TÔI ĐI HỌC (tập)

Khucruotngandam

Chương 2

Tôi nhớ như in ngày Bộ đội vào saigon là ngày cả nước sống cảnh mua đi bán lại . Cảnh chợ trời mọc như nấm khắp nơi là để hợp thức hoá việc ăn cướp tài sản dân chonglam chở về ngoài Bắc , để bần cùng hoá nhân dân , xoá bỏ giai cấp cho bình dẳng với dân Bắc . Bộ đội sẵn tiền trong tay do tiếp thu từ các Ngân Hàng kho bạc của VNCH do đơn vị nhiệm vụ quản lý ,thì chia ngay cho nhau đem ra dùng mua bán vung vít ,họ mua tất cả mọi thứ trong Nam để chở về Bắc . Tôi nhìn người dân saigon hí hửng khoe nhau là mình "mới trúng mánh " ,cái đồng hồ hai cửa sổ không người lái trước 1975 mua chỉ có 1000 đồng lúc còn trong hộp , dùng hơn năm nay may mắn gặp một tên bộ đội khờ khạo dụ khị hắn mại được 3000 đồng ! . Ôi ! Ai có ngờ đâu bộ đội họ lưu manh hơn nhiều . Tiền VNCH đối với dân Saigon còn thiêng liêng và còn giá trị ,nhưng sau khi saigon mất ,tiền qua tay họ chỉ còn là tờ giấy màu mè không hơn không kém , không có hồn , không còn giá trị , được họ đem ra mua bán ăn xài vung vít , mua lương thực , vật dụng . Dùng vật giả để lấy cái thật dù xấu đến mấy họ vẫn có lợi ...Sau một hai năm trong tù tôi còn biết những màn đổi tiền ,đánh tư sản hàng mấy đợt ,nhằm cướp của dân miền Nam . Gia đình tôi cũng không thoát cảnh bị bần cùng hoá này . Sau các đợt đánh tư sản ,kiểm kê tài sản nhà tôi bị tịch thu rất nhiều đồ dùng các mạng cho là Quốc Cấm như các pho tượng gỗ thời Nhà Lê do cha ông để lại . Sau ngày đó, Bố tôi như người mất hồn đi lang thang ngòai chợ trời với vài trăm trong tay không biết để làm gì ,người cứ rũ ra .Các bà chị thì xúyt xoa nhìn mẹ tôi vác những chiếc áo dài may bằng soir swiss , đem ra chợ trời bán lấy tiền đong gạo hay mua về những tấm vải dệt Nam Định màu xanh màu nâu màu đen đem may áo cánh quần dài cho hợp thời trang đi lao động để vinh quang với người ta . Ngồi không ăn núi cũng lở nên chẳng bao lâu trong nhà tôi các vật dụng từ từ thay nhau đội nón ra đi ...

Tôi ngồi trên sân nhìn xa xa xuyên qua lớp hàng rào kẽm gai vừa nghĩ tới cảnh gia đình bị lâm cảnh nghèo đói vừa... gãi . Chẳng hiểu sao từ ngày bộ đội vào ,ghẻ lan tràn khủng khiếp . Thoạt đầu chỉ có mấy anh cải tạo bị ghẻ nhưng không đầy tháng sau cả trại đều ghẻ ,càng gãi thì nước vàng càng ứa ra và ghẻ cứ thế mà lan từ người này truyền sang người khác . Bác Sĩ dù tốt nghiệp Tiến sĩ Y Khoa tại Mỹ cũng bất lực ngồi gãi ghẻ như ai . Bệnh gì thì bệnh lên khai cũng chỉ được phát hai viên thuốc Ký ninh cho đỡ buồn . Nhưng chỉ một tháng trại không còn thuốc thì được quản giáo xuống động viên bằng lời Bác Hồ nói : "Đói ăn rau ,đau khắc phục " Tôi ngạc nhiên một điều là anh quản giáo nào cũng giống nhau một điểm , là hễ mở mồm ra nói câu gì có giá trị đều nói đó là lời bác Hồ . Bố bảo thằng nào dám cãi lời bác ! và trong anh em bỗng nhiên có phong trào nói gì cũng bảo bác nói . Một lần có anh vã thuốc quá ! vừa đi vừa hát nghêu ngao :

-  "Ai có thuốc lào cho mình xin một điếu "

Thì tối đó bị họp tổ kiểm điểm là ăn nói bôi bác . Anh ta đứng lên cãi . Tôi không có bôi bác . Bác ai dám bôi ,tôi hát nhạc cách mạng mà cũng bị tội sao . Kết quả anh ta làm tờ kiểm điểm là từ nay không ăn nói bôi bác nữa ....

Nhìn quanh trại đau không thuốc đói không rau ,anh em lại nghĩ chuyện thích được đi lao động hơn ngồi nghe Cán Bộ lên lớp lảm nhảm :

- "Đất nước ta rừng vàng biển bạc . Nhân dân ta thông minh cần cù nhẫn nại "

Có anh đang ngồi nghe giảng ngứa quá giơ tay lên gãi nách thì giáo viên tưởng anh này thắc mắc nên nói :
- Mấy anh có ý kiến gì xin chờ tôi giảng xong hẵn giơ tay lần lượt đóng góp nhá !

Anh quản giáo đứng canh bực mình trợn trừng mắt gắt :
- Đề nghị mấy anh ổn định ,nghiêm chỉnh học tập nhá ! Không biết giữ kỷ luật à !

Trời thì nóng , hội trường thì chật , cái ghẻ hành hạ nên mọi người lo lắng . Có anh cứ ngồi cười cười , thì bị quản giáo gọi đứng lên .
- Anh kia đang học mà cười cái gì ! Tôi bảo cho mà biết nhá ! Các anh không nghiêm túc chú tâm học tập thì tôi kỷ luật ngay nhá ! .

