Hội chợ tết Nam Cali

Trần Khải Thanh Thủy

 

Cổng vào Hội Tết Sinh Viên lần thứ 31 với chủ đề Xuân An B́nh

Dù bận, dù mệt, dù có đủ mọi sự khó khăn cho việc di chuyển từ Sacramento tới Nam Cali, nhưng từ tết giáng sinh 2011, tôi đă nghe mọi người nhắc tới hội chợ tết với một niềm ngưỡng mộ và kính tín, nên sáng 5 tết, hai mẹ con tôi trở dạy từ lúc 4 giờ để hăm hở t́m về, hy vọng “trăm nghe” cũng không bằng “một thấy”.

Đầu tiên là phần “lễ” - phần khó nhất trong mọi lễ hội, bởi phần “hội” có thể lao xao, bát nháo được, c̣n phần lễ - vốn là cội nguồn linh thiêng của dân tộc, phải cẩn thận đến từng tiết đoạn. Với độ tuổi mười tám, đôi mươi, ăn tuy no, nhưng lo chưa tới, sao tổng hội sinh viên có thể đảm nhiệm được? Nhất là lại sinh ra và lớn lên tại xứ người, nói tiếng Việt c̣n chưa sơi, sao đi sâu vào từng tiết đoạn đời sống của ông bà, tiên tổ 4000 năm trước mà phản ánh chính xác được, tập tục đâu phải chuyện đùa?

Cổng vào làng VN với chủ đề Lạc Long Quân - Âu Cơ

Vậy mà không, không những không bát nháo đă đành, ngay cả một lỗi nhỏ cũng không.

Có lẽ chưa bao giờ trong cuộc đời tôi gặp một cuộc diễn hành lớn đến thế, đủ các loại cờ lớn nhỏ với các màu sắc phong phú đa dạng, từ cờ vàng ba sọc đỏ, vốn có nguồn gốc từ thời bà Triệu (đầu voi phất ngọn cờ vàng) Ba sọc đỏ tượng trưng cho ba miền: Bắc, Trung, Nam, sống chung dưới một mái nhà Việt Nam (nền vàng), ngầm nhắc nhở con dân nước Việt phải biết thương yêu và qúy trọng lẫn nhau. Tiếp đến là cờ Sao và sọc của Mỹ với ba màu xanh, trắng, đỏ cùng 50 ngôi sao và 13 vạch đầy ư nghĩa. Màu đỏ tượng trưng cho ḷng dũng cảm và nhiệt huyết. Màu trắng nói lên niềm hy vọng trong sáng, nét tinh khiết của cuộc sống và tinh thần kỷ luật. Màu xanh là hiện thân của thiên đàng, biểu tượng của Thượng đế, của ḷng trung thành, niềm tin vào công lư. 50 ngôi sao trên nền màu xanh dương, tượng trưng cho 50 tiểu bang hiện tại, nằm ở góc trái trên cùng. Phần chính gồm 7 sọc đỏ và 6 sọc trắng, tượng trưng cho 13 tiểu bang sơ khai đầu tiên của người Mỹ. Sau cùng là các loại cờ không thể thiếu trong mọi lễ hội của người Việt. Từ cờ ngũ hành: Xanh, đỏ, vàng, đen, trắng. Cờ tứ linh: Long, Ly, Quy, Phượng. Cờ bát quái: Kiền, Khảm, Chấn, Càn, Tốn, Ly, Thôn, Đoài v.v do Câu Lạc Bộ Hùng Sử Việt của Giáo sư Song Thuận phụ trách. Cả rừng cờ rừng người phập phồng, phấp phới trong cảm hứng của lễ hội đầu xuân...

Trong cảm giác lâng lâng, phấn khích, tôi đi dạo một ṿng quanh hội chợ và thật ngạc nhiên khi thấy hồn núi sông lắng đọng cả ở nơi đây. Từ Quốc Tử Giám (Văn Miếu) tại Hà Nội đến chùa Thiên Mụ (Huế), chợ Bến Thành (Sài G̣n), chợ nổi miền Tây, mái lều tranh, quán đầu làng v.v Ngay cạnh cổng tam quan là những cô thiếu nữ với trang phục áo tứ thân, tóc bỏ đuôi gà, mặt hoa da phấn, ngôi rẽ giữa, mái tóc mượt mà óng ả như tiên giáng trần cùng hàng trăm lính dơng, áo xanh nẹp vàng hoặc áo đỏ nẹp trắng đứng oai nghiêm như tạc tượng, đầu đội nón lá, thắt lưng màu vàng bó quanh thân áo xanh, quần vàng chẽn, tay cầm côn gậy đầu rồng, trông oai phong lẫm liệt, bởi chính họ là một phần biểu tượng của hội chợ tết đầu năm...

