Thế nhưng, đói quá th́ đầu gối phải ḅ. Các cuộc đ́nh công liên tiếp xảy ra. Nhưng tôi đặc biệt nhận thấy rằng: Hầu hết các cuộc đ́nh công đều xảy ra ở phía miền Nam chung quanh Sàig̣n, nhất là tỉnh Đồng Nai và B́nh Dương. Miền Bắc th́ ít hơn.

Tại sao vậy? Tại miền bắc quen đói, quen chịu đựng bóc lột từ trước đến giờ, tại quen bị hà hiếp, đàn áp? Tôi không biết trả lời sao cho đúng.

Trong năm 2007 có tất cả 387 cuộc đ́nh công ở Việt Nam và gần 300 cuộc đ́nh công này xảy ra ở các hăng xưởng có chủ nhân là người ngoại quốc.

Đó là theo lời ông Lê Đ́nh Quang, một viên chức của Vietnam Trade Union.

Gần 400 cuộc đ́nh công lây lan từ hăng này sang hăng khác trở thành một cái dịch đ́nh công ở mức báo động.

Giá tiền lương lao động ở Việt Nam là rẻ mạt rệp. Lợi tức trung b́nh một người lao động chưa tới ngàn đo-la/ năm. So với một công nhân tại các nước phát tiển là 20 lần ít hơn.

Thời thuộc địa tây, ta thử xem mức lương của thợ thuyền ra sao?

Lương công nhân sở Ba Son, Sài G̣n là 0$40, lương ở nhà máy sợi Nam Định là 0$28 và 0$25.

Nếu tính ra một tháng th́ mức lương vào khoảng 5-7 đồng/một tháng. Một công chức thời Tây vào năm 1930, có thể lĩnh lương từ 95-105 một tháng. Như thế, mức lương quá là chênh lệch. Thường th́ muốn biết đích thực giá cả th́ dựa trên giá gạo.

Vào năm 1915 th́ giá một tạ gạo (tạ ta th́ bằng 68kg) là 2 đồng 48 chiêm (chiêm chắc là xu), lương công chức vào khoảng 55-65 đồng. Nghĩa là dư dả. Nhưng lương công nhân th́ không đủ ăn, cùng lắm chỉ đủ mua gạo.

So với lương công nhân bây giờ khoảng 60 đô la/tháng. Một tô phở ngon ở Sàig̣n là 24 ngàn. 60 đô la ăn được 80 chục tô phở. Ăn 80 chục tô phỏ xong th́ lấy ǵ để sống.

Dầu vậy, công ăn việc làm không có. 60 đô la trở thành con đường cứu rỗi của nhiều thanh niên, thiếu nữ ở nhà quê. Có c̣n hơn không.

Theo chính ông cựu Thủ tướng cộng sản Vơ Văn Kiệt nhận xét: Người nghèo bị loại ra ngoài. Phát triển ở Việt Nam là hoang dă, Theo tổ chức UNDP, 20% người lao động nghèo ở Việt Nam chỉ chiếm 9% GDP-Tổng Sản lượng Nội địa. Trong khi đó 20% người giầu có chiếm 44.3% GDP. Tỉ lệ chênh lệch giầu nghèo là 34.4%.

Mặc dù vậy, người dân đổ xô đi làm lao động tại các xí nghiệp chế xuất. Không phải tự nhiên mà chỉ riêng tỉnh Đồng Nai đă có 450 xí nghiệp do các công ty nước ngoài làm chủ với số công nhân gần 300 ngàn người. Có thể nói các công ty mọc lên như nấm. Giá đất leo thang không kịp thở.

Đó cũng là hiện tượng kinh tế tương tự vào những năm sau thế chiến lần thứ nhất. Thực dân Pháp cũng không khác ǵ, đổ xô đi khai thác mỏ và đồn điền. Các giấy phép xin khai thác vào năm 1914 chỉ có 257. Đến năm 1926 tăng lên 1923 và năm 1930 vọt tăng lên 17.865. Các công ty mỏ ra đời, than, sắt, thiếc, kẽm ở Thái Nguyên, Tuyên Quang, Cao Bằng, Đông Triều, Mao Khê. Năm 1913 chỉ có 1200 công nhân mỏ. Năm 1928 đă lên tới 54.955 người. Cũng vậy, công nhân đồn điền cao su trước năm 1914 chỉ có 7, 8 ngàn người. Năm 1929 đă lên đến 8 vạn người.