Gãi đã ngứa mà không cho cười thì chịu sao thấu .... Điều mọi người mong cũng được đạt . Chương trình học chính trị ba bài tạm ngưng để đi lao động . Cơn đói thường xuyên hành hạ anh em, khẩu phần chỉ mỗi bữa một chén bo bo ăn trộn với canh bí đỏ . Gọi là canh cho vui chứ thật ra hai hay ba trái bí rợ đem cắt ra từng đốt ngón tay cho đều nấu chia cho hàng trăm người ăn . Mọi người được học lời bác nói : " Không sợ thiếu chỉ sợ chia không đều " nên cử bác sĩ trần Đông A vốn là bác sĩ phẫu thuật cúa Tổng Y viên Cộng Hòa đứng ra cắt bí . Dù khéo tay đến mấy vẫn cắt không đều ,nên sau những buổi họp tổ bàn cãi sôi nổi trong nhiều tối đến khuya mọi người tìm ra được giải pháp công bằng là bốc thăm chia chác . Phước ai nhờ vào Chúa Phật ,ông bà sẽ bắt thăm trúng được chọn trước lấy miếng lớn . Dù lớn hay nhỏ vẫn đói như thường nên mỗi buổi lao động ,ai nấy đều cố tìm lá trùm bao (nhãn lòng ) về nấu ăn thêm cho lòng yên giấc tối . Bên cạnh nhãn lòng còn có cải tròi(lá tàu bay) hoặc cào cào châu chấu cắc kè rắn rết ...nghĩa là sinh vật gì lúc nhúc đều được anh em bắt nhai tuốt luốt . Hạnh phúc nhất là các anh già sức khoẻ yếu được cử lên doanh trại bộ đội làm vệ sinh ,bác Chúc là một trong số những người may mắn đó. Một tối sau khi lao động ve6`, tôi được bác Chúc kín đáo nói nhỏ vào tai :'tối nay tôi mời anhbữa dạ yến " Sau khi tắm rửa xong ,tôi với bác cùng lấm lét ra một góc sân ,bác mở lon Gô đầy cháo trắng . Trịnh trọng ,bác múc cho tôi một bát, bác một bát cùng ăn . Tôi ngạc nhiên hỏi, bác cho biết lúc bác rửa chuồng gà thấy cơm vung vãi, thừa lúc vệ binh vắng mặt bác vội quơ tay bốc bỏ vào túi vải mang về nhặt phân ra ,rửa sạch nấu cháo . Chúng tôi ngồi ăn ngon lành ,ăn cháo tới đâu máu trong người chảy rần rần mát cả ruột mát cả gan ,mát mẻ cả bầu trời đêm ấy ... Món cháo *** gà thơm lừng xúp yến cũng không ngon bằng ...Chúng tôi say sưa ăn từn muỗng nhẹ nhàng cho lòng người lâng lâng ,cho tình đời dâng dâng không còn khắc nghiệt khép kín nữa . Ăn cho đến lúc lưng bụng thì tạm ngưng nhìn nhau khẽ kể nhau nghe truyện Kiều .Tôi nhớ bác Chúc diễn giải Truyện Kiều rất hay . Cái lạ là bác thuộc 3254 câu hỏi câu nào bác giải thích rành mạch đến đó .Chúng tôi cứ thế đẩy đưa câu chuyện cho mãi đến giờ quy định đi ngủ mới chia tay nhau . Đêm đó, tôi ngủ thẳng một mạch . Sáng dậy, người khoẻ khoắn ,không còn đau nhức ê ẩm như những đêm trước thiếu ăn nữa . Từ đó, từ bữa cơm *** gà đó , tôi chợt biết thế nào là hạnh phúc , tôi cảm thấy đời sống luôn có những bất ngờ thú vị đáng sống hơn mình tưởng và trong tôi hình thành rõ ràng quan niệm về hạnh phúc và bất hạnh luôn trong nhau ; tạo nên một lối suy nghĩ lạc quan trước mọi nghịch cảnh đế sống trong suốt thời gian tù đầy ....cho đến cả những năm tháng về sau .

Thời gian què quặt lết đi theo từng bước quanh quẩn trong trại giam . Sáng dậy làm vệ sinh cá nhân , nói cho vẻ lịch sự là làm vệ sinh cá nhân nghĩa là trong đó có đi cầu nhưng mấy ai dư thừa chất thải để làm công việc thuộc hàng vương giả, xa hoa phí phạm để bài tiết này . Thúc ăn vào bụng đâu có đủ nhu cầu cho cơ thể , thì chỉ một loáng các bộ phận tiêu hóa dành nhau tiêu thụ hết sạch bất kể sỏi đá rau rác ....Tội nghiệp cho hậu môn bị xập tiệm ,đóng cửa vì bao tử nhận sạch xay xát không chừa bất cứ thứ gì mà cái gọi là cặn bã đưa xuống . Việc thiếu phân dùng để bón rau nên rau không tươi tốt lại ảnh hưởng trầm trọng vấn đề thiếu lương thực . Cái vòng luẩn quẩn lại thắt lưng buộc bụng con người càng ngày càng chặt nên ai nấy lõ con mắt ra hốc hác ,mặt mày tay chân khẳng khiu chỉ như còn da bọc xương ... Lệnh trên ban xuống là mỗi Đội phải nộp đủ một thùng phân trong ngày gây lo lắng cho mọi người ,thiếu ăn lấy gì ỉa ? . Tổ tôi sau khi họp đi họp lại nhiều đêm ,quyết định cắt cử một người chuyên phụ trách lấy phân cho tổ được miễn lao động . Không ai xung phong nên tổ trưởng quyết định bốc thăm và may mắn tôi bốc trúng .

Khi nhận trách nhiệm vinh quang này, tôi thường dậy sớm hơn anh em ra nhà cầu ngồi canh . Trong tay cái nón sắt của QLVNCH do bộ đội quăng ra buộc chúng tôi dùng múc phân dưới hầm ,tôi nhìn cái nón chợt nhớ bản nhạc "Người tình không chân dung " " Hỡi người chiến sĩ đã để lại cái nón sắt ..." Anh là ai ? .Tôi không buồn , chỉ nhếch mép cười khinh bỉ trước hành động VC ba que xỏ lá , khi làm nhục chúng tôi cũng như hành động dùng cờ vàng may quần xà lỏn .Hành động này chỉ làm cho những người như tôi thêm khinh bỉ kẻ được mệnh danh là đã chiến thắng trong cuộc chiến và càng thêm tự hào chế độ chúng tôi từng đổ máu phục vụ dưới cờ ..

Ngồi mãi từ tờ mờ sáng đến giờ anh em đi lao động , chẳng mấy ai đi cầu nên đâm lo sốt ruột , may mă'n lắm mới gặp anh bị Tào Tháo đuổi ...nên tôi cũng chạy theo Tào Tháo ,nếu chậm chân thì thua lỗ.

Bù lỗ, tôi phải đi chặt lá hôi (lá bù xít ) về ủ làm phân cho đủ chỉ tiêu là một thùng phân một thùng nước tiểu nộp lên cho Bộ đội dùng ...bón rau hay làm gì tùy họ như có vệ binh lợi dụng sự khan hiếm thị trường nên đã đem bán cho đội khác ... Có đội may mắn có người giỏi trong ngàng Ngoại Giao nên quan hệ được nhà cầu trên doang trại bộ đội có dư được vài thùng phân Bắc (phân người ) đem dự trữ nhưng sợ bị chôm nên đêm đêm phải cắt cử người thay nhau gác .

Tối tối, mọi người họp tổ Phê và tự phê ,nhằm giúp đỡ lẫn nhau như CM nói "Trên tình thần cầu thị tiến bộ chung ,cùng đi cùng về " nhưng sự thật nôm na ra là tố cáo lẫn nhau . Người này bị tố tức quá rình tố lại , thế là CM lại khen là hành động tích cực trong học tập . Và ai tích cực nhất thì tổ bình bầu chọn xuất sắc đưa danh sách lên Quản Giáo để vào hồ sơ học tập để giải quyết cho về sớm . Lúc này bọn người có thân nhân gia đình tập kết hay nằm vùng tại miền Nam ,cùng bọn nhẹ dạ hay hèn nhát hoặc tình nguyện làm chó săn mong được về sớm đã công khai ra mặt tố anh em không tiếc lời để chứng tỏ mình đã giác ngộ Cách mạng thành tâm hối cải .

Còn nữa, hơn 9 tháng qua, trước tin mọi người sẽ được viết thư về động viên (khích lệ ) gia đình và trại cho phép gia đình gủi quà nuôi .càng gây nên không khí "phấn khởi hồ hỡi " .. Vào lúc này, lương thực trại đã cạn ,không còn tiêu chuẩn cấp phát người hai chén bo bo trong ngày nữa ,do thiếu ăn và bị hành xác lao động khuân vác nặng nề bên cạnh bị VC và tụi "Giác ngộ " chà đi xát lại ý chí nghị lực con người bằng hết đe doạ khủng bố rồi lại dụ dỗ nên thể chất lẫn tinh thần ý chí nghị lực con người kiệt quệ . Đang nghĩ đến tình cảm gia đình ,thì không ngờ, Cách mạng đã thấu hiểu nỗi lòng nên cho viết thư ,trước gọi là động viên gia đình rằng không phải lo, cứ an tâm ,trại đang giải quyết cho về từng đợt . Đời sống trong trại đã có Cách Mạng lo nên gia đình không cần phải lo , sau là xin gia đình tiếp tế cho cái này ,,,cái nọ ,nhiều người làm một danh sách dài như sớ Táo Quân kèm theo .......và bỗng nhiên xúc động phát hiện ra Cách mạng rất tử tế với mình ,giống như một người đang bị tên cướp xiết cổ gần chết ,bỗng được nó nới lỏng bàn tay ra, nên mừng rỡ cám ơn rối rít ...Tôi ngồi với Long đang học chửi thề . ..

Phần lớn ,các Sĩ Quan VNCH đều thuộc thành phần học thức có giáo dục ,nhưng sau một thời gian sống dưới nhà tù CS bị khủng bố quá căng thẳng ,ai nấy phải khép kín che giấu tâm tư tình cảm đã trở nên khờ khạo ăn nói ngây thơ mừng rỡ trước tin được viết thư thăm hỏi gia đình như đứa trẻ tựa cửa chờ mẹ chợ về cho quà . Trong những ngày đói khố ,sau giờ lao động về rất thích ngồi nghe kể chuyện các món ăn Bắc -Trung - Nam ;cách làm thế nào ;nhà hàng nào nổi tiếng nấu ngon ,có món gì đặc biệt gọi là ăn hàm thụ . Tối tối, số người được một anh có anh biệt tài kế chuyện ăn uống mời đi nhà hàng ,Tây Tàu nổi tiếng ở saigon .Anh này từng dự nhiều buổi dạ yến , có biệt tài nhớ dai từng chi tiết không những chỉ món ăn mà còn cả c'ach nấu món ấy như vật liệu go6`m có gì ,ướp bao nhiêu đường bao nhiêu tỏi bao nhiêu nước mắm ,lứa to lửa nhỏ nấu trong bao lâu ,anh kể nghe vanh vách tạo hấp dẫn cho nhiều người đang suy dinh dưỡng vì đói , nghe thèm nhỏ giải . Bao mơ ước nay thành sự thật là trại cho nhận quà theo tiêu chuẩn mỗi người được 2 ký ,nhưng không được gủi lương thực Tôi không biết các bà mẹ các bà vợ nghĩ sao khi nhận được thư với nhu cầu ăn uống không cần thiết vì đã có CM lo . Tôi viết thư trong tâm trạng dùng dằng : Mẹ gủi cho con đồ dùng thôi , đồ ăn không cần vì trong này ăn uống dư giả . Tôi cố viết to hai chữ DƯ GIẢ . Thư viết bỏ ngỏ ,không được dán gủi lên cho Quản giáo kiểm tra trước .
Thư đi ắt tin lại , một tháng sau trong trại có người nhận thư gia đình và lác đác từ đó thơ đến trại này vài chục lá . Sinh hoạt trong trại lúc này trở nên bất nhất ,vui buồn nơi từng người khác nhau rõ rệt.

Điều mọi người chú ý là bất cứ lá thư nào viết đi hay đến đến trại đều phải được kiểm duyệt trước , như ngầm bảo người gủi lẫn người nhận không được viết nói xấu Cách Mạng . Trước khi chúng tôi viết thư đều được lên lớp học tập là thông báo gia đình yên tâm về tình trạng sức khoẻ chúng tôi ,sau là động viên gia đình chấp hành tốt đường lối chính sách của Nhà nước , tuân theo chủ trương của địa phương và kêu gọi gia đình hồi hương hay làm đơn xin đi Kinh tế mới để tăng gia sản xuất . Theo đó là hướng dẫn gia đình để gủi quà :Thuốc trị bệnh , kim chỉ ,vật dụng xà phòng , bàn chải kem đánh răng ...v.v. nên lá thư nào viết về gia đình cũng một giọng như nhau : Là hỏi thăm sức khoẻ chung chung , ca ngợi CM và xin các đồ dùng cần thiết .

Từ lúc anh em được nhận thư nhận quà thì một phong trào lén lút liên lạc ,đút lót hối lộ mua chuộc làm ăn riêng với Quản Giáo bộ đội nổi lên rầm rộ trong trại . Sẵn trong tay địa chỉ , các Quản Giáo có dịp ra phố là xuống trại báo tin để kiếm chác ,thế là không ai bảo ai tối tối âm thầm liên lạc Quản Giáo Hồng người phụ trách bên hậu cần nhờ anh gủi thư riêng cho gia đình xin tiền và quà . Việc làm ăn này bị ăng ten báo cáo đổ bể thì có anh bị quản giáo Nghi bên chấp pháp gọi lên ,không phải răn đe mà ...hờn dỗi là sao anh không nhờ tôi đem thư về cho chị nhà . Anh nhe hàm răng hô ra cười hố hố như tỏ lòng tử tế hơn người :Anh hồ hỡi nói : " Tuần này tôi đi phép , anh về trại xem có ai cần tôi giúp cứ viết thư ghi địa chỉ rõ ràng ,tôi đảm bảo đưa tận tay người nhà và nhận tiền và quà gia đình các anh ro6`i mang vào trao tận tay các anh . Rõ chưa nào ?

Một tháng sau từ ngày thư đi , thì tin đến . Niềm vui và nỗi buồn trong trại vào lúc này chỉ xoay quanh việc nhận thư và nhận quà theo từng đợt đến trại . Sau giờ lao động mọi người đều trông tin .Một toán thuộc tổ ăn nuôi được tăng cường ngày ngày lên khung chuyển thư và quà về trại . Anh em đóng một chiếc xe gỗ như xe bò có dây lồng vào người để kéo . Đúng thật là khoẻ re như bò kéo xe !. Người kéo người đẩy ra cổng trại chở bưu kiện quà cáp về khung chờ quản giáo xé ra kiểm tra trước rồi ngồi tỉ mỉ gói lại gọn gàng cho anh em sau hì hục hí hủng kéo về trại . Gói quà cúa ai có bị mất mát hay không và mất từ "khâu" nào ,thì chỉ có ma nó biết ....

Có người sau 10 tháng bặt tin thì nay nhận được lá thư đầu tiên của gia đình ,kèm theo món quà tình nghĩa vợ chồng . Có người nhận thư và quà không phải do vợ gủi mà do đứa em gái . Anh hoảng hốt mở thư ra xem ,đọc đến đâu mặt tái đi đến đó vì em gái báo cho biết cả nhà đều mạnh khoẻ chỉ có riêng gia đình bên vợ anh, Chị NA cùng con Khế , thằng Xoài ,con Mít nay không còn ở thành phố nữa . Chị đã xin hồi hương đi kinh tế mới ở Rạch Giá về ở với NGOẠI . Anh lo sợ toát mồ hôi vì anh biết rõ mẹ vợ anh đã chết từ khuya , có lẽ vì không kèm được xúc động nên một lát sau, anh ôm bụng nức lên mếu máo vò đầu bức tai ... khóc hu hu như đứa trẻ con . Có người thì mặt lại hớn hỏ bóc thư vợ ra sau khi biết tin vợ đã có việc làm tại Hợp tác xã may mặc . Thơ viết : " Em vô cùng sung sướng đến phát khóc là Cái máy may cúa nhà ,kỷ niệm của má mua cho em lúc chúng ta ra riêng thì được địa phương quan tâm cho em được mang vào Hợp Tác Xã may mặc của phường ,hàng ngày em phải ẵm con ra đó may nên đỡ lắm anh ạ ! Ngày có gạo đổ vào nồi , không còn lo khổ ,không còn sợ đói ,không còn gì bực tức vì bị mấy thằng chủ bóc lột sức lao động như trước giải phóng nữa .Còn Thằng Khang nhà mình nó đã may mắn vừa được trúng tuyển nghĩa vụ thanh niên và được nhà nước ưu tiên cho đi Xa Mác ."
Anh này hí hủng đem hỏi bạn bè có ai biết Xa -mác thuộc nước nào ,sao giống Mạc Tư Khoa quá vậy ! . ,và khoe ầm lên thằng con tôi được nhà nước cho xuất dương du học Các bác ạ ! tôi chí có thằng này cháu nó học giỏi nhất nhà ....Có người biết xa -mác thuộc vùng biên giới Việt - Miên và biết thằng con của người này bị ép đi thanh niên xung phong là đào hầm hố , khiêng đạn cho bộ đội gọi là lao công chiến trường chứ chưa được đi nghĩa vụ quân sự nghĩa là bộ đội cầm súng chiến đấu ,nhưng lòng ái ngại tội nghiệp cho ông già đang ôm niềm vui rất hiếm có trong địa ngục này nên không dám nói ra !.

Sinh hoạt trong trại sau ngày nhận quà đã bừng lên một sức sống mãnh liệt hơn bao giờ hết .... Đâu đó có người khéo tay làm đàn , đã tìm gỗ ,những tấm ván ép xé mỏng ra hơ lửa uốn lại làm thành thùng đàn , và dùng dây điện thoại cuốn làm giây tơ . để tối tối sửa lời các bản nhạc Vũ Thành An , Từ Công Phụng ,Ngô Thuỵ Miên đế hát nghêu ngao cùng bạn bè dưới đêm trăng bên ly ca fe hay tách trà thơm lừng do người bạn đời gói ghém cùng tấm lòng chung thủy gủi đến . Anh em ca hát say sưa như tìm lại giây phút lãng mạn tâm hồn trong thời chinh chiến : " Này anh hỡi con đường anh đi đó . Đúng hay sai ? xa gia đình ,quên nguồn quên gô'c ,quên tình ,quên nghĩa ...Này em hỡi !con đường đi đó để tăng gia ,đem về lợi tức cho gia đình nuôi nhà nuôi nước ..." Nhạc sĩ VTA mà nghe được chắc cũng thông cảm cho những người vì quá yêu nhạc VTA , nhưng vì hoàn cảnh trong tù buộc phải sứa lời nhạc của mình và bảo đó là nhạc tình Cu ba . Có người đi ngang nghe ca hát như thế bèn dừng chân lại mắng :"ĐỒ MI LÀ ĐỒ PHÁ " , thì mọi người hiểu rằng tiếng Việt đem ra chủi nhau cũng là những nốt nhạc ....

Tôi là một trong những người nóng ruột vì không có thư và quà . Một tháng trôi đi , từ ngày gủi thư đến nay đã có nhiều người đã nhận được quà của gia đình , mà tôi thì bặt tin . Điều đáng lo hơn là nhà tôi ở ngay Saigon thì không thể thơ đi chậm hơn chỉ có bị lạc hay có việc gì xảy đến cho gia đình mà tôi chưa biết . Nếu là con bà phước thì đành cam phận ,chứ gia đình tôi đông người , nếu không cho quà cũng phải viết cho vài chữ liên lạc ...Nhưng lòng tôi lúc ấy lo nhiều hơn là buồn .

Khi nhận được quà , Bác Chúc nói : Tôi có vỉ thuốc Peniciline ,lát nữa tôi cho mỗi anh mấy viên uống trị ghẻ . Chứ để ghẻ mãi chịu gì nổi ... Bác Chúc còn cho tôi thêm hai viên đường thẻ ,khi bỏ vào miệng ôi sao mà nó ngon đến thế ,chưa bao giờ tôi thấy vị ngọt thanh tao mát mẻ cúa cục đường thẻ ...

Ghẻ trong trại vẫn còn lây lan ,phần thiếu vệ sinh , phần suy dinh dưỡng cơ thể không đề kháng được ,thuốc lại không có cứ đi cắt cỏ mần trầu về nấu nước tắm rửa chỉ làm sạch ngoài da chứ không hết . Nhờ mấy viên thuốc trụ sinh nên đỡ nhiều ,tôi mừng khi thấy mụn ghẻ bắt đầu khô lại , nước vàng hết chảy chứng tỏ thuốc công hiệu ,triệu chứng đang lành .
Chúng tôi không nhận tin gia đình nên cùng nhau đề nghị đội trưởng trình lên trại cho chúng tôi viết lại thư vì sợ thư trước thất lạc nhưng bị từ chối . Có mấy anh quản giáo bắn tin là nếu cần các anh tìm thẳng đến nhà đưa thư . Tôi đem việc này ra hỏi bác Chúc ,vì tôi tin bác tốt và có trình độ vốn là Tiến sĩ về Thần Học, rất khôn ngoan và sáng suốt thì bác gạt đi bảo tôi đừng mà không giải thích tại sao .

