kính trên chốn giang hồ. Nhưng mặt khác, ngòi bút Kim Dung cũng khéo léo để cho Nhậm Doanh Doanh, thì thầm nói nhỏ vào tai LHX nhận xét của cô về NBQ. Một nhận xét với một tên gọi mà sau này trở thành thời danh: "Hắn là một tên Ngụy Quân tử." Phải thông minh sắc bén như Nhậm Doanh Doanh mới lột được cái mặt nạ của Nhạc Bất Quần. Sau này, danh xưng đó đi liền với NBQ. Chính vợ hắn, Ninh Tung Tắc biết được chồng mình đã luyện được Tịch Tà Kiếm Phổ nên hắn đã trở thành ái nam, ái nữ. Nhưng hắn vẫn giấu. Vì thế làm gì còn có truyện gối chăn bình thường nữa? Đã thế, bà còn khám phá ra mỗi sáng ngủ dạy râu hắn rơi rụng vướng trên chăn gối và tiếng nói thì nay trở thành eo éo.

Chưa ai và chính tác giả cũng không giải thích được tại sao luyện kiếm phổ thì có thể thay đổi giới tính? Như thế thì kiếm pháp có một liên hệ hữu cơ, máu mủ với cơ thể? Luyện đến độ nó nhiễm vào người, thay đổi cả tính nết, liên hệ luyến ái? Biết hệ quả như thế mà người ta vẫn đâm đầu vào luyện tập? Gớm thay cái đam mê kiếm pháp đến hy sinh vì nó? Nó có khác gì các lực sĩ ngày nay uống các thuốc cho tăng cường thể lực? Nhưng dù không được giải thích thì ta vẫn đương nhiên tin điều đó là tự nhiên và có thật? Sau này, Lâm Bình Chi cũng rơi vào số phận y hệt Nhạc Bất Quần khi lấy Nhạc Linh San mà hắn cũng nằm trơ thổ địa trong đêm tân hôn?

Và cũng từ khi nhận ra được bản chất mất nhân tính, bỏ vợ con, rượt đuổi theo danh vọng mà Lệnh Hồ Xung sau này hết còn đem lòng kính phục sư phụ của mình.

Nhạc Bất Quần tuy bị người đời hận ghét lại càng là cái cớ cho người ta nhắc nhở đến hắn. Nhắc tới Nhạc Bất Quần là nhắc tới một thứ ngụy quân tử. Nhiều người ghét. Nhung càng ghét thi nhân vật càng trở thành mẫu mực, điển chuẩn cho những phán đoán của thiên hạ. Đến độ phán đoán về nhân cách một người, thay vì nói tánh nết người ấy. Ta gọn gàng gọi y là một ngụy quân tử, một Nhạc Bất Quần.

Nhạc Bất Quần nói cho cùng chỉ là mặt trái của xã hội mà mỗi ngày chúng ta đang sống và phải đối diện từng ngày?

(Còn tiếp)

© DCVOnline