Chưa kể các công nhân các công ty xí nghiệp mọc lên ở Nam Định, Hải Pḥng, Hà Nội như các nhà máy rượu, máy xi măng, máy in, máy gạch, đưa số công nhân từ 12.000 người năm 1905 lên con số 53.240 năm 1930. (Trích tập san sử địa ngoài Bắc, tháng 4/1957, số 27).

Qua một vài con số phác thảo trên cho thấy có sự giống nhau ở thời kỳ thực dân Pháp và sự khai thác thị trường công nhân lao động giá rẻ tại các nước kém mở mang bây giờ.

Trở lại bài viết, từ đầu năm 2008 đến nay, đă có thêm 16 cuộc đ́nh công lớn nhỏ như các cuộc biểu t́nh tại các doanh nghiệp Peaktop, All Super Garment, Asia Garment, Harranda, Key Hinge, Danu Vina.

Nên nhớ rằng một số các công ty đều là trung gian chế xuất làm việc cho các các hăng lớn Như công ty chế tạo giầy cho Nike. Họ có đến 10 nhà máy hoạt động ở Việt Nam. Và hằng năm số lượng giày sản xuất là 75 triệu đôi giày. Theo hăng tin AP cho hay ngày 29 tháng 10, năm 2007, 14 ngàn công nhân do chủ Hàn Quốc, Tae Kwang Vina sản xuất giày cho Nike đă đồng loạt đ́nh công. Riêng hăng Tae Kwang Vina sản xuất 7 triệu rưởi đôi mỗi năm. Nếu chúng ta làm một con tính với 14 ngàn công nhân làm việc. Trung b́nh một năm, mỗi công nhân làm được 535 đôi giầy. Tính giá bán trung b́nh một đôi là 100 đô la. Tiền công một đôi giầy là khoảng hơn một đô la trên giá bán 100 đô la.

Sự bóc lột thấy rơ.

Tiếp theo hăng Tae Kwang Vina, gần đây nhất, có cuộc đ́nh công của công nhân hăng Ching Luh cũng có hợp đồng với hăng giày Nike, ở dưới Long An. Riêng Ching Luh có mặt ở Việt Nam từ 2002 và sử dụng 21.000 công nhân. Sản lượng giày dép một năm là 12% trong số 75 triệu đôi giày. Lương công nhân là 59 đô la. Nay họ muốn tăng lương là 20%. tháng. Tức là đ̣i tăng 12 đô la một tháng. Nạn lạm phát phi mă tăng giá cả tiêu dùng lên từng tháng đến 15% th́ việc tăng lương 20% cũng chẳng thấm thía vào đâu. Mặc dầu cuộc đ́nh công đă chấm dứt và công nhân đành chấp nhận mức tăng lương là 100.000 đồng một tháng thay v́ 200.000. Nhưng khi công nhân trở lại làm th́ xảy ra cuộc ẩu đả giữa một công nhân và nhân viên an ninh. Cảnh sát đă đến can thiệp và nhà máy làm giày Nike, chủ Đài Loan đă phải tạm đóng cửa trong ba ngày.

Trên đây là những công ty tiêu biểu, lương bổng “đàng hoàng” mà công nhân c̣n đói. Huống chi các hăng xưởng nhỏ khác. Ông Alan Marks, phát ngôn viên của hăng Nike nói rằng, họ khuyến khích cả hai bên ngồi xuống để thảo luận và giàn xếp những khác biệt. Nhưng với t́nh h́nh lạm phát phi mă như hiện nay, giá cả thực phẩm tiêu thụ có thể tăng từng ngày, tương lai đời sống công nhân làm việc trong các hăng xưởng sẽ là nạn nhân đầu tiên của t́nh trạng kinh tế lạm phát hiện này ở Việt Nam.

Tương lai quả thật không sáng sủa ǵ. Cộng thêm với nạn tham nhũng hoành hành đục phá rỗng đất nước ra từng mảnh. Một tỉ dụ nhỏ trong việc tham nhũng có bằng cớ. Hiện nay, Việt Nam phải nhập cảng giấy từ Canada. Nhưng các quan chức đă khai man, gian lận. Họ nhập cảng giấy vào Việt Nam, sau đó xuất cảng ngược lại bán sang Mỹ mà giá thành thấp hơn giá bán nhập cảng từ Mỹ sang Canada. Đó là một hiện tượng quái gở, nhưng có thật đến không hiểu được chỉ v́ lư do tham nhũng.

