Đại Tướng Westmoreland Và Tuyến Lửa Khe Sanh
Vương Hồng Anh tổng hợp

LTS: Tiếp theo loạt bài Tưởng niệm 30-4, xin iới thiệu đến bạn đọc những tài liệu đặc biệt liên quan đến các sự kiện quân sự, chính trị giưã VNCH và Hoa Kỳ, đã được Bộ Quốc phòng và Bộ Ngoại Hoa Kỳ giải mật và chuyển giao cho Văn Khố Quốc gia Hoa Kỳ.

* Tư lệnh Lực lượng Hoa Kỳ tại Việt Nam Westmoreland và kế hoạch bảo vệ phòng tuyến lửa Khe Sanh
Vào cuối năm 1967 và đầu năm 1968, các tin tức tình báo ghi nhận các cuộc tập trung và di chuyển quân của CSBV gần khu vực căn cứ Khe Sanh. Theo nguồn tin tổng hợp, sư đoàn 325 CSBV đang di chuyển đến phía Bắc của căn cứ, trong khi đó về phía Đông là các trung đoàn của sư đoàn 304 CSBV. Tổng quân số của 2 sư đoàn CSBV này được ước định gần 20 ngàn Cộng quân. Cách đó không xa, hai sư đoàn 324 và 320 CSBV đã khai triển lực lượng, sẵn sàng bao vây Khe Sanh. Trước tình hình đó, Đại tướng Westmoreland, Tư lệnh Lực lượng Hoa Kỳ tại Việt Nam (1964-1968), đã hội ý với Đại tướng Cao Văn Viên, Tổng tham mưu trưởng Quân lực VNCH để bàn phương thức đối phó: hoặc là bỏ Khe Sanh cho CSBV, hoặc tiếp tục giữ căn cứ này để khống chế và cản trở đường tiếp liệu của Cộng quân bằng cách đánh bại cuộc tấn công của đối phương mà liên quân Việt- Mỹ đã biết trước. Sau khi cân nhắc về cuộc diện trận chiến, Đại tướng Westmoreland và Đại tướng Viên đi đến quyết định giữ căn cứ Khe Sanh bằng mọi giá. (Tướng Westmoreland đến VN vào cuối tháng 1/1964 với chức vụ ban đầu là Phụ tá cho Đại tướng Paul Harkins, Tư lệnh lực lượng Hoa Kỳ tại VN. Đến ngày20 tháng 6/1964, ông chính thức giữ chức Tư lệnh lực lượng này thay Đạ tướng Harkins về hưu. )

Để thực hiện quyết định này, Đại tướng Westmoreland đã trao quyền cho Trung tướng Cushman, tư lịnh Lực lượng 3 Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ-đang hoạt động tại Vùng 1 chiến thuật, trực tiếp tổ chức cuộc phòng thủ để bảo vệ Khe Sanh. Tuy nhiên, Tướng Westmoreland cũng khuyến cáo tướng Cushman không nên tập trung quá nhiều đơn vị tại căn cứ Khe Sanh, điều đó sẽ gây trở ngại cho việc tiếp tế. Sau khi nghiên cứu địa hình và những dự báo về chiến sự, Tướng Cushman tái phối trí lực lượng trú phòng với các thành phần: 3 tiểu đoàn của Trung đoàn 26 Thủy quân Lục chiến (TQLC), 1 tiểu đoàn của trung đoàn 9 TQLC, 1 tiểu đoàn Pháo binh TQLC với 18 khẩu pháo binh 105 ly, tăng cường 6 khẩu 155 ly, 1 chi đội thiết xa với 5 thiết giáp trang bị đại bác cùng hai trung đội súng 106 mm không giật chạy bằng bánh xích yểm trợ, gần Khe Sanh là doanh trại Làng Vei của một đơn vị Biệt kích quân Biên phòng.

Sau đây là phần phân tích và nhận định của Đại tướng Westmoreland (vừa từ trần ngày 18/7/2005, thọ 91 tuổi) về phòng tuyến Khe Sanh. Phần này được tổng hợp dựa theo bản dịch của dịch giả Duy Nguyên, và các tài liệu của Trung tâm Quân sử Lục quân Hoa

*Lược trình về phòng tuyến Khe Sanh
Vào giữa năm 1960, khi bộ Tư lệnh Quân đoàn 1/ Vùng 1 chiến thuật và Phái bộ Cố vấn Hoa Kỳ nghiên cứu soạn thảo kế hoạch xây cất một số căn cứ trọng yếu dọc theo biên giới Việt-Lào trong lãnh thổ hai tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên thì Khe Sanh là một căn cứ phía cực Tây trong số những căn cứ này, nằm trong địa phận quận Hướng Hóa, cách biên giới Lào khoảng 10, cách Đông Hà khoảng 60 km đường chim bay. Căn cứ được xây dựng vào tháng 8/1960 nằm gần một sân bay cũ của quân đội Pháp trước 1954. Đây là một tiền cứ thuận lợi cho các hoạt động của lực lượng Dân sự chiến đấu (Biệt kích quân Biên phòng), một thành phần được Lực lượng Đặc biệt Hoa Kỳ huấn luyện và chỉ huy trong giai đoạn đầu.

Sau khi tiền cứ Khe Sanh được thiết lập, Lực lượng Đặc biệt Hoa Kỳ đã trấn đóng tại đây cho đến tháng 10/1966, sau khi xây cất xong doanh trại Làng Vei lân cận ở phía Tây Nam Khe Sanh, nằm ngay trên Quốc lộ 9, gần biên giới Việt-Lào. Tình hình chiến sự tại Khe Sanh bắt đầu sôi động vào tháng 4/1966 khi Cộng quân tung một thành phần chủ lực hoạt động gần Khe Sanh. Để truy lùng địch, Liên quân Việt- Mỹ đã khởi động chiến dịch trong vùng Khe Sanh, về phía Hoa Kỳ, nỗ lực chính trong cuộc hành quân này là tiểu đoàn 1/3 Thủy quân Lục chiến. Đến tháng 10/1966, Khe Sanh được giao Lực lượng Đặc biệt Hoa Kỳ bàn giao cho Lực lượng 3 Thủy bộ Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ. Tiểu đoàn 1/3 Thủy quân Lục chiến HK được ủy nhiệm tiếp nhận căn cứ, đơn vị này đã phối hợp với Công binh Thủy quân Lục chiến HK biến đổi tiền cứ này trở thành một căn cứ yểm trợ hỏa lực với một phi đạo được tu bổ lại đủ khả năng tiếp nhận nhiều loại phi cơ.

* Trận chiến quanh các ngọn đồi Khe Sanh trong 2 năm 1966-1967:
Từ tháng 10/1966 đến tháng 1/1967, tình hình chiến sự tại Khe Sanh không có các cuộc đụng độ lớn. Từ tháng 2/1967 đến tháng 12/1967, hoạt động của các đơn vị Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ được ghi nhận như sau:

Tháng 2/1967, Tiểu đoàn 1/3 Thủy quân Lục chiến (TQLC) được hoán chuyển bởi đại đội E tiểu đoàn 2/9 TQLC. Ngày 15 tháng 3/1967: Đại đội B/Ttiểu đoàn 1/9 thay thế vị trí phòng thủ Đại đội 1 tiểu đoàn 2/9. Tháng 4/1967, tin tức tình báo của liên quân Việt-Mỹ ước định có khoảng 1 trung đoàn CSBV đang hoạt động quanh Khe Sanh; ngày 20 tháng 4, Lữ đoàn 3 TQLC do Đại tá John Lannigan lãnh trách nhiệm hành quân toàn vùng này. Ngày 24/4, Cộng quân mở một loạt tấn công vào một số vị trí tiền cứ quanh Khe Sanh, kịch chiến đã diễn ra giữa đơn vị trú phòng và CSBV. Ngày 25 tháng 4, Ttiểu đoàn 2/3 và 3/3 bắt đầu được không vận vào chận địch, lực lượng này đã tung các đợt tấn công vào đội hình địch, đến ngày 28 tháng 4/1967, Tiểu đoàn 2/3 do Trung tá De Long chỉ huy chiếm ngọn đồi 861. Sau 4 ngày hỗn chiến, tiểu đoàn 3/3 đã tiến chiếm đồi 881 Nam, 1 ngày sau (3/5), Tiểu đoàn 2/3 đã vô hiệu hóa các ổ hỏa lực của CQ ở phía Nam đồi 881 Nam, đến ngày 5 tháng 5/1967, tiểu đoàn này đã đánh bật CQ ra khỏi khu vực quanh đồi nói trên.

Trận chiến trên các ngọn đồi lại bùng nổ vào ngày 11 tháng 5/1967 và kéo dài trong 2 ngày. Tổng kết có 940 Cộng quân bỏ xác tại trận, phía Hoa Kỳ có 155 quân sĩ bị tử trận. Trong ngày 13 tháng 4/1967, Lữ đoàn 3 TQLC Hoa Kỳ được bốc về Đông Hà, bộ chỉ huy Trung đoàn 26 TQLC Hoa Kỳ và Tiểu đoàn 1/26 được không vận đến Khe Sanh. Cũng trong ngày này, Đại tá John Padley thay thế Đại tá Laginan chỉ huy Trung đoàn 26 TQLC. Ngay khi đến Khe Sanh, Tiểu đoàn 1/26 TQLC khai triển các đại đội tiến chiếm các cao điểm 861, 881 và 950.

Ngày 14/5/2967, chiến dịch Crockett được bắt đầu nhằm giải tỏa áp lực CQ quanh Khe Sanh. Liên tiếp trong gần 1 tháng, được sự yểm trợ của Không quân và Pháo binh, lực lượng TQLC Hoa Kỳ phòng thủ Khe Sanh đã tung các cuộc hành quân truy kích quanh khu vực. Ngày 13 tháng 6/1967, Tiểu đoàn 3/26 được tăng cường cho mặt trận Khe Sanh để chận đứng các hoạt động của đối phương.Ngày 16 tháng 6/1967, chiến dịch Crockett chấm dứt, kết quả: 240 CQ bỏ xác tại trận địa, phía Hoa Kỳ có 52 TQLC tử trận. Một ngày sau, Thủy quân Lục chiến HK tại giới tuyến khởi động chiến dịch Ardonne, chiến dịch này kéo dài đến ngày 31 tháng 10/1967 với kết quả: 113 CQ bỏ xác tại trận, 10 TQLC Hoa Kỳ hy sinh. Cũng trong thời gian diễn ra chiến dịch, vào ngày 12 tháng 8/1967, khi áp lực của CQ đã giảm, 2 đại đội K và L của tiểu đoàn 3/6 được tăng cường cho trung đoàn 9TQLC, 5 ngày sau, phi đạo Khe Sanh được đóng cửa để tiến hành sửa chữa. Đến 3 tháng 9/1967, thành phần còn lại của Tiểu đoàn 3/26 được đưa nốt về Quảng Trị. Đến ngày 27 tháng 10, phi đạo Khe Sanh đã mở cửa lại để cho phi cơ C 123 đáp xuống.

Ngày 1 tháng 11/1967, chiến dịch Scotland 1 bắt đầu, đến ngày 13 tháng 12, Tiểu đoàn 3/26 TQLC lại được không vận vào Khe Sanh vì áp lực CQ gia tăng. Ngày 21 tháng 12/1967, Tiểu đoàn này khởi động một cuộc hành quân 5 ngày về phía Tây căn cứ, nhưng không chạm địch.
Đến cuối năm 1967, có hơn 2 ngàn Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ đóng quân tại căn cứ này cùng với một đơn vị pháo binh yểm trợ nằm giữa ba ngọn đồi về hướng Tây Bắc.

* Vị trí chiến thuật và chiến lược của căn cứ Khe Sanh:
Khe Sanh là một lòng chảo ở giữa Cao nguyên đất đỏ, được bao bọc bằng những ngọn đồi cây cối và tre nứa. Từ Khe Sanh, liên quân Việt Mỹ tung các đơn vị bộ chiến và sử dụng Pháo binh đánh phá các tuyến đường xâm nhập và vận chuyển tiếp liệu từ Bắc Việt vào lãnh thổ Lào cũng như dọc theo biên giới vào Miền Nam Việt Nam. Rút kinh nghiệm từ bài học Điện Biên Phủ, Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ đã cho phát quang các ngọn đồi chung quanh. Vào đầu năm 1968, các toán thám sát đã giao chiến với lực lượng lớn của Cộng quân gần đồi 861, khám phá nhiều vị trí được xây dựng rất kiên cố, đến ngày 2 tháng 1/1968, có 5 sĩ quan CSBV bị toán quân tuần tiễu bắn hạ gần phi đạo Khe Sanh, từ những khám phá đó, Bộ Tổng tham mưu Quân lực VNCH và bộ tư lệnh Lực lượng Hoa Kỳ tại Việt Nam nhận định rằng căn cứ Khe Sanh được xem như là một cứ điểm chiến lược trong các cuộc tấn công của CQ, vì vậy kế hoạch bảo vệ Khe Sanh được thực hiện rất quy mô.

Trước hết, hai tiểu đoàn TQLC Hoa Kỳ được gửi đến để phát quang các ngọn đồi 861, 881 Bắc và 881 Nam. Họ được nhanh chóng thay thế bằng tiểu đoàn khác của trung đoàn 26 TQLC Hoa Kỳ. Có nhiều dấu hiệu cho thấy Cộng quân sẽ dùng mọi cách để triệt tiêu Khe Sanh vì vị trí này đã vô hiệu hóa cường lực của Cộng quân và việc vận chuyển tiếp liệu vào Nam. Các tin tức tình báo cho biết Sư đoàn 325 CSBV đang di chuyển đến tại một vị trí tại phía Bắc căn cứ, về phía Đông Nam là sư đoàn 304 CSBV, tổng số lực lượng CSBV trong giai đoạn này gần 20,000 CQ. Cách đó không xa lắm là sư đoàn 324 và 320 CSBV đã chuẩn bị sẵn sàng lực lượng để bao vây căn cứ. Các đơn vị CSBV này đều được trang bị đầy đủ đại pháo, súng cối và hỏa tiễn chống chiến xa.Từ những diễn biến chiến trường, Liên quân Việt-Mỹ đã phải chọn một trong hai đường: hoặc bỏ Khe Sanh cho CSBV, hoặc tiếp tục giữ vững gọng kìm ngăn cản tuyến đường tiếp liệu của CQ bằng cách đánh bật cuộc tấn công của đối phương mà Liên quân Việt-Mỹ đã biết trước.