Sân khấu - nơi tập trung các đám rước vĩ đại rộng mấy ngh́n Square Feet, hai bên là cả dăy cây cổ thụ cành vươn rộng trong nắng ấm, cùng cả dăy lều bạt căng rộng đă chật ních người như nêm cối, nơi diễn ra bao tiết đoạn của hội chợ tết. Các kiệu tế, kiệu rước, trống đại, lọng vàng do các tráng đinh phụ trách đang tiến dần vào nơi tập trung. Tất thảy đều oai vệ,đằng đằng khí thế, vừa hiện thực vừa huyền ảo như gợi lại cả một vùng kư ức hào hùng, trong sáng.

Các thiện nguyện viên trong trang phục cổ truyền

Ấn tượng đậm nét là khu làng Việt Nam với hàng chục ngôi nhà nứa lá tranh tre, những khóm trúc, bụi tre, tàu chuối, đàn ngỗng, gà vịt như tô điểm thêm quang cảnh của làng. Người ra, kẻ vào tấp nập, già trẻ lớn bé gái trai với đủ loại trang phục từ truyền thống đến hiện đại góp mặt đông đủ... Bất giác những câu thơ về phiên chợ tết được học từ thưở vỡ ḷng ở trường làng trong dịp đi sơ tán tại vùng quan họ Bắc Ninh cứ dội ngược trở về trong tôi:

.

Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi,

Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà tranh,

Trên con đường viền trắng mép đồi xanh,

Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết.

Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc;

Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon,

Vài cụ già chống gậy bước lom khom,

Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ...

Thầy Đồ trong làng Việt Nam

Ngay cạnh quán đầu làng là “Thầy Đồ" đang hướng dẫn các cô cậu học tṛ miệt mài cặm cụi viết những nét chữ Nôm đầu tiên, trên tường treo cả hàng dài chữ Nôm, câu đối...Một h́nh ảnh vô cùng cao quư sinh động, cũng rất mực thân quen, được khắc họa rơ nét trong bài thơ “Ông đồ” của tác giả Vũ Đ́nh Liên:

Mỗi năm hoa đào nở

Lại thấy ông đồ già

Bày mực tàu, giấy đỏ

Bên phố đông người qua

Bao nhiêu người thuê viết

Tấm tắc ngợi khen tài

Hoa tay thảo những nét

Như phượng múa, rồng bay...

Lễ rước Quốc Tổ Hùng Vương

Gần 200 gian hàng được trang trí vừa giản dị vừa cầu kỳ bắt mắt với đủ thứ mặt hàng, từ văn hóa đến ẩm thực. Thôi th́ đủ loại: Phở ḅ, bánh cuốn, bún chả, thịt nướng, nộm đu đủ, cháo ḷng, nước mía, nước lá dứa pha sữa v.v Tất nhiên không thể “bói” đâu ra một chiếc hamburger, hot dog... v́ đây là một hội chợ tết thuần Việt, nhằm bảo tồn và giữ ǵn bản sắc văn hóa dân tộc.

Gần trăm ngh́n người Việt từ khắp nước Mỹ đổ về, nhiều gia đ́nh đem theo cả lều bạt để ở trong khu vực hội chợ suốt 3 ngày tết (mồng 5, mồng 6 và mồng 7) đến thứ 2 mới chịu rời đi.

Đám cưới đầu Xuân (một tiết mục không bao giờ
thiếu trong hội Tết Sinh Viên

)

Khách ngoại quốc từ Australia, Nhật Bản,Pháp, đông nhất là Mỹ, cũng háo hức tham gia hội chợ tết, nhiều người súng sính trong bộ áo dài mềm mại tha thướt duyên dáng của Việt Nam, nét mặt rạng ngời hạnh phúc. Nhiều vị nam có, nữ có, nấn ná đứng chờ ở cổng Tam quan để được chụp ảnh cùng các chú lính dơng dưới gốc đa đầu làng, hoặc chụp cùng các cô thôn nữ lộng lẫy trong bộ trang phục truyền thống: Khăn xanh, áo tơ vàng, thắt lưng lụa hồng, quần lĩnh trắng thắm tươi và trang nhă một vẻ đẹp cổ điển, bắt mắt.

Chùa Thiên Mụ

Ch́m trong sắc màu của hội chợ, tôi không khỏi ngạc nhiên khi giữa đất khách quê người, cách thời đại các vua Hùng dựng nước 4000 năm lại “mọc” lên một phiên chợ tết đông vui nhộn nhịp náo nức quen thuộc đến lạ kỳ. Từ con trẻ 7 tháng tuổi mắt tṛn xoe ngơ ngác đến các vị chức sắc, lăo hạng, khăn xếp áo the đủ màu xanh, đỏ, tím, vàng...Tất cả đang thâm nhập với đời sống dân dă, với sức sống oai nghiêm bền bỉ cổ truyền của dân tộc... Hàng ngh́n con người đă trở thành những “biến thể” vừa thân thuộc vừa xa lạ (như thể đang chịu phép thôi miên từ lễ hội). Niềm thành kính từ nội tâm phát tỏa thành năng lượng biểu hiện qua nét mặt, cử chỉ nên ai ai cũng trang nghiêm lặng lẽ, hai nét miệng ngang bằng, xổ thẳng, biểu hiện sự chú tâm, chú mục đầy chân chất và thanh tao.

Nhà lá trong làng Việt Nam

52 tuổi đời, từng giáp mặt với mọi sự cơ cực, đắng cay của cuộc đời trong ngôi nhà xă hội chủ nghĩa, đặc biệt gần kề cái chết trong ngục tù cộng sản v́ bị cắt thuốc vô cớ, những tưởng đă đặt chân tới đường biên của sự từng trải, xuống đến đây tôi mới ngộ ra một điều rằng: “Có một miền ḿnh chưa đi tới, một miền măi c̣n là điều mới mẻ bí ẩn và lạ lẫm đối với tôi đó là một vùng miền kư ức mênh mông từ thưở các Vua Hùng dựng nước, một vùng tâm linh sâu thẳm - nơi con người cùng hướng tới sự cao cả, linh thiêng, cũng là nơi con người được tổ chức và gắn kết với nhau bằng một niềm kính tín. Tất cả có chung với nhau một miền kư ức, cùng liên hệ trực tiếp tới lịch sử, cội nguồn, gốc rễ của quê hương, bản quán gia tộc ḿnh. Niềm đồng cảm trong thế giới tinh thần đă gắn kết mọi người lại với nhau thật thân thương và linh diệu, ngược hẳn với hàng trăm hàng ngh́n các lễ hội bát nháo nơi quê nhà, khi những cô gái hát quan họ, đội nón quai thao, áo mớ bảy mớ ba lại mặc quần ḅ, giày cao gót cao cả chục cm, khoe những đôi chân dài tận nách(!). Bên gốc đa cổ thụ, trong những túp lều dựng tạo nên bằng giấy, gỗ tre pheo là chiếc đồng hồ hiện đại chạy tích tắc, như nhắc nhở mọi người về sự tồn tại phi lư của ḿnh. Chiếc trống đại đi phía sau đội cờ, dưới bóng râm của hai chiếc lọng vàng c̣n nguyên dấu tích của trường phổ thông trung học, ghi rơ xuất xứ sản xuất năm 2010(!)

Khuê Văn Cát - Văn Miếu

Sau khi bị chẹn cổ lấy đủ các loại tiền, từ tiền gửi xe đạp, xe máy, tiền vào cổng, tiền bảo vệ môi trường, tiền tôn tạo và đóng góp vào di tích lịch sử, tiền ăn, tiền uống (đắt gấp năm gấp mười ngày thường)...chỉ c̣n biết ngửa cổ thốt lên: “Em ơi lễ hội khóc” thay v́ câu hát trong bài hát nổi tiếng của nhạc sĩ Phú Quang: “Em ơi Hà Nội phố”. Nhiều gia đ́nh nghe tin có lễ hội, háo hức chuẩn bị từ vài tuần trước, dắt díu cả mẹ già con dại, bầu đàn thê tử nối nhau đến hội, cuối cùng chỉ c̣n biết ngửa cổ than:

        Tưởng rằng hy vọng chứa chan

         Ngờ đâu lại hóa chán chưa hở giời?

Sau khi chen xe, chen nhau đến bẹp ruột, ḷi gan, bị “chặt chém” vô tội vạ bởi đủ các loại phí, chỉ c̣n tự nhủ:

          Ai sinh ra lễ hội này

         Để vơ để vét cho đầy túi tham?

Chợ nổi miền Tây

Dù đóng thuế “bảo vệ môi trường” nhưng trước và sau lễ hội là cảnh xả rác vô tội vạ. Từ túi nilon, đồ ăn thừa, lá gói bánh chưng, hộp nhựa, đũa tre v.v. Ngay chất thải của con người cũng tự do phóng uế bừa băi, cứ khai nồng trong nắng trưa...Ngược lại ở Nam Ca li là một sự gọn gàng, sạch sẽ, trước mỗi gian hàng có một hộp giấy chuyên đựng đồ phế thải. Gần hai trăm lều quán ứng với hàng chục toa lét xếp thành một dăy dài ở một vạt đất trong khuôn viên lễ hội.

Chị Huỳnh Thị Thanh Nhàn, một thành viên của đảng Việt Tân, cho biết: “Tôi nghĩ tâm trạng của người Việt xa tổ quốc rất muốn t́m về nguồn cội, nơi ḿnh từng sinh ra lớn lên, tắm nắng tắm gió, hít thở bầu không khí trong lành của quê hương, xứ sở... nhưng Việt Nam bây giờ đâu c̣n là đất tổ Hùng Vương nữa mà chỉ c̣n là chủ nghĩa xă hội do một nhóm độc tài cai trị. Bản chất của nguồn cội ngày càng phôi pha, phai nhạt đi, mà đường về th́ xa lơ lắc. Không chỉ cách núi ngăn sông mà chủ yếu ngăn cách bởi ư thức hệ, giữa người Việt lưu vong và người Việt trong nước, giữa cộng sản và không cộng sản, giữa tự do, dân chủ nhân quyền và bất công, vô lư... Tại sao giữa xứ sở tự do, nơi vật chất tinh thần đều sẵn có mà không tổ chức một lễ hội đầu năm để bà con ḿnh t́m về, kéo đến, lắng hồn ḿnh trước hồn thiêng sông núi?

Sạp vải

Từ ư tưởng đến việc làm là cả một khoảng cách lớn, đ̣i hỏi không chỉ tinh lực mà cả vật lực, sự đam mê hiểu biết đến tận cùng mọi chi tiết, không thể “đầu voi, đuôi chuột” theo kiểu cộng sản được mà đă làm là phải làm đến nơi đến chốn, “phải ḍ cho đến ngọn nguồn, lạch sông”...Thế là t́m người hiểu biết để học hỏi, chỉ giáo, khôi phục lại cả một làng nghề truyền thống, phong tục lâu đời để nhắc nhở con cháu không được quên cội nguồn, gốc gác dân tộc ḿnh mà c̣n tưởng nhớ lại công lao của các vua Hùng trong việc dựng nước giữ nước, đồng thời bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc, không bị Mỹ hóa, Úc hóa hoặc Pháp hóa...Từ những bộ trang phục ngày tết (áo tứ thân mềm mại óng ả của các cô thôn nữ) đến những bộ trang phục của các ông chủ tế (áo thụng vàng thêu rồng xanh), đến trang phục của các thành viên tham gia hành lễ (quần chùng, áo dài), mũ b́nh thiên, hay trang phục của quan văn, quan vơ, hoặc các đạo cụ như gươm giáo, bát bửu, dùi đồng, phủ Việt... đều phải cử người về tận trong nước đặt hàng, mỗi năm tết đến xuân về lại được bổ xung mới hoặc quang dầu lại vàng son bóng nhoáng cho đúng với không khí lễ hội cổ truyền trong sắc trời xuân nắng ấm.”

Trong ảo giác lâng lâng, khi hội chợ đă đi vào phần kết, giữa các gian hàng đủ thể loại màu sắc, từ sách báo, văn hóa phẩm đến gian hàng của hội thương phế binh Cộng Ḥa, hội từ thiện, hướng đạo v,v tôi giật ḿnh khi bị phóng viên báo Viễn đông “bắt cóc”:

- Chị ở Việt Nam đă chứng kiến lễ hội nào bề thế như thế này chưa? Theo chị sự khác biệt rơ nét giữa các hội chợ tết trong nước và Hải ngoại là ǵ?

Bồi hồi ra khỏi cảm xúc đang có, tôi thẫn thờ trả lời:

Chiếc gầu sóng

- Chưa đâu, đơn giản v́ làm được một lễ hội mang tính huyền thoại, truyền thống trang trọng như thế này phải hội tụ ba điều cần thiết, đó là cái tâm thật sáng, cái trí phải lớn và cái hồn phải trong, người Việt trong chế độ cộng sản chỉ chạy theo lợi nhuận, tư túi, tham nhũng nên chia 5 xẻ 7, giằng co căi vă, tranh công đổ tội...V́ vậy chỉ có thành tích ảo, tuyên ngôn lừa, cụ thể bánh trưng dâng lên vua Hùng nặng cả yến (20 pound), nhưng không phải bằng gạo nếp, nhân đỗ, thịt lợn mà bằng bọt biển, giẻ rách, chỉ hào nhoáng lá xanh lạt đỏ bên ngoài... C̣n sự khác biệt th́ rơ nét lắm, đó là sự bật trội trong sáng hồn nhiên, tính tự nguyện tự giác của cả ban tổ chức lẫn người tham gia hội chợ. Tiếng pháo nổ râm ran đó đây mà không gây sự ồn ào, sợ hăi xen lẫn nỗi nguy hiểm cho khách du xuân, thưởng ngoạn. Hàng ngh́n chiếc ô tô đậu san sát ken dày mà không hề xảy ra sự chen lấn hỗn độn nào, bởi tất cả đă được tổng hội sinh viên trù tính từ trước. Những người đến sau có thể đỗ xe ở băi đậu xe cách xa khu vực hội chợ vài km, từ đó sẽ có xe bus của ban tổ chức chở miễn phí vào khu vực hội chợ. Giá vé vào cổng đồng đều cho mỗi người là 5 USD, giá thức ăn, hoặc các mặt hàng tiêu dùng, đều giữ nguyên giá cũ. Các tṛ chơi dân gian như câu cá, quay số, bốc thăm cũng vậy...V́ thế, tâm trạng người bán, người mua, người chơi, hay người tham gia hội chợ đều vô cùng vui vẻ, hồ hởi, không có sự “chặt, chém” dă man như các hội chợ ở Việt Nam. Nơi chỉ có hội (lợi dụng cơ hội để móc túi người tiêu dùng) chứ không có lễ nghĩa, phép tắc ǵ hết, cứ chán ngán mặc thây, tiền mày tao đút túi(!). Ngay cả khách nước ngoài cũng chỉ dám đến một lần là triệt tiêu hứng thú.
Sau 3 ngày tham dự hội chợ, tầm mắt, tâm trí được nuôi dưỡng bằng cảnh vật, màu sắc đậm đà bản sắc dân tộc, cũng là được thưởng thức đủ các món ngon vật lạ của người Việt xưa và nay, trên đường về - cô bạn tôi bảo:

Chuẩn bị cho nhạc cảnh "Quang Trung đại phá quân Thanh"

- Hồi mới sang buồn lắm, tết đến là nhớ nhà, nhớ mẹ, nhớ những câu thơ cổ, tâm trạng đau buồn u uất, có lúc tưởng tan thành nước, toàn thân nhăo như bùn hoặc sôi sùng sục không chịu nổi, chỉ muốn bỏ tất cả ở lại xứ người mà về. Vậy mà từ khi có hội chợ đến nay đă thành thói quen tâm lư rồi. Dù là đêm giao thừa, hay sáng mồng một, mồng hai vẫn chưa phải là tết, chỉ khi diễn ra hội chợ, vợ chồng, con cái xúng xính, tha thướt trong bộ áo dài truyền thống hoặc áo the, khăn xếp tới hội chợ mới thực sự là tết. Dù sao đi du xuân, dự hội chợ cũng là để vợi nỗi nhớ quê nhà.

Cuộc vui nào cũng đến lúc tàn, khi mẹ con tôi lên máy bay trở về Sacramento th́ hàng trăm người của tổng hội sinh viên vẫn đang lúi húi với cả đống công việc dọn dẹp, tháo dỡ, trả lại quang cảnh yên b́nh cho công viên Garden Grove.

Ngồi yên vị trên máy bay, tâm trí tôi vẫn c̣n hướng cả về hội chợ, nơi lượng người đông cứng nhưng luôn xôn xao niềm nở cùng những tiếng nắc nỏm, thầm th́ về một lễ hội vô cùng độc đáo, sinh động, mang nặng nét cổ truyền của dân tộc như hát ả đào, chúc Tết, đánh cờ người, đám cưới đầu Xuân v.v và v.v, ḷng thầm hẹn tết năm sau lại về.


Nam Cali 7 tết 2012

TKTT