2.T́nh trạng công nhân xuất khẩu lao động

Xưa nay, người ta chỉ nói tới xuất khẩu sản phẩm tiêu dùng, xuất khẩu nguyên liệu. Nhưng nay th́ có hiện trạng xuất khẩu người. Hàng hóa không phải là những chiếc xe, nhựng bộ quần áo, con cá, con tôm. Nhưng là chính con người. Thường là những người trẻ ở thôn quê, tuổi 19 đến 35.

Con người vẫn được coi là vốn quư. Nhưng hơn ở đâu hết, con người Việt Nam là rẻ. Rẻ như bèo. Nhất là phụ nữ.

Thống kê không lấy ǵ làm chắc chắn cả th́ hiện nay có hơn 100 ngàn phụ nữ Việt, phần đông sống ở thôn quê, ít học, không có công ăn việc làm đă được bán sang Đài Loan, Đại Hàn, Hồng Kông, Trung Cộng. Họ được bán sang các nước này dưới danh nghĩa “lấy chồng”.

Mới đây chính phủ Cam Bốt có lệnh cấm phụ nữ Campuchia không được lấy chồng ngoại quốc như Đài Loan. Đó là bài học mà chính quyền cộng sản Việt Nam có thể học từ người Campuchia, mặc dầu họ c̣n nghèo gấp bội so với Việt Nam.

Nhưng bài này nhằm viết về t́nh trạng công nhân xuất khẩu lao động, một h́nh thức đem con bỏ chợ. Vô trách nhiệm. Vô nhân đạo của chính quyền CS.

Xuất khẩu lao động nằm trong chính sách của nhà nước, giải quyết một phần chính sách “Xóa đói giảm nghèo”, giảm bớt miệng ăn, giải quyết nạn thất nghiệp. Một năm, có thêm khoảng một triệu người trẻ gia nhập thị trường lao động. Làm sao giải quyết vấn đề công ăn việc làm cho một triệu người mới tới?

Riêng trong năm 2007, Việt Nam xuất khẩu 82.000 lao động và thu về cho nhà nước 2 tỉ Mỹ kim. Con số 82.000 năm nay cộng với các năm trước có thể là vài trăm ngàn người tương đương với con số cu ly làm trong thời Pháp thuộc là 221.052 ngàn người làm trong các đồn điền, hầm mỏ, nhà máy. Không kể các công nhân làm thuê cho các nhà hàng, tiểu chủ, tư bản tư nhân người Pháp.

Thị trường lao động Việt Nam ở Mă Lai coi như trúng mùa. Vào tháng 04/2004 tiếp theo sau đó, thị trường xuất khẩu lao động sang Mă lai đạt “thành quả tốt đẹp”. Nó là giấc mơ của dân lao động Việt Nam. Nhưng kể từ 2006, thị trường này coi như sút giảm đáng kể. Năm 2007, chỉ c̣n hơn 20 chục ngàn người sang Mă Lai. Đến 2008, con số đó tụt xuống chỉ c̣n một nửa.

Lương trung b́nh ở các nước khu vực Đông Nam Á và Trung Đông ở vào khoảng 4-6 triệu đồng. Nếu có chuyên môn, tay nghề th́ mức lương vào khoảng 6-8 triệu đồng Việt Nam. Nhưng thực tế th́ không như vậy. Chẳng hạn, có 200 công nhân được gửi sang Jordan làm cho hăng may mặc W&D Apparel Jordan Corp với mức lương được hứa trả là 220 Mỹ kim một tháng. Thực tế họ chỉ được lănh từ 80-120. Khi quyết định không đi làm, đ̣i về Việt Nam th́ chủ t́m cách bỏ đói, bị cảnh sát địa phương đánh đập. Lănh sự hay ṭa đại sứ Việt Nam làm lơ.

(Theo phúc tŕnh của Ủy ban cứu người vượt biển).

Theo Trần Ngọc Thành, ông có làm một phóng sự từ Malaysia và đây là những lời tâm sự của những người lao động trẻ:

Và xin đọc thêm một đoạn trích dẫn về tiền lương của người cu ly thời Pháp: