Những đóng góp của người Việt hải ngoại cho VN trong năm 2007

Gửi về 10 tỉ đô la
Nhã Trân, phóng viên đài RFA, Jan 26, 2008

Từ mấy mươi năm nay người Việt định cư ở nước ngoài không ngừng đóng góp cho quê mẹ bằng hình thức này hay hình thức khác. Chính phủ Việt Nam mới đây vừa tổng kết về những đóng góp của kiều bào trong năm rồi. Người Việt khắp nơi đã có những hỗ trợ nào cho đất nước suốt 12 tháng vừa qua, biên tập viên Nhã Trân tìm hiểu và trình bày.

Giúp đỡ bà con, thân nhân

Sau một năm tròn, các cơ quan công quyền của Việt Nam một lần nữa lại có báo cáo về các đóng góp của người Việt hải ngoại trong năm 2007.

Ủy Ban Về Người Việt Nước Ngoài cho biết khối người Việt đang định cư ở 94 quốc gia và lãnh thổ, ước lượng vào khoảng trên dưới 3,5 triệu người, vẫn có những yểm trợ như trước đến nay, gồm gửi tiền, bỏ vốn đầu tư hoặc có những hoạt động nhân đạo.

Tính về tỉ lệ, gửi tiền chiếm đến 25% tổng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào Việt Nam. Lượng tiền trong năm rồi, chỉ tính riêng qua đường gửi chính thức, khoảng 5 tỉ rưỡi đô la, tăng độ 1 phần 5 so với năm 2006.

Xưa nay nguồn tiền này do người Việt khắp nơi gửi về. Một trong nhiều hình thức là việc giúp những người còn ở lại quê hương. Vô số người Việt từ nhiều nước đã thực hiện điều này suốt mấy mươi năm qua, từ Hoa Kỳ, nơi tập trung đông đảo nhất, cho đến những vùng xa xôi ít người Việt như Bắc Âu.

Bà Diệu, một nữ kỹ sư điện toán ở thủ đô Ottawa của Canada cho biết: "Trung bình mỗi năm gửi về Việt Nam là một ngàn. Thứ nhất là giúp trong họ hàng nhưng mà chủ yếu là giúp những người nghèo, giúp bất cứ ai nhưng làm thường thường coi báo hoặc là hỏi thăm biết được những gia đình nào khó khăn thì mình đến mình giúp."

Tương tự như người Việt ở Bắc Mỹ, người Việt ở Châu Âu mấy thập niên qua cũng thường xuyên hỗ trợ tài chánh cho người thân bên nhà, như ông Huấn, chuyên viên địa chất ở Bruxelles, thủ đô Vương Quốc Bỉ: "Gia dình tôi trung bình mỗi một năm chuyển về cho ông già khoảng 500 euro. Cái tình tự thân thương của gia đình thì không thể nào mà không giúp đỡ được."

Và bà Xuân, tiểu thương ở thành phố Lyon, Pháp Quốc: "Mỗi năm tôi gửi khoảng một ngàn euro về Sài Gòn tại vì gia đình ở đó. Tết hoặc là thỉnh thoảng nếu mà có những gì trong gia đình, như có đám tiệc gì đó, thì gọi là một chút quà cho gia đình."

Đầu tư phát triển kinh tế

Lượng tiền đầu tư đổ vào Việt Nam, bên cạnh lượng tiền giúp người còn bên nhà, là đầu tư vào dự án các loại.

Cục Đầu Tư Nước Ngoài thuộc Bộ Kế Hoạch-Đầu Tư cho biết trong năm 2007 người Việt đã tham gia 29 dự án mới với tổng vốn 89 triệu đôla. So với mức trung bình hàng năm, vào khoảng từ 80 đến 100 triệu đôla, số vốn mới được xem là mức tăng trưởng ổn định.

Tính về đầu tư, nói chung kiều bào bỏ vốn vào lãnh vực sản xuất nhu liệu điện toán, bất động sản, cố vấn và may mặc. Nói về lượng, người Việt ở Mỹ đầu tư nhiều nhất, cũng như đã gửi tiền về nước nhiều nhất. Số dự án của Việt ở Mỹ năm qua là 11, với trị giá 55 triệu đôla. Kế đó là Nhật Bản và Thuỵ Sĩ.

Một người Việt ở thành phố San Jose (California, Hoa Kỳ) kể về chuyện đầu tư của ông ở Sài Gòn, động cơ và kết quả: "Tôi bên Mỹ, tôi có làm ăn ở Vịêt Nam về nhà hàng, quán cà phê, từ 1993 tới giờ. Tôi có một nhà hàng ở bên Gò Vấp, một quán "bar" nhỏ nhỏ ở bên Thi Sách. Tôi có làm ăn ở ngay bên Phú Nhuận. Tôi phải hùn với một người, người đó đã rành đường đi nước bước hơn. Thực sự làm ăn thì dễ thôi. Làm thì rất lời, lời hơn là đầu tư bên Mỹ này."

Đóng góp vào các hoạt động nhân đạo

Ngoài việc hỗ trợ đất nước qua hình thức gửi tiền giúp thân nhân hoặc những người nghèo khó ở Việt Nam, người Việt còn đóng góp cho quê hương bằng những hoạt động nhân đạo.

Không ít tổ chức ngoài chính phủ, gọi tắt là NGO, đã có nhiều hoạt động từ thiện về y tế, giáo dục hoặc xóa đói giảm nghèo như khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo, tàn tật, trẻ em, hoặc lập các viện mồ côi, xây trường học, cứu trợ nạn nhân thiên tai…

Uỷ Ban Về Người Việt Nước Ngoài công bố rằng chỉ riêng năm vừa qua số tiền cứu trợ nhân đạo đã lên đến gần 5 tỉ đồng.

Trong khi đó, phúc trình của Quỹ Vì Người Nghèo, thuộc Trung Ương Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam cho thấy năm qua có tới gần 200 đợt quyên góp được thực hiện.

Một trong những đoàn từ thiện của ngừơi Việt nước ngoài có thể kể nhóm Project Việt Nam ở Mỹ do nữ bác sĩ Quỳnh Kiều chủ xướng. Từ Little Sài Gòn ở California bác sĩ Quỳnh Kiều kể lại chương trình mà nhóm này đã thực hiện năm 2007 trong nước: "Nhóm của chúng tôi là Nhóm Project Vietnam làm việc trong lãnh vực y tế, chủ yếu là giúp đỡ cho các tỉnh về phương tiện y tế ở nông thôn. Trong năm vừa qua chúng tôi đã về 3 chuyến, giải phẫu khoảng hơn 200 trẻ em về mắt cũng như về vấn đề dị tật hàm mặt, khám bệnh khoảng 8.000 bệnh nhân ở các vùng sâu vùng xa rất là nghèo khó, và có những hoạt động đào tạo trong khoảng 15 tỉnh."

Như vài thập niên qua, người Việt hải ngoại trong năm rồi đã tiếp tục đóng góp cho Việt Nam với gần 10 tỉ đôla và ngoài lượng tiền to tát này còn là nhiều chương trình hỗ trợ y tế, giáo dục và đầu tư.

Cần được Nhà nước quan tâm, tạo điều kiện

Đổi lại các đóng góp tích cực ấy người Việt đã gặp những thuận lợi hoặc khó khăn nào?

Sự hỗ trợ, trừ hình thức đầu tư, có thể nói là chỉ với mục đích từ thiện, vô vị lợi, xuất phát từ tình thương và lòng nhân đạo. Thế nhưng nói chung người Việt hải ngoại đã gặp một số trở ngại. Người thương gia Việt ở Mỹ nói rõ vì sao, và lên tiếng đề nghị phía Việt Nam tạo điều kiện tốt hơn trong việc đầu tư ở quê nhà: "Cái khó khăn là về chính quyền. Nhiều khi nhà nước nói là tạo thuận lợi cho Việt kiều nhưng mà cái luật nó không có rõ ràng, nhất là luật ở trên trung ương nhiều khi không rõ ràng, mà luật ở trong thành phố, hay trong quận, hay trong phường thì rất là khó. Nhiều khi tụi tui phải đi con đường khác. Chuyện làm ăn mà dễ dàng một chút thì phải tốn tiền cho cái chính quyền địa phương.

Thường phải đưa thêm tiền này tiền kia, có khi tự bên đó ra giá, có nhiều khi tự tôi đưa tiền cho chính quyền cũng như bên công an cho việc làm ăn được dễ dàng một chút. Việc giấy tờ, thí dụ như tụi tui muốn đổi tên hoặc là muốn làm thêm chuyển qua chỗ khác và xin giấy phép, mà nhiều khi ngay cả có tiền mà không đúng cái cửa để lo thì nhiều khi cũng không tới đâu hết. Nếu Việt Nam mà muốn cho Việt kiều và những người đầu tư ngoại quốc vô thì nếu mà luật ở trên như thế nào thì chính quyền địa phương phải làm theo, hoặc là một cửa đi, ví dụ tụi tui đi xin giấy thì chỉ một chỗ thì nó dễ thôi. Nhiều khi tôi xin cái giấy phường cho hoặc không cho, nhưng đằng này phường đã không cho mà lại còn làm khó."

Vị bác sĩ thì cho hay các mặt tiêu cực và đồng thời đưa ra đề xuất cải thiện: "Tôi cảm thấy là trong năm vừa qua các tỉnh đáp ứng càng ngày càng nồng nhiệt và trao đổi dễ chịu hơn nhiều, tuy nhiên những cái thủ tục để mà làm việc ở trong nước thì có thay đổi một chút nhưng mà không được nhanh chóng, chẳng hạn chuyện xin visa hay lấy visa bên Mỹ nó vẫn còn khó khăn.

Ngoài ra thì vấn đề mà đem các trang thiết bị vô trong nước, kể cả trang thiết bị mới, vẫn còn lâu, vẫn còn đòi hỏi thủ tục phiền phức. Bởi vậy nó cũng là một cái sự hạn chế. Tôi nghĩ là về phương diện trung ương, nhất là đối với thuốc, trang thiết bị và vấn đề visa thì nên tiếp tục có những cải tiến nhiều hơn nữa."

Trong khi đó, nhiều người Việt có suy nghĩ rằng việc giúp đỡ người thân hoặc đồng bào trong nước chỉ là biện pháp tạm thời và vá víu vì không có lựa chọn nào khác, như giải thích của người nữ kỹ sư điện toán ở Canada: "Sở dĩ mà em giúp Việt Nam vì Việt Nam không có chương trình giúp những đưa bé mồ côi trong cô nhi viện, rồi những người thương binh ngày xưa, nhất là những người thương binh của chế độ cũ đâu có được trợ giúp gì, có những người sống rất là nghèo khổ. Trong tương lai gần, hy vọng là chính quyền Việt Nam bên đó sẽ tổ chức được mạng lưới xã hội để giứp đỡ người dân có cuộc sống quá cơ cực."

Đã từ lâu, nhờ đất nước có được một hệ thống an sinh tốt, người dân của nhiều quốc gia nói chung không phải lệ thuộc vào sự trợ giúp của người thân ở nước ngoài. Thoát khỏi chiến tranh đã hơn 3 thập niên và ngày càng giàu mạnh, phải chăng đã đến lúc Việt Nam đủ sức để đẩy mạnh chế độ phúc lợi, an sinh xã hội, giải pháp lâu dài và hợp lý không những chỉ cho người dân mà còn cho đất nước nói chung.