Hỏa Lò, cửa sinh tử của những kiếp buồn (Kỳ 5)
Wednesday, December 31, 2008

Trần Khải Thanh Thủy

V. Tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa

Ðúng là lắm bệ nhiều ban, lắm quan thì tù nhân cứ... rũ tù. Ngồi nghe ông chủ thao thao bất tuyệt, bác lớn tuổi thủng thẳng: Ai đời, Hỏa Lò xây từ năm một ngàn tám trăm... đã lâu, với số lượng 500 người, mà qua bao nhiêu thời gian, nào chiến tranh tàn phá, nào tù trốn, tù xổng bằng cách phá tường, vượt ngục, cưa chấn song... rồi nhốt đến gần 2,000 người trong điều kiện xuống cấp trầm trọng như vậy. Vừa ngột ngạt, khó thở, vừa bẩn tưởi, hôi hám, dù nóng hay lạnh cũng nằm thẳng cẳng như cá mòi cả lượt. Một phòng cả dài lẫn rộng chỉ vỏn vẹn 120 mét mà nhốt từ 2 đến 300 con người, trong khi cả cầu tiêu, ống cống, đều từ thời Pháp để lại, có tuổi thọ những hơn 100 năm. Chỗ vỡ, chỗ tắc, tiền cho người lương thiện, tử tế còn không có, thì lấy đâu ra tiền sửa cho tù? Vì thế, ăn ở sinh hoạt thật không bằng con vật.

Thời Pháp, dù chật mỗi người còn được phát một manh chiếu, một cà mèn đựng cơm, canh. Sang thời bình, mỗi người không nổi 40cm. Ðã thế mấy nghìn người chỉ có hai khu vệ sinh, thành thử không có chỗ thoát, cứ dềnh lên hết cả phòng ở. Ðói ăn, đói mặc, đói không khí, nên bao nhiêu năm trời từ sau 1975, làm gì chẳng ốm, chẳng chết la liệt.

Ngay lập tức óc tôi nảy ra một so sánh: Nếu so những ngày cuối cùng của cơ chế quan liêu bao cấp 1985, 1986 (từ ngân khố đến kho lương thực rỗng không) thì số người chết vì bệnh, vì đói lớn gấp cả chục lần trong hồ sơ để lại từ thời thuộc Pháp. Cụ thể, năm 1920 tổng cộng có 21 người chết vì bệnh phổi, đậu mùa trên tổng số 800 người. Sau khi giành được chính quyền về tay nhân dân, số tù chết đói, chết bệnh lên tới cả trăm. Ngay cán bộ quản giáo, chỉ làm nhiệm vụ coi tù, cũng vì đói ăn, lao lực mà số người mắc chứng lao phổi lên tới 30%... Chính vì vậy, phạm nhân kêu khóc như ri, vợ quản giáo cũng sợ chồng không khác gì tù cấm cố vì mùi tù nồng nặc trên cơ thể chồng mỗi khi hết ca trực... Tuy bán đất cho tư bổn xịn, tiền tỉ, tiền tấn mà chọn một địa điểm xây nhà tù mất ba năm trời... Ðất Hà Nội thiếu gì để cứ phải vòng vèo lên tận rừng xanh, núi đỏ, bao nhiêu tiền rơi vãi rải đường, nửa năm sau thấy không ổn, lại phải tìm trại mới. Cứ mỗi lần rút được... kinh nghiệm thì xương thịt của gần 2,000 tù nhân cũng rút theo... Ðúng là thân phận tù, sống chết mặc bay... tiền tỉ thầy bỏ túi.

Cuối năm 1992, sau hơn ba năm vòng vo đi tìm địa điểm, việc xây dựng mới được tiến hành. Tất nhiên, Sở Xây Dựng Hà Nội là đơn vị được giao nhiệm vụ tổ chức thi công. 12 công ty xây dựng của nhà nước và tư nhân cùng được huy động vào việc tham gia xây dựng “công trình nhà tù” thế kỷ này, với tổng vốn đầu tư do chính tay Thủ Tướng Võ Văn Kiệt phê duyệt là 53 tỉ đồng.

Thế gian cải vũng nên đồi, từ 10 hécta bỏ hoang của trại lợn năm 1986, sau 6 năm đã biến thành trại giam số một của công an thành phố Hà Nội. Trong đó diện tích xây dựng khoảng 16,000m2. Tầng 1 là toàn bộ 136 buồng giam riêng (diện tích mỗi buồng 12m2). Tầng 2 gồm 88 buồng giam chung (mỗi buồng 80m2). Ngoài ra có 13 buồng dành cho phạm nhân tự giác, nghĩa là số “con ông cháu cha”, có tiền lo lót để được ra ngoài làm việc quanh quẩn trong trại, không những không bị đầu gấu đánh đập mà còn có thể xà xẻo, ăn bớt tiêu chuẩn của bạn tù, hoặc mua bán trao tay các vật dụng bị trại cấm như: kim chỉ, bật lửa, thuốc lá, thuốc lào, bút, giấy thậm chí cả heroin... Riêng khu bệnh xá, nhà hỏi cung chiếm tới 65 buồng, còn lại là hội trường, phòng làm việc, bếp ăn của lãnh đạo trại, cũng như quản giáo, nhà dành riêng để “tiếp đón” túi tiền của thân nhân phạm nhân thông qua việc bán các mặt hàng từ thực phẩm đến vật dụng sinh hoạt hàng ngày với giá cắt cổ.

Hàng vạn thân nhân của 6,000 con người xấu số tìm về tiếp tế, thăm nuôi theo định kỳ. Với lý do trại đông, không giám sát được lượng quà khổng lồ gửi vào hàng ngày, nên lãnh đạo trại tha hồ cấm không cho thân nhân mang quà từ nhà đến mà phải mua ngay tại những gian hàng do trại dựng sẵn để có thể chặt đẹp. Một bìa đậu ở ngoài có giá 1,000 đồng thì vào trại được xắt thành 4 miếng, đội giá gấp 4 lần, rau xanh, thực phẩm, chăn màn... cũng vậy. 70,000 một vỏ chăn rẻ tiền, mỏng dính, trong lúc Hà Nội rét đậm như hiện tại (từ 11 độ C-14 độ C) thì cả chục cái cũng không đủ ấm.

Tóm lại, so với trại Hỏa Lò cũ, diện tích gần gấp 7 lần nhưng sự thâm nghiêm, chắc chắn, kín cổng cao tường thì kiến trúc bậc thầy xã hội chủ nghĩa không thể nào so sánh với kiến trúc “lạc hậu, lỗi thời” của thực dân cũ. Bằng chứng là sau 14 tháng thi công (bằng nửa thời gian so với thời gian Pháp xây), cái gọi là Hỏa Lò mới chỉ hơn hẳn chuồng lợn cũ nhưng so với chỗ để cho người (dù là tù nhân) ở thì quá sơ sài, cẩu thả. Theo tài liệu “tối mật” của Bộ Công An và từ chính lời ông Nguyễn Văn Hoắc kể lại, trước khi cho phạm nhân nhập trại mới 20 ngày, đích thân ông cùng ban giám thị đi kiểm tra công trình đã được lãnh đạo bộ nghiệm thu thì thấy còn đủ thứ việc cần phải làm như: Xây thêm bể nước trong khu vực buồng giam tử tù, khắc phục 600 cái khóa do lỗ khóa và móc khóa không đồng bộ, cái to, cái nhỏ, cái thò, cái thụt, cái vênh, cái nứt... Khu vệ sinh của nữ tù thì trống hươ, trống hoác. Mỗi lần có nhu cầu tiêu tiểu, vệ sinh, không khác gì cảnh... “Lạy cai, tôi ở... bệ này”. Riêng cái gọi là khu y tế, chuyên chăm sóc sức khỏe người tù, chỉ chỏng chơ một dãy nhà dài, không bàn ghế, không che chắn, không cửa, gió lùa thông thốc. Cái gọi là bếp cũng chưa kịp xây bàn để cơm canh. Còn hệ thống cửa của khu bệnh xá thì là... vẽ đường cho tù xổng vì bản lề chôn một chiều, khép mở được nhưng khóa, chốt để giữ chân tù trong trại, để tù yên tâm” cải tạo” thành người có ích, nhanh chóng hòa nhập với cộng đồng thì... không. Giữa đồng không mông quạnh mà gió lùa thông thống, không những không có biện pháp chống rét cho tù mà ngược hẳn với cách xây dựng kiên cố của Pháp (tường đá, cốt thép cao 4 mét, dày nửa mét, một con kiến bò qua không lọt). Mùa nóng thì cả óc tù nhân cũng như cán bộ chỉ có nước tan ra như bơ hơ trên lửa, mùa rét thì cứng hàm, quắt tai, chưa kể trạm bơm điều hòa nước không có, kho lương thực thì mặc gián, mối, chuột, bọ tràn vào xâm lấn, hệ thống chống ẩm cũng không có nốt.

Năm 2001, hai tử tù Nguyễn Văn Thân và Nguyễn Hải Nam dùng lưỡi dao lam cưa chấn song, dùng bánh răng của quẹt, mài khóa chân trốn thoát làm... kinh thiên động địa khắp khu vực tử tù, đồng thời cũng là sự cháy nhà ra mặt chuột. Sắt thép làm nhà giam, theo đúng thiết kế phải là sắt CT3 Thái Nguyên, song dưới sự lãnh đạo tài tình của đảng, ăn cắp từ trên trung ương xuống, từ Bộ Chính Trị ra, ăn tất cả những gì có thể... dùng miệng, dùng tay cắp được, nên hàng vạn tấn sắt này đã bị đánh tráo bằng sắt tái chế bán đầy ngoài thị trường do các chủ tư nhân hoán đổi...

Cho dù công an Hà Nội đã phải giả bộ trưng cầu giám định và dùng chính các tờ báo trong ngành để bịt miệng dư luận song “lá cải đâu che được sự thật”, chỉ bằng dao lam mà cưa được chấn song sắt, dùng bánh răng quẹt mà mài được cùm chân để... cao chạy xa bay, mặc hàng trăm cán bộ quản giáo, lãnh đạo, trơ mắt ếch đứng nhìn thì lời đồn đã trở thành đại... sự. Cay đắng nhất là Giám Thị Trưởng Nguyễn Văn Hoắc, ông ta mất ghế sau 9 năm (1993-2002) làm một... ông cai, lẫy lừng tên tuổi, giàu nứt đố đổ vách phải về hưu sớm 4 năm so với tuổi để tránh trách nhiệm liên đới.

Dù thế nào thì trại lợn hoang hóa thời bao cấp đã thành trại tù đông đúc thời kinh tế thị trường. Chỉ có điều, mỗi khi xe rác nườm nượp chở rác đến đổ thì mùi từ bãi rác theo gió bốc vào nồng nặc và quẩn quanh trong trại cả tiếng đồng hồ. Vì thế, câu cửa miệng mà mỗi phạm nhân may mắn được ra khỏi nhà tù Hỏa Lò thường nhắc là:

“Ai đưa tôi đến chốn này

Bên kia tử khí, bên này... hôi tanh”