Albert Einstein
Thuyết Tương Đối : Chung thủy cũng chỉ Tương Đối

Nhà Vật Lư của thế kỷ Albert Einstein (1879-1955) . Cách đây 100 năm ông đă lập nên " Thuyết Tương Đối" , và đúng cách đây 50 năm ông đă qua đời. Năm nay, 2005 phải là "năm Einstein".

Dù là một thiên tài của thế kỷ nhưng Einstein cũng có những điểm yếu như bao nhiêu người khác. Đặc biệt là mặt T́nh yêu. Xem ra ông cũng cho rằng T́nh yêu cũng chỉ là Tương Đối ? Hai đời vợ, vô số t́nh nhân và một số con ngoại hôn

Với khuôn mặt điễn trai, với tài năng xuất chúng nên biết bao trái tim phụ nữ đă "ngưng đập" v́ ông th́ cũng không ǵ gọi là lạ:

Mileva Maric (1875–1948) , cô sinh viên cùng trường đă hạ sinh cho ông một cô bé gái. Einstein luôn luôn chối từ đứa bé này và không 1 lần viếng thăm.

Evelyn Einstein, 63 tuổi , cháu nội nuôi của ông lại là đứa con ngoại hôn của ông, theo chính lời Evelyn quả quyết. Evelyn là kết quả dan díu thầm lén giữa Albert Einstein và cô vũ nữ người New York. Do sợ tai tiếng, Evelyn đă được người con trai của ông là Hans Albert Einstein nhận làm con nuôi.

Einstein đă thầm lén với người đàn bà gốc Nga Margarita Konenkowa trong ṿng 10 năm trời. Konenkowa cũng đă có chồng, nhỏ hơn ông 17 tuổi. Einstein không thể nào ngờ được là Konenkowa chính là nữ gián điệp , bà ta đă thông báo nhiều tài liệu về nghiên cứu Nguyên tử cho Liên Sô.

Người t́nh cuối cùng của Einstein là Johanna Fantova , nhỏ hơn ông 22 tuổi. Cả 2 cùng sống chung với nhau trong ṿng 2 năm trước khi ông qua đời tại Mỹ quốc.

 

Nhân Năm vật lư quốc tế – 2005: Albert Einstein trong ái t́nh

Trong các sách giáo khoa vật lư thường đề cập rằng đấy là một con người điềm đạm và nghiêm túc, với niềm đam mê duy nhất chỉ dành cho khoa học. Đó chính là Albert Einstein - “cha đẻ” của Thuyết tương đối gây chấn động năm châu. Nhưng thật ra không hẳn vậy...

Trong cuốn sách Đời sống t́nh ái của Albert Einstein của hai đồng tác giả người Anh Pol Carter và Rozer Hefilds, đă đề cập hầu như đầy đủ về đường đời riêng tư của nhà khoa học lỗi lạc từng đoạt giải Nobel Vật lư, với những nhận định trái ngược quan niệm xưa nay. C̣n bản thân bà Evelina, cháu ruột của A.Einstein, nay đă 74 tuổi, cũng lên tiếng đồng nhất với những điều mà cuốn sách ấy nói tới. Vậy sự thật nằm ở đâu?

Quả đúng là Albert Einstein lấy vợ tới hai lần. Bà vợ đầu tên là Mileva Marin, chung sống với ông từ năm 1903 đến 1919, cũng từng là bạn đồng học thời sinh viên với Albert. Một phụ nữ kín tiếng và không muốn phụ thuộc ai. Hai người quen nhau trong pḥng thí nghiệm chuyên khoa vật lư và cuộc t́nh của họ nảy nở theo thời gian. Họ có với nhau hai đứa con trai: Hans-Albert (1904 -1973) và Eduard (cả đời chỉ sống trong bệnh viện và mất v́ chứng bệnh thần kinh, bản thân Einstein không bao giờ đến thăm). Tới năm 1914, nhà khoa học gốc Do Thái chuyển đến Berlin (Đức), c̣n gia đ́nh ông vẫn ở lại Thụy Sĩ. Họ chính thức chia tay nhau vào năm 1919. Sau này Albert Einstein từng viết cho Milena: “Em sẽ thấy rằng anh măi măi chung t́nh với em, theo cách của riêng ḿnh”. Một “khám phá” nữa theo cuốn sách nói trên: Ngay từ năm 1902, trước khi đính hôn, Mileva đă sinh hạ cô con gái đầu ḷng Liza Einstein. Nhưng do Liza đă “đụng chạm sâu sắc tới ḷng tự ái khoa học” của Albert Einstein, nên ông khăng khăng không nhận con để “bảo tồn thanh danh” của ḿnh, buộc bà Mileva phải cho một gia đ́nh người Beograd (Nam Tư cũ) nhận Liza làm con nuôi. Có thể giờ đây cô “con gái rượu” của nhà vật lư thiên tài đang c̣n sống ở đó.

Bà vợ hai của Albert Einstein chính là người em họ Elza Liovental của ông, một góa phụ đă có hai đứa con gái riêng. Trong nhật kư của ḿnh, Einstein từng viết: “Tôi lấy cô em họ đơn giản chỉ... cho tiện, chứ không phải do t́nh yêu. Chính Elza là nguyên nhân khiến cuộc hôn nhân đầu tiên của tôi bị đổ vỡ”. Vào năm 1933, Albert Einstein trong khi chạy trốn sự truy lùng của phát xít, đă cùng cô vợ hai di cư sang Mỹ, rồi trở nên giàu có và nổi tiếng. Một “khám phá” nữa theo những lời phàn nàn từ cửa miệng bà Elza: “Càng nổi tiếng bao nhiêu, lại càng tạo điều kiện cho tính “háu gái” cố hữu trong con người Albert thêm trỗi dậy bấy nhiêu. Bởi ngày càng nhiều phụ nữ có nhan sắc ngưỡng mộ Einstein, khiến ông ta không ngần ngại san sẻ “thuyết tương đối” với họ. Thậm chí bà vợ sau c̣n “chua” thêm: “Albert rất lười cắt tóc, tự tay tôi luôn phải “gọt-tỉa” tóc ông ta. Ngay cả chuyện vệ sinh cá nhân cũng vậy, “cha đẻ” của cái học thuyết hàng đầu trong giới khoa học ấy lại... rất ghét chuyện tắm rửa” (?). Riêng Einstein từng thừa nhận với viên bác sĩ riêng của ḿnh: “Đàn bà càng lưu cữu nhiều mồ hôi bao nhiêu, càng tỏa ra mùi riêng của họ bấy nhiêu, mà đó lại là điều cuốn hút tôi nhất”.

“Lẽ đương nhiên, Thuyết tương đối của khoa học thuần túy chẳng liên quan ǵ đến phạm trù đạo đức cá nhân hết. Một Einstein tràn trề tài năng không hẳn là người đàn ông chỉn chu-mẫu mực”, như lời tựa của cuốn Đời sống t́nh ái của Albert Einstein đă đề cập.

Phú Quang (Theo Discovery, New York)
 

Albert Einstein, Thiên Tài Của Mọi Thiên Tài

(NHỮNG NHÂN VẬT LÀM THAY ĐỔI THẾ GIỚI)



Albert Einstein, nhân tài lỗi lạc nhất thế kỹ 20 của loài người tuy chỉ hiện diện trên quả đất vỏn vẹn có 76 năm ngắn ngủi nhưng những đóng góp vô song của ông vào kho tàng kiến thức của nhân loại đă nâng đẫy loài người đến những cao độ mới, những quỹ đạo mới, của các đẵng cấp tinh khôn.

Ông đă hiến tặng cho loài người một đôi hia vạn dặm. Nhờ vào Thuyết Tương Đối của Einstein - tức là thuyết Relativity - những nhà bác học sau này như William Shockley đă chế tạo được chiếc transistor, cơ phận căn bản mà đă đưa loài người vào kỹ nguyên điện tử của television, phi thuyền, computer, viễn thông, vv... nơi mà sự kỳ diệu của trí tuệ con người không ngừng nghỉ, khám phá ra những nguồn năng lượng mới, những phát minh mới.

Những vùng chân trời mới đầy những kinh ngạc và kỳ thú này không khác ǵ những chuyến phiêu lưu của nhân vật huyền thoại Sinh Bá từ các truyện thần thoại Đông Phương, được loài người khám phá không phải từ nơi những hành tinh bí ẩn xa xôi khác mà lại từ vũ trụ vẫn hằng xoay vần và hiện hửu tự khỡi thuỷ của chúng ta.

Albert Einstein được sanh ra tại Đức năm 1879 trong một gia đ́nh gốc Do Thái, lúc mà toàn thể nền khoa học của nhân loại đều lệ thuộc vào các nguyên lư then chốt về không gian, thời gian, và chuyễn động của lư thuyết cơ bản Newton, với những hệ thống vật lư tưỡng như là đă được hoàn chỉnh, sung măn và mạch lạc. Chỉ v́ sự hiện diện của Einstein trên quả đất, các lư thuyết Newton căn bản đó của loài người một sớm một chiều đă bị lỗi thời, dành chổ cho ngành Tân Vật Lư.

Năm 1905, với số tuổi xuân sanh 26 đầy tự tin và trí thông minh đĩnh ngộ, chàng trai trẻ Einstein đă tiên phong dẫn đầu trước mọi nhà thông thái khác cùng thời bằng một loạt những tập khảo cứu mới lạ, uyên thâm cùng với những tiên đoán táo bạo về luật chuyển động của vũ trụ. Măi cho đến năm 1919 nhân hiện tượng Nguyệt Thực (eclipse) tại Anh, các khoa học gia đă khảo nghiệm và xác minh được là các tia sáng từ các hành tinh xa khi tiến gần mặt trời đă bị cong lệch do sức hút từ mặt trời, th́ các nhà bác học lúc ấy mới có thể chứng nghiệm được Thuyết Tương Đối mà Einstein đă quyết đoán trước đó hằng mấy năm. Trí khôn của loài người lúc ấy mới bắt kịp phần nào với khă năng tư duy và mặc khải của Einstein, và ông đă nghiễm nhiên trỡ thành một thiên tài của mọi thiên tài, bậc thầy của mọi vị thầy.

Năm 1905 c̣n được mệnh danh là Năm Nhiệm Mầu v́ một loạt những đóng góp liên tục cực kỳ mới lạ kỳ diệu của Einstein, từ cách định lượng các nguyên tử nhỏ li ti, cách đo năng lượng E=mc2 là một phương tŕnh vật lư nỗi tiếng nhất, đến Thuyết Tương Đối của ông mà tầm ảnh hưỡng bao trùm lên mọi kẻ hỡ của vật chất, không gian, thời gian và năng lượng, mọi bước tiến của vật lư, từ các vật chất nhỏ bé li ti nhất là các nguyên tử, đến các cấu trúc vĩ đại nhất là Thái Dương Hệ và luôn cả vũ trụ.

11 năm sau đó, tức là năm 1916, với số tuổi 37 trưỡng thành và dồi dào kinh nghiệm, ông ấn hành tập khảo cứu thứ nh́, siêu đẳng hơn, uyên thâm hơn, với tựa đề Lư Thuyết Tương Đối Tổng Hợp (tức General Theory of Relativity) làm cho các nhà bác học đương thời càng ngạc nhiên trong thích thú. Thuyết của ông thiết lập chặt chẻ hệ thống Tân Vật Lư, khải minh cho một kỹ nguyên mới là ngành Nguyên Tử Năng. Ngành nguyên tử năng chuyên về các đơn vị vật chất nhỏ bé nhất, nhưng vận chuyễn với tốc độ cực kỳ cao nhanh, nên cũng ngầm chứa một năng lực kinh khũng vô song. Chính năng lực này đă được Hoa Kỳ dùng để tạo bom nguyên tử mà đă tàn phá 2 thành phố Hiroshima và Nagasaki của Nhật Bổn thành b́nh địa chỉ trong một chớp mắt, và dứt điểm Đệ Nhị Thế Chiến.

Và từ đó, loài người không hề quay đầu lại nữa. Con người từ đó tiến nhanh như mang một đôi hia ngàn dặm. Không ai hướng về thiên niên kỹ 2000 mới này c̣n có thể tưỡng tượng hoặc suy đoán đâu sẽ là giới hạn cuối cùng của trí khôn của loài người. Einstein v́ vậy đă nghiễm nhiên ngự trị địa vị tuyệt đĩnh, ngang hàng với một số hiếm hoi các bậc thông thái, các nhà bác học không tiền khoáng hậu của lịch sử nhân loại như Aristotle, Copernicus, Galileo, Newton, mà đă luân phiên lèo lái những khúc quanh mới then chốt trong tiến tŕnh sinh hoá của lịch sử nhân loại. Điều đáng nói chăng, chàng trai Albert Einstein siêu việt đó năm ấy chỉ mới tṛn 37 tuổi.

Kiến thức dị thường của Einstein được trao dồi khi ông theo đuổi các công tŕnh nghiên cứu tại học viện Bách Nghệ Liên Bang tại thành phố Zurich của Thuỵ Sĩ. Ông tốt nghiệp Tiến Sĩ năm 1905. V́ không kiếm được một chân giáo sư, ông bèn nhận việc làm Định Lượng Viên cho cơ quan cấp Bằng Phát Minh tại thành phố Berne của Thuỵ Sĩ. Không ngờ đấy cũng chính là môi trường kích thích cho những tư tưởng táo bạo và mới lạ. Sau giờ làm việc chàng trai trẽ Einstein lại say mê miệt mài nghiên cứu về những chuỗi hệ thống phức tạp của các sự chuyển động, cùng với ngành quang học mới lạ và trừu tượng, để rồi h́nh thành nên tập khảo cứu thứ nhất, quyễn Lư Thuyết Tương Đối Hạn Chế vào năm 1905 mà đă làm ngạc nhiên và chấn động thế giới.

Ông được trao tặng giải Nobel cao quư nhất vào năm 1921. Ông được mời thăm viếng và diễn thuyết tại nhiều viện đại học nỗi tiếng khắp nơi trên thế giới. Các học viện lỗi lạc đều mời ông về dạy. Năm 1932, ông đi đến một quyết định quan trọng. Ông quyết định chấp nhận quốc tịch Hoa Kỳ, và nhận lời làm giảng sư tại đại học Princeton, thuộc tiểu bang New Jersey. Năm 1952, quốc hội của tân quốc gia Do Thái mời Einstein về đăm nhiệm chức vụ Tổng Thống đầu tiên khi nước này mới được tái lập tại vùng Trung Đông, v́ ông cũng là người gốc Do Thái. Tuy nhiên ông không thiết tha về chính trị, và đă khước từ.

Ngành vật lư nguyên tử đă cho chúng ta vô số những ứng dụng về điện tử gồm cả vô tuyến điện, radar, television, computer, và đáng kể nhất là nguyên tử năng. Điều đáng ghi nhận là, những phát minh mới của loài người, một khi áp dụng vào đời sống vật lư hằng ngày cũng biến thành nguyên tố khơi mào cho những suy tư về triết lư, tức là những liên hệ giữa con người và vũ trụ. Nếu chúng ta có thể định nghỉa ngành vật lư nguyên tử là đă tạo ra những năng lực cực kỳ to lớn từ những đơn vị vật chất li ti nhỏ bé nhất mà loài người có thể t́m thấy được, tương tự như những viên gạch nhỏ bé của một toà dinh thự đồ sộ, th́ ta phải đồng ư là người có công khám phá ra nó đă có khả năng suy tư khác thường. Einstein là nhân vật lỗi lạc có khă năng siêu việt đó.

Ông nhận thức được căn cơ của sự vật một cách b́nh dị từ những điều mà người phàm tục lại cho là kỳ quặc. Thuyết Tương Đối của Einstein liên hệ đến sự chuyển động của nguyên tử, tức là những đơn vị vật chất cơ bản nhất, nhỏ bé nhất, nhưng lại hàm chứa một vũ trụ quan rộng răi nhất. Trong khi thuyết Cơ Học của Newton đ̣i hỏi phải có các điều kiện tiên khởi và tuyệt đối để có thể giải thích được các chuyển động kế tiếp, th́ Thuyết Tương Đối của Einstein có thể áp dụng cho mọi trường hợp mà không cần đến một điều kiện tiên khởi, một cái mốc thời gian hay một điều kiện khởi thuỷ nào của thời gian và không gian cả.

Vũ trụ, như vậy là một chuỗi dài sinh hoá vô thuỷ vô chung, xoay vần, chuyển đỗi. Loài người sau đó đă khám phá ra rằng họ chỉ có thể t́m hiểu được phần nào những bí hiễm của thiên nhiên mà không bao giờ có thể đủ khôn ngoan để khống chế được vũ trụ...Những chuyến phiêu lưu của Sinh Bá do đó sẽ măi măi vẫn là những chuyến mạo hiễm đầy những kỳ thú, v́ khă năng tư duy của loài người sẽ có khả năng sinh động, vượt xa mọi biên giới.


Cát Biển

 



 

Albert Einstein
(1879-1955)



Nguyễn Đ́nh Đại Lộc

Để một phần bày tỏ sự ngưỡng mộ của chính cá nhân đến những đóng góp vĩ đại cho nhân loại của các bậc tiền nhân, tôi xin cùng được chia xẻ những nhận thức của ḿnh cùng với vài thu thập về đại vật lư gia của thế kỷ 20, nhà triết học uyên thâm, và cũng là nhà chính trị luôn hướng đến sự an b́nh của nhân loại.

Đây, tôi muốn nói đến Albert Einstein.

Tháng sáu năm này là đúng 100 năm (1905-2005) ngày Einstein cho ra đời cái “Thuyết Tương Đối”. Thuyết này đă là một sự ngạc nhiên cho thế giới trong sự thay đổi thế giới quan và nhân sinh quan của hầu hết giới học gia lúc đương thời và hiện tại; thuyết cũng này đă và đang ngự trị trong rất nhiều lănh vực khác nhau góp phần hoàn mỹ ngày càng hữu hiệu hơn đời sống của nhân loại. Tháng Tư vừa qua cũng là kỷ niệm 50 năm (1955-2005) ngày mất của Einstein. Chính do những đóng góp vĩ đại đó, năm 2005 đă được thế giới (Đại hội đồng Liên Hợp Quốc) chọn là Năm quốc tế về Vật Lư và nước Đức chọn năm 2005 là Năm Einstein.

Albert Einstein sinh ngày 14 tháng 3 năm 1879 tại Ulm, Wurttemberg, Đức quốc, từ một gia đ́nh người Do thái. Ông mất vào ngày 18 tháng Tư năm 1955 tại Princeton, New Jersey, Hoa Kỳ. Einstein không nói thành thạo cho đến lúc ông được 12 tuổi. Bạn bè trong lớp thường diễu cợt ông v́ đầu tóc rối bùi, quần áo xốc xếch. Ông thường làm những tiếng chó sủa và kh́n khịt như tiếng heo; Cho nên, bọn họ thường gọi ông là "chó-heo" (tiếng Đức: Schweinhund). Hơn nữa, ông rất ngỗ nghịch v́ những tṛ chơi quái gở (thả dơi, chồn hôi trong khi học, thổi đạn giấy vào đầu của bạn học) không những ở trong lớp mà cả ngoài phố. Bọn trẻ ở phố Rotterdam gọi ông là "thứ rác rưới của phố Rotterdam (the Rotterdam Rotter). Môn vật lư đến với ông khi thích thú quan sát đường bay của viên đạn giấy mà ông thổi vào đầu của một người bạn. Ông bị các giáo viên trường Rotterdam đuổi học v́ không thể kiên nhẫn được nữa với sự liên tục nghịch phá bất kỷ cương của Einstein (v/v thả chồn hôi).

Năm 1895, ông thi rớt trường Đại Học Bách Khoa ở Zurich. Một năm sau, ông được trúng tuyển vào trường Swiss National Polytechnic in Zurich. Chính v́ không thích lối dạy học của trường này nên ông thường cúp cua để tự học vật lư và chơi vĩ cầm. ông đă trở thành một tay vĩ cầm kỳ thú và cao hứng. Rốt cuộc ông cũng tốt nghiệp trường này nhờ vào vở của một bạn học. Năm 1902, ông được bổ nhiệm làm giám định cho văn pḥng bảo vệ bằng sáng chế ở Bern. Đây chính là lúc ông có rất nhiều thời gian để nghiên cứu về quang điện, điện động.

Một thế kỷ trước, đúng vào năm 1905, với 5 bài báo liên tiếp, ông đă tạo nên cuộc cách mạng trong lĩnh vực vật lư, đưa ra những quan niệm mới lạ và quan trọng về không gian, thời gian, vật chất, năng lượng. Trong bài đầu, Einstein giải thích bản chất ánh sáng trong đó có hiệu ứng quang điện nổi tiếng, và với phát minh này ông đoạt giải Nobel vào năm 1921. Bài báo thứ hai chứng minh rằng các nguyên tử hiện hữu thật sự. Bài thứ ba làm thay đổi thế giới với lư thuyết mới về không gian và thời gian, về sau gọi là "thuyết tương đối". Bài thứ tư và thứ năm nói về "điện động lực học của các vật thể di chuyển".

Ông tham gia chính trị v́ bản chất một con người luôn gắn bó khắn khít với số phận của dân tộc, đất nước ḿnh và của nhân loại qua việc tham gia chủ nghĩa phục quốc Do thái và trở thành phát ngôn viên nổi tiếng của ḍng Do thái. Năm 1933, Hitler lên cầm quyền cùng với những áp lực khác, ông tuyên bố không về nước nữa. Ở Mỹ, ông cũng thường lên tiếng công kích chủ nghĩa Phát xít, và sự phân biệt chủng tộc. Có khoảng gần 1.400 trang hồ sơ về ông ở Cục điều tra liên bang Mỹ.

Năm 1939, ông có gởi một bức thư đến Tổng thống Roosevelt về việc cấp thiết chế tạo bom nguyên tử, trong khi chính ông lúc đương thời cũng chưa biết cách chế tạo loại bom này. Khoảng giữa thập niên 40 Ông phát minh công thức rất tột cùng vĩ đại E=MC2, với bằng chứng khiếp đảm qua sự hủy diệt tàn khốc hàng trăm ngàn sanh linh ở Nhật. Ông đă rất ân hận về việc nhúng tay vào "Manhattan Project". Và sự ân hận này đè nén từng phút giây c̣n lại của cuộc đời ông. Đến năm 1946, ông được cử làm Chủ tịch ủy ban khẩn cấp của các nhà khoa học nguyên tử. Và năm 1955, ông kư một bản tuyên ngôn băi bỏ việc sử dụng vũ khí hạt nhân. Ông cũng đă từng dạy tại trường đại học Berkeley, và cũng được đề nghị làm Tổng thống của của nước Do thái.

Theo Einstein, chính trị và những chính sách quan hệ chỉ là những phương cách đối trị tạm thời. Vượt xa hơn hết, công thức hóa để miêu tả và giải thích hiện tượng tự nhiên ḥng hữu ích cho nhân loại chính thực mục tiêu cao thượng hơn. "Phương tŕnh quan trọng hơn đối với tôi, v́ chính trị là giành cho hiện tại, c̣n phương tŕnh là giành cho vĩnh cửu", Albert Eintein.

Sự tương hợp ngẫu nhiên giữa vật lư gia Einstein và họa sĩ lừng danh Picasso làm kinh ngạc cả hoàn cầu cho đến nay. Einstein hoàn thành phần bảo vệ phát minh của ḿnh về điện động lực học các vật thể chuyển động vào tháng 5/1905. Tháng 7/1907, Pablo Picasso, đại diện cho trường phái tranh lập thể (Cubism), hoàn thành nét vẻ cuối cùng của ḿnh trên bức tranh "Gái thanh lâu đường Avignon" (Les Demoiselles d'Avignon). Cả hai hội họp nhau thứ nhất trong sự đồng thời: về thời gian đối với Einstein và về không gian đối với Picasso. Thứ đến, cả hai đều t́m thấy sự tương đối khi quan sát hay miêu tả sự thể. Ở đây, cả hai đều có quan điểm ngược lại với hội họa và vật lư cổ điển. Họ đều cho rằng đường nét, vị trí, tốc độ, thời gian của một vật thể phụ thuộc vào góc nh́n của người quan sát. Chính v́ trói buộc chúng ta vào những mức đo đầy chấp trước về không gian và thời gian, chung ta cứ loanh quanh măi không tiếp thu được ánh sáng trí tuệ mà dường như trong chúng ta ai cũng đă có. Chính lúc cái định kiến về cái tôi khi mỗi chúng ta nhận ra chính là lúc chúng ta mất dần đi ánh sáng của trí tuệ.

Từ khi ông c̣n là một cậu bé, triết học của Kant, Schopenhauer và Spinoza cùng với những người khác đă ảnh hhưỡng lớn đến lập tŕnh suy diển của ông. Nó dạy cho ông cách suy nghĩ độc lập và trừu tượng hóa về không gian và thời gian, và điều đó xảy ra không lâu trước khi chính ông trở thành một nhà triết học.

"Nhân loại là một phần của cái mà chúng ta gọi là vũ trụ, cái phần hữu hạn bởi thời gian và không gian. Chúng ta nhận thấy chính ḿnh, những cảm nghĩ và cảm giác của ḿnh như là những ǵ khác biệt với thế giới khách quan. Đây là ư thức ảo tưởng. Sự ảo tưởng này ràng buộc khác vọng cá nhân và ngăn cản sự ảnh hưởng của những cá nhân lân cận. Chúng ta phải phá bỏ những xiềng xích đó bằng cách mở rộng ṿng tay từ bi và nhân ái đến tất cả các chúng sanh và vạn vật. Giá trị thật sự của sự sống làm người được thẩm định bằng sự giải thoát từ cái tôi. Để nhân loại được tồn tại, chúng ta cần phải có một lối suy nghĩ thật mới lạ." Einstein.

Phật giáo đóng vai tṛ rất lớn trong lối suy nghĩ và cách hành của Einstein. Einstein đă kiến thụ và chứng minh được một phần cái ánh sáng trí tuệ tột bực vượt không gian và thời gian của Phật giáo. Chúng ta có thể nhận thức được những điểm này qua các thuyết vật lư đề đạt bởi Einstein cùng với quan điểm triết lư của ông qua những ngôn từ bất diệt.

Cái tánh "Không" của Phật giáo cũng đă được Einstein đem vào trong thuyết tương đối. Trong Phật giáo, “nếu chỉ có khoảng hư không mà không có mặt trời và những hành tinh, khoảng không ấy mất đi cái tánh hoàn hảo của nó". Bát Nhă Tâm Kinh có đoạn "...Sắc bất dị Không, Không bất dị Sắc; Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc...". Theo Einstein: "According to general relativity, concept of space detached from any physical content does not exist". Theo vật lư lượng tử và nghịch biện EPR (Einstein Podolsky Rosen Paradox): "Basically, what quantum theory says is that fundamental particles are empty of inherent existence and exist in an undefined state of potentialities. They have no inherent existence from their own side and do not become ‘real’ until a mind interacts with them and gives them meaning. Whenever and wherever there is no mind there is no meaning and no reality…"

Bị trói buộc bởi những định kiến hủ lậu hằng huân tập trong đời sống buôn thả không chánh niệm, gói ép bản thân trong không gian chật hẹp và thời gian hữu hạn, chúng sanh chỉ sống như những tù nhân của cái tôi cùng những dục vọng khoáng hậu. Tất cả những ư niệm về nhân, quả, cho đến tiểu lượng tố, tất cả những nguyên tố căn bản chỉ là ảo vọng của sự tưởng tượng và sự biểu thị của tâm. Theo Einstein: "Physical concepts are free creations of the human mind, and are not, however it may seem, uniquely determined by the external world."

Trong Đạo Phật, chính bị buộc chặc vào danh và sắc, không cảm thấy được chúng chỉ là sản phẩm do tâm tạo, lổi lầm vi phạm và con đường giải thoát bị tắt nghẽn. Einstein cũng nhận được rằng: “Time and again the passion for understanding has led to the illusion that man is able to comprehend the objective world rationally by pure thought without any empirical foundation short, by meta physics."

Và một trong những câu nói nổi tiếng khác của ông về Phật giáo, triết học và khoa học duy lư: "…tôn giáo của tương lai phải vượt qua hẳn thần thánh cá nhân và tránh xa các giáo lư và thần học. Nó phải bao gồm cả phạm trù tự nhiên và tâm linh từ kinh nghiệm… Đạo Phật thỏa măn những phạm trù này. Nếu có một tôn giáo nào mà đương đầu với những nhu cầu của khoa học, đó chính là đạo Phật.” ("The religion of the future will be a cosmic religion. It should be transcend a personal God and avoid dogmas and theology. Covering both natual and spiritual, it should be based on a religious sense arising from the experience of all things, natural and spiritual and a meaningful unity. Buddhism answers this description. If there is any religion that would cope with modern scientific needs, it would be Buddhism." Einstein)

Các thuyết của Einstein đă và đang được triển khai rất rộng răi trong các ứng dụng thường nhật như hệ thống điện toán, kỹ nghệ vệ tinh, truyền thông, tia lasers, ti-vi, năng lượng hạt nhân,…. Hơn nữa, dù đă qua gần trọn một thế kỹ, các thuyết của Einstein đến nay vẫn c̣n đang được thử nghiệm và khai thác trong nhiều lănh vực khác nhau.

Einstein, h́nh tượng của một thiên tài với bộ tóc bạc dựng đứng cùng với hàm râu quặp, thường không quan tâm lắm đến h́nh thức ăn mặc, và rất trầm tư khi đang nghi vấn. Rất ít đồng sự ũng hộ những giả thuyết của Ông. Không phải v́ những phương tŕnh toán hóc búa đầy trắc ẩn mà v́ họ không thoát khỏi được những ràng buộc, định kiến mà họ thu thập được. Những lư thuyết của Einstein chỉ cần rất tối thiểu vài định đề cần thiết hổ trợ cho những bằng chứng thực tiển. Chính sự đơn giản này làm các đồng sự của Ông khó tiếp thu được cái then chốt của vấn đề. Ông thường cảm thấy sự cô đơn bám ấy Ông hết trọn cuộc đời. Có lần Ông bạch rằng: ”Những vật lư gia nói tôi là nhà toán học, c̣n những nhà toán học lại nói tôi là nhà vật lư gia. Tôi thật sự cô lập, mặc dù rất nhiều người biết đến tôi, nhưng chỉ có một vài người biết rơ tôi là ai."

Ông là người có đầu óc rất khôi hài, đă để lại một bức h́nh mà các nhà hí hoạ rất thích: h́nh Ông lè lưởi ra trước các nhiếp ảnh gia. Có lần ông giải thích Thuyết Tương đối: “Bỏ bàn tay vào ḷ lửa nóng khoảng một phút, dường như lâu như đă cả tiếng đồng hồ. Nếu ngồi tán gẩu với một cô gái đẹp, cả tiếng đồng hồ qua rồi mà dường như chỉ mới vài phút thôi."

Với tôi, sự "Thành, Tựu, Hoại, Diệt" chỉ giải thích một giai đoạn rất nhỏ trong tiến tŕnh luân chuyển. Einstein “mất đi”, chỉ là sự hoại diệt của cái sắc tạm thời mà thôi. Có ai trong chúng ta thấy được h́nh sắc của Ông ta trong giây phút hiện tại không? Từ môt cậu bé ngổ nghịch cho đến trưởng thành thành một vị "thần đồng" của nhân loại qua vô số kể những cống hiến hữu ích cho sự sinh tồn và phát triển của nhân sinh trên toàn cầu. Những đóng góp đó, những công tŕnh đó chính là cuộc đời của Einstein, chính là những tiếp nối không hạn định của cuộc đời Ông. Cuộc đời Ông quả thực bội sanh, bội nở và nhân chũng đa dạng, được toàn thể nhân loại ngưỡng ngộ và khâm phục, chính là quả tối ưu cho những nhân lành mà Ông đă trọn vẹn hiến dâng. Đó đích thực là cuộc đời của Einstein mà tất cả chúng ta ai cũng có thể tiếp cận được: Einstein đă và đang có mặt với chúng ta. Trong ta đă có Ông ấy.

Tôi tự hỏi: "Chúng ta đă học được những ǵ và cống hiến được những ǵ cho nhân loại, cho cộng đồng?"

Nguyễn Đ́nh Đại Lộc