Sinh hoạt trong trại sau ngày nhận quà có chuyển biến mới lạ ,mọi người được gia đình tiếp tế nên tỏ ra an tâm và hăng say lao động hơn trước ,mong sớm được về ,ngay lúc ấy ,chúng tôi lại được lệnh làm bản tự khai . Làm lần thứ hai,viên bộ đội hướng dẫn chúng tôi làm ba bản ,và không được khai chung chung như trước mà phải khai cụ thể đi vào chi tiết . Về gia phả ,nếu có ai làm viên chức cho triều nhà Nguyễn phải khai là thành phần phong kiến , làm ruộng có ruộng riêng khai là địa chủ , không có ruộng khai là bần nông , làm công chức dưới thời Pháp khai là thành phần trí thức tay sai thực dân ,làm việc dưới thời VNCH phải khai là tay sai đế Quốc . Các cán bộ hướng dẫn khai doạ tới doạ lui là làm ba bản : Một bản gủi về quê quán để kiểm chứng nguồn gốc ,một bản gửi về địa chỉ hiện tại nơi địa phương để đối chiếu với gia đình ,một bản gủi về Trung Ương đế đối chiếu với hồ sơ Quân bạ trong TTM . Các nơi nhận sẽ phê vào bản tự khai những điểm như là khai sai khai thiếu hay khai đúng . Trại sẽ căn cứ vào các lời phê cộng thêm vào hạnh kiểm và tinh thần lao động của mỗi người trong trại sẽ giải quyết cho về .

Tôi nhận thấy lần trước mình khai còn sót về gia phả phía ông Nội nên lần này phê cho ông là thành phần Phong kiến ,ông Ngoại là thành phần địa chủ và phê cho bố là thành phần trí thức phản động tay sai Đế Quốc còn tôi dĩ nhiên rõ ràng là lính đánh thuê cho Mỹ không thể chạy tội . Việc khai rất nhức đầu ,sau khi khai còn nhức đầu hơn khi đem ra đọc trước tổ được quản giáo lo cho chưa đủ điểm được xét cho về nên mớm ý gạ bài là chưa thực tâm còn giấu diếm hay cố ý chạy tội . Tôi được nhiều người góp ý phê bình là chưa cụ thể chi tiết về lời khai Ông Ngoại là địa chủ đã bóc lột bao nhiêu người từ năm nào đến năm nào . Nghe đến đó ,máu nóng trong người tôi nổi lên , vì nếu bảo tôi giấu thì cũng đúng vì tôi giấu lời khai ông Ngoại tôi đã bị VC tử hình vào năm 1945 ,mà chỉ nói là chết bệnh . Hơn nữa , tôi còn giấu hai ông chú trong đảng Việt Quốc đã bị Việt Minh thủ tiêu trong lúc liên hiệp kháng Pháp mà tôi đã giấu nhẹm không khai !. ...Tôi nhìn tên "chiến hữu " mà mắt toé lứa . Rõ ràng đây là thứ tố cáo lẫn nhau để lập công . Lấy lại bình tĩnh tôi trả lời là lúc ông Ngoại tôi chết , tôi chưa ra đời nên không biết là bóc lột bao nhiêu người . Anh quản giáo nói tôi viết thêm vào bản bố túc hai chữ "bóc lột " cạnh địa chủ ,ký tên xong rồi kèm vào bản tự khai .

Mọi người dù không ai nói ai nhưng thừa biết người đâu mà bộ đội có thể đi kiểm tra gốc gác Quê Quán ba đời người khai nên mục đích lần khai này tạo thù oán lẫn nhau . Có người muốn tạm thời yên ổn nên cố tự buộc tội đến tối đa .Bởi vì không ghi tội cho mạnh khi đem ra tổ cũng bị tố là còn giấu diếm phải làm bản bố túc mà bản này càng chứng tỏ mình chưa thành thật thiếu tinh thần hối cải . Ai không phải làm bản bố túc thở phào khoan khoái nghĩ rằng phen này chắc mẩm sẽ có hy vọng được về , giống như hy vọng đậu trong các kỳ thi Tú Tài hay lấy Chứng Chỉ vì đã làm bài trơn tru ngon lành .

Sau buổi họp bác chúc gặp tôi nói : anh khai ông Nội Ngoại ra làm gì cho rắc rối , nếu cần cứ khai là bần nông lao động là xong .Tôi cười trả lời bác rằng tôi đã nghĩ thật kỹ điểm này .nhưng cuối cùng tôi quyết định thử bài bản khai sao cho hợp lý .Nếu khai Ông Bà là bần nông thì cũng phải khai bố mẹ làm ruộng...và kéo theo các đời sau đều như thế , đơn giản là rau nào sâu nấy ,nòi nào giống ấy , bần nông không đẻ ra trí thức . Cái đáng lo là họ chỉ cốt tạo điều kiện làm xáo trộn mâu thuẫn trong cải tạo bằng cái gọi là góp ý xây dựng ,thực chất là bới móc lẫn nhau . Đấy bác xem , thằng Xuân khai bố nghề nghiệp buôn bán tạp hoá mà nó bị góp ý ghép tội là tư bản bóc lột . Bác Chúc nhìn ra ngoài nói : Thôi được ,khai sao cũng thế thôi một khi họ muốn kết tội .

Một tháng trôi qua kể từ lúc làm bán tự khai lần hai , thì nửa đêm mọi người đang ngủ bị dựng đầu dậy tập họp kiểm tra tư trang ,mùng mền xếp lại bỏ tất cả vật dụng vào túi ra ngồi tập họp ngoài sân . Sau khi mọi người đều ra hết bên ngoài , thì có một toán vệ binh võ trang ập vào tận chỗ ngủ đi đến từng nơi từng kệ để đồ để lục soát cả các vách khe cửa tìm tòi để tịch thu các vật dụng dao kéo búa kìm và các vật bén nhọn ,các giây điện ,điện thoại , các khí cụ điện tử linh tinh do anh em thu nhặt trong những lúc đi lao động ...

Một anh bộ đội được giới thiệu là Cán Bộ khung(Trung đoàn ) xuống gọi tên từng người mang hành trang bước ra ngoài hàng quân để kiểm tra . . Anh dõng dạc tuyên bố lệnh trên vừa chỉ thị không quản lý tiền bạc tư trang tiền bạc vàng vòng ,khâu , (nhân ) đồng hồ hay của các anh nhưng các anh phải đăng ký lập danh sách ký tên khi nào cần mua bán gì thì lên báo . AI không khai cố tình giấu diếm chúng tôi sẽ tịch thu . Rút kinh nghiệm nhiều lần gửi cho Cán Bộ Quản Lý đều bị mất nên anh em có tiền đều giấu . Nay dù bộ đội kêu gọi là không quản lý nhưng bắt khai ra để kiểm kê thì ai cũng sợ đây lại là trò bịp bợm khác nên càng giấu kỹ hơn . Bây giờ từng anh được gọi tên lấy đồ ra đứng xếp hàng ngoài kia để kiểm kê tư trang tiền bạc ...

Trong hàng có tiếng lè nhè : Có ba cái quần áo rách thúi hoắc mà cũng bị kiểm kê . Người khác xì xầm : Bỏ mẹ ,kỳ này kiểm tra là sạch mẹ nó tiền .

Tôi nhớ lại những lần kiểm tra trước, khi mang tư trang ra chỗ ngồi , mọi người ngồi trải tấm bao ny long ra rồi bày tư trang quần áo đồ dùng , linh tinh lên . Ai muốn giấu gì như dao kéo hay tiền bạc , nhẫn thì đào một cái lỗ dưới đất phủ tấm bạt lên bày đồ lên đó .Sau khi kiểm tra xong thì moi lên lại ,không thể giấu trong người vì có lúc bộ đội xét người . Nhưng lần này ,bị gọi tên bước ra khỏi hàng thì chịu thua bộ đội . Một số người biết không giấu được tiền nên đành đăng ký , nhưng số đăng ký vẫn không nhiều ,một số bị tịch thu tiền và nhẫn còn bị bắt về làm tờ tự kiểm về tội không chấp hành nội quy của trại .

Sau khi kiểm tra xong , điều bất ngờ xảy ra gây cho mọi ngườilà cán bộ gọi danh sách cho về . Anh nói :
- Trong đợt nhận xét quá trình khai báo và tinh thần học tập vừa qua . Bên trên có nhận xét một số anh đã học tập tốt nên quyết định cho về xum họp với gia đình :
Tôi đọc danh sách về đợt đầu ,anh nào có tên bước ra khỏi hàng quân mang theo tư trang luôn .
- Hồ văn Ten .

Trong một đêm thật mù mờ ,mọi người ngồi im , không nghe tiếng ai trả lời anh Cán Bộ đọc to hơn "
- Hồ văn Ten ,Tẽn ,Tèn gì đó có đây không ?

Mọi người ngồi im ngơ ngác . Anh Đội trưởng tò mò chạy lại xem danh sách, dù bỏ nhỏ vào tai CB nhưng người khác ngồi gần vẫn nghe thấy : báo cáo anh đây là chữ "Họ và tên " . Phần danh sách nằm kế bên dưới .

Trong danh sách gọi tha vọn vẹn 5 người : Ba người thuộc thành phần gia đình CM .Hai còn lại , là kỹ sư tốt nghiệp tại Mỹ kiêm Đại Úy ngành Quân Cụ và Trung Úy Tình báo thuộc An ninh Quân Đội ,đã gây trang cãi sôi nổi trong anh em về diện được giải quyết cho về . Người cho rằng CM lập lòe đánh lận con đen thành phần gia đình CM thì cho về ,thành phần CM nói là "ác ôn" thì bị chuyển trại hay mang đi bụp . Mỗi người một ý luôn trái ngược nhau càng gây hoang mang hơn . Sau này ,chuyển trại tôi được biết chuyện tha không đơn giản là thành phần CM được tha, thành phần ác ôn mang đi bụp và có khi ngược lại . Có anh khai gia đình CM (?) mà còn học mút chỉ nơi trại khác .Có anh khai là dân tác chiến , phá hoại nhiều cơ sở CM ,luôn phát biểu linh tinh trong trại bị kiểm điểm nhiều lần trước tổ lại được tha sớm hơn ai hết .

Một tháng sau ngày tha đợt đầu , có tin đồn là Đại Úy Quang được tha về là xác thực , CM cần dùng lại thành phần này để dạy lại cho các kỹ sư Bộ đội cách xử dụng các máy móc phương tiện kỹ thuật trong Quân Đội sửa chữa các cơ sở vật chất giao thông ,phục hồi các xe tăng ,đại pháo bị hư hỏng sau chiến tranh bom đạn . Dù không được xác định nguồn tin ,nhưng có một quản giáo tên là Bảo làm phòng hành chánh xuống tâm sự với một anh đồng hương cùng Quê ngoài Bắc là danh sách tha tù đã được gủi về trại nhiều lắm . Thành phần được giải quyết là những người có công với CM và thành phần trí thức .... Anh này tiết lộ, CM đang giải quyết các hồ sơ Bác Sĩ Kỹ Sư , các chuyên gia kỹ thuật để cho về phục vụ đất nước vì các nhà thương thiếu Bác Sĩ ,các Khu công nghiệp sản xuất hay các máy móc khí cụ do Mỹ để lại thiếu chuyên gia điều hành vì các chuyên gia ngòai Bă'c dù rất giỏi , nhưng lại học kỹ thuật của Liên Xô ,cúa các nước CS nên không biết sử dụng .

Tôi là dân chỉ biết dùng lưỡi để đá , và một số anh em tác chiến khác chỉ có sở trường là "nhất dương chỉ " để lẩy ...cò ,thì chán nản vô cùng .

Tình trạng thiếu ăn ngày càng trầm trọng , trại cho tổ chức phân công lao động lại, không cho làm chung như trước vì rút kinh nghiệm năng xuất lao động không cao vì cha chung không ai khóc ,người làm tích cực người chây lười . Mọi người được chia đất riêng làm khoán theo từng tổ để tăng gia sản xuất trồng rau muống và rau cải và cho học tập tạo phong trào thi đua sản xuất .

Việc giao khoán không còn bị vệ binh kiểm soát gắt gao như trước nghĩa là trong lúc anh em làm vệ binh cầm súng canh gác đốc thúc ,chỉ được nghỉ tay sau một giờ theo tiếng kẻng ,thì nay chúng tôi ai muốn làm thì làm , muốn nghỉ thì nghỉ , không ai kiểm soát ai , nhưng lại nẩy sinh ra sự thi đua , lòng tự trọng và tinh thần tương trợ trong anh em chung tổ . Mình không thể lè phè lúc bạn bè làm .Còn tất cả lè phè thì anh tổ trưởng lãnh đủ cũng tội nghiệp nên anh em áy náy cũng ra sức làm nên việc sản xuất rau xanh khá hơn . Tổ này thấy tổ khác rau chất lượng , mọc nhanh hơn ,thu hoạch có năng xuất cao hơn nên cũng ...tự ái , ra sức thi đua tranh làm mệt nghỉ . Đến lúc thu hoạch chúng tôi đều phải gom chung Rau lại mang lên hậu cần cân để giao số lượng cho Tiểu đòan quản lý rồi sau mới phân phối xuống cho cải tạo ăn thì vỡ lẽ ra , có " mài sừng cho lắm cũng là trâu ", mọi người được chia số lượng đồng đều như nhau . Như thế, khẩu hiệu do CM đề ra là : "làm theo năng lực hưởng theo lao động " lại được phát huy theo chiều hướng đi ăn cắp sản phẩm của ...chính mình làm ra ,giấu riêng đem về chia nhau và báo cáo láo với đội , đội láo với hậu cần . Và nhất là chế độ "nhìn nhau mà làm " là người này trông vào người khác :Ai sao mình vậy , Ai làm bậy mình làm theo , huề cả làng ! Chỉ tiêu tổ khác nọo bao nhiêu mình bấy nhiêu nên chỉ tiêu nộp càng thấp thì chúng tôi càng no .

Bên trên thấy tình trạng xấu tiêu cực luôn xảy ra , nên lại ra lệnh quy định chỉ tiêu . Tổ tôi may mắn có anh Cường , biết làm ruộng rẫy nên chỉ dẫn cho anh em cách làm đất lên lip ,cách bón phân tưới nước chăm sóc rau nên rau mọc rất nhanh ,nên dù chỉ tiêu buộc thế nào chúng tôi vẫn dư rau xanh . Thì giờ rảnh , chúng tôi cho người đi kiếm lá ,chặt cây về làm riêng cho tổ ngay nơi sản xuất , một cái chòi nhỏ để sinh hoạt nghỉ ngơi và để dụng cụ lao động ,đào riêng một cái giếng lấy nước tưới rau , làm riêng một nhà cầu để lấy phân và nước tiểu . Từ cái chòi đó mọi người thay phiên nhau ngủ .

Sinh hoạt trong trại vào giai đoạn này rất thoải mái , sáng ra lúc 6 giờ , tiếng kẻng đánh thức chúng tôi dạy ra sân tập thể dục , cùng điểm danh quân số ,làm vệ sinh cá nhân ăn sáng đến 7 giờ là tập họp đi lao động . Chúng tôi được hai anh vệ binh Tiểu đòan vào tận doanh trại dẫn ra cổng . Khi ra cổng xếp hàng một đếm số rồi giao cho hai anh vệ binh khác trên Trung đòan dẫn ra khu vực lao động đến chiều lại dẫn về trả lại tiểu đòan ngang cổng đếm số . Thỉnh thoáng có vài tiểu đòan báo mất một hai người ,thì Thủ trưởng đơn vị tôi sinh hoạt ngay sau đó giải thích : "Các anh trốn trại trước sau cũng bị bắt lại " Nhưng những năm sau này tôi được biết chuyện không đơn giản như vậy , thỉnh thoáng chúng tôi đang lao động thì có quản giáo gọi tên một hay hai người về lấy tư trang lên Tiểu đòan trình diện . Rồi không ai biết số phận người này bị đưa đi đâu . Thỉnh thoáng có anh đang làm bỏ đi mất tích ,sau bị báo là trốn trại , nhưng sau đó được biết bộ đội gọi cho về .

Lúc đó chuyện trốn trại rất dễ dàng , tôi lao động đi lơn tơn kiếm củi thì gặp vài người làm rẫy gần chúng tôi . Họ phàn nàn là đất cúa họ bị bộ đội lấy cho cải tạo trồng rau . Chúng tôi không biết thực hư ra sao ,và người này phải chăng là bộ đội giả dạng làm dân . Trong đầu tôi luôn hiện ra hai ý nghĩ luôn giằng co , Nên trốn hay nên chờ . Trốn thì đi đâu ? và chờ thì chờ đến bao giờ ? Gia đình có vì mình mà bị khó khăn không ,vì tôi khai địa chỉ nơi Bố mẹ . Và chờ thì diện như tôi so với lối giải quyết vài ba người thì đến bao giờ . Lời bác Chúc còn văng vẳng bên tai : "Có người học tập ngòai Bắc từ 1954 đến nay chưa về " .Như thế, tôi phải học ít nhất 20 năm nữa ,thì lúc ra tù còn gì là đời . Con người ai cũng một lần chết ,đời tôi, tôi phải dành quyền tự quyết định sống chết cho riêng tôi . Thế là ,ý nghĩ trốn trại từ lúc đó , tôi bắt đầu nuôi dưỡng ấp ủ âm thầm trong lòng chờ cơ hội thực hiện.

Suy nghĩ đắn đo mãi cuối cùng tôi quyết định trốn trại . Từng ngày một , tôi chuẩn bị kỹ lưỡng mọi phương tiện kín đáo , hỏi thăm bất cứ ai từng biết khu vực này ,tìm hiểu sơ đồ hướng đi ,cách thức gài mìn bẫy chung quanh hàng rào phòng thủ , giờ giấc thói quen của vệ binh khi đưa chúng tôi đi lao động , ngày ngày tôi lén lút chôm khoai lang vừa mới ra củ đem cắt lát phơi khô bỏ vào bao ny lông rồi đào lỗ chôn giấu cùng với một kìm cắt kẽm gai do tôi tự chế từ sợi thép ba lô mài cho bén , lân la làm quen một anh tổ rèn nhờ hàn cho cứng hai gọng thép chéo rồi tôi mang về tự gò thành cái kìm . Đồng thời ,tôi nghiên cứu điều nghiên tình hình chung quanh phản ứng của anh em của vệ binh khi có người vắng mặt vì tập họp trễ . Sau cùng, tôi thử trốn giả bằng cách là khi nghe lệnh tập họp về, tôi lén chui vào chòi cúa tố khác nằm im nghe động tĩnh , xem phản ứng vệ binh ra sao khi phát hiện thiếu người . Sau khi tập họp điểm danh để về thấy vắng mặt tôi, vệ binh cho người đi dọc theo hàng rào tìm . Tôi núp trong chòi chú ý thấy duy nhất một chỗ hướng về doanh trại là vệ binh bới từng nùi kẽm gai hàng rào ra xem xét kỹ nhất ,còn những chỗ khác họ không để ý ,như thế họ giúp tôi định được hướng có thể theo đó thoát ,vì các hướng khác nếu ai chui ra là bị đạp mìn ngay . . Một lát sau ,tôi nghe tiếng chân di chuyển đến chòi chỗ tôi đang trốn , thì tôi vờ nhắm mắt ngủ . Anh này gọi tôi dậy theo anh ra tập họp để về ...Một số người cằn nhằn tính lè phè của tôi bắt anh em đợi . Vệ binh lại chỉnh tôi
- Nần sau anh ngủ nang nà coi chừng tôi đấy nhá !

Tôi im lặng vào hàng theo đòan người về trại .

Lúc này gần tết , trong trại bộ đội cho tổ chức văn nghệ ,báo tường và thi đấu bóng chuyền giữa các Tiểu đòan . Trong trại kêu gọi anh em tích cực tham gia .Ai tham dự vào ban báo chí hay thể thao cũng như làm sân khấu trình diễn văn nghệ mà bộ đội họ gọi là "tự biên tự diễn " sẽ được miễn lao động . Một anh biết tôi có tài vẽ nên kêu đích danh tôi vào ban trang trí làm sân khấu . Buồn cười lắm ! khi làm sân khấu bộ đội bắt chúng tôi làm bàn thờ Hồ Chủ tịch . Anh Trí hoa sĩ đóng một cái bục cao rồi dùng mấy tấm tôn cắt thành hình những cánh sen ,sơn phết rồi kết vòng lại làm tòa sen để ảnh Cụ lên ,còn tôi phụ trách làm khẩu hiệu .Tôi phải làm khẩu hiệu theo lệnh Quản giáo là :"Hồ Chủ tịch vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp cúa chúng ta " vì thiếu sơn nên tôi đi tìm ống tre về chẻ ra từng đốt ráp lại thành chữ rất đẹp . Sau một tuần hì hục đục đẽo thành bàn thờ bác được các bộ đội tiểu đòan khen là chúng tôi giỏi và thưởng cho hai anh em chúng tôi một gói thuốc Sông Cầu , và một gói trà về bồi dưỡng . Nhưng trời ạ , hai ngày sau , tôi và anh Trí bị gọi lên khung làm việc . Mả mẹ thành nào báo là chúng tôi "xỏ lá " bác . Cánh sen anh Trí vẽ đường nét sắc sảo thì chúng báo là sao nom giống mấy cái "tên lửa " chĩa vào mặt bác , còn chữ tôi ghép bằng các đốt tre khẳng khiu tạo hình đẹp đẽ đến thế mà chúng xuyên tạc nói rằng sao nhìn giống "Những khúc xương người " . Tôi và anh Trí giải thích về nghệ thuật tạo hình và ý nghĩa nói về bác là hoa sen tượng trưng cho tâm hồn trong sạch tinh khiết và cây tre tượng trưng cho con người ngay thẳng chính danh quân tử trung thực , muốn trẹo lưỡi mới thoát tội khi quân ,và sau cùng may mắn được quản giáo Nghi tha cho ,bắt về nàm nại.

Bị gọi lên vào phòng trình diện quản giáo bắt làm lại bàn thờ , để tránh tại hoạ , anh Trí hỏi Quản giáo xin ý kiến . Quản giáo Nghi nói :
- Bỏ bông sen đi , anh vẽ nền cờ đỏ sao vàng một bên , cờ búa liềm một bên .

Xoay qua tôi anh ra lệnh
- Còn anh dùng tre cũng được ,nhưng nhớ phải lựa khúc nào thẳng mà cưa cho đều ,xếp chữ cho ngay ngắn lại . Nhớ không nào ,thôi cho các anh đi ra triển khai công tác ?

Trong lúc ấy , tôi nhìn vào phòng họp của bộ đội nơi trên bảng đen có ghi rõ khẩu hiệu : "Đề cao cảnh giác ,tuyệt đối không để cho thêm một tên tù nào trốn trại ". Thế là quá rõ , sau vụ có hai anh Sơn và Phong trốn trại họ đã cho học tập để canh giữ chúng tôi kỹ hơn.

Dịp gần tết ,trong trại có sức sống hơn . Mọi người lấy lại sinh khí chơi bóng chuyền ,đấu cờ tướng và viết báo làm thơ ca ngợi chế độ mới , ca ngợi Bác và Đảng đã khoan hồng tha chết . Tôi đứng trước tấm bảng dán mấy bài văn thơ đọc thoáng qua vài bài văn ,bài thơ rất buồn cười . Tôi cảm giác ai đọc cũng đều giống ý nghĩ tôi là mọi người bị buộc nộp bài đều cố gân cổ ca ngợi nhưng thâm ý dùng lời lẽ ngớ ngẩn . Có anh bày tỏ cảm tưởng : "Từ khi khi được lệnh được cho đi học cái tạo để trở thành còn người lương thiện ,lòng tôi sung sướng vô tả . " Rồi anh tả rất nhiều cái "vô tả " đó như thấy được "Ba nguồn thác Cách mạng " Cách mạng khoa học kỹ thuật , cách mạng Văn Hoá tư tưởng và Cách mạng quan hệ sản xuất " . Cuối bài anh sung sướng cám ơn Cách mạng đã dạy cho cuốc đất trồng rau , đã dạy cho nói và làm theo lời Bác Hồ , và dạy cho cách giúp đỡ người khác tiến bộ là đấu tranh phê bình sai trái cúa họ và tự phê về quá trình lao động ,công tác ...Vui hơn hết là mọi người đuợc viết thư về cho gia đình kèm theo tờ giấy phép cho thăm nuôi . Tôi rất bối rối và lo lắng vì chưa liên lạc được gia đình . May mắn ,trong lúc làm việc trên doanh trại bộ đội tôi gặp lại Danh lẫn trong toán anh em thuộc khối khác lên kho lãnh gạo . Tôi chạy ngay đến móc trong túi lấy ra hai điếu thuốc lá chia cho Danh , sau khi hỏi thăm xã giao , tôi viết lẹ địac chỉ nhà tôi , giúi vào tay nhờ Danh có dịp viết thư về gia đình nhớ hỏi thăm tin tức gia đình tôi vì tôi rất mong . Khi lãnh gạo xong đi ngang qua chỗ tôi đang ngồi làm khẩu hiệu ,Danh vô ý làm bao gạo lủng lỗ ,gạo tuột ra và hành động rất chậm chạp vụng về bít lỗ thủng lại cứ để gạo chẩy khoảng hơn lon sữa bò ra đất . Tối đó tôi và Trí được bữa cháo no .

Sau lần làm công tác trên trại gặp lại Danh ,ý định trốn trại của tôi bị khựng lại . Tôi cần thời gian chờ tin tức gia đình trước khi hành động .

Thời gian làm khoán , tự trồng rau ,chúng tôi no hơn , được ăn cơm với cá khô và canh rau muống hay rau cải tuỳ đợt thu hoạch . Trong đợt thăm nuôi đầu tiên sau dịp tết Bính Thìn 1976 ,tôi và số người khác con bà Phước không có thân nhân thăm nuôi thì có lẽ no nê hơn nữa vì trong tổ bạn bè hết người này đến người khác mời ăn với họ và ngồi nghe họ kể về gia đình vợ con . Ngồi chung mâm , tôi chỉ gượng cười vui ,mà trong lòng nóng như lửa vì tôi chưa liên lạc đuợc gia đình .
Ngày thường thì anh em kèn cựa nhau từng miếng ăn chia chác nhỏ mọn , nhưng trong ngày lãnh quà thân nhân tiếp tế ,họ chỉ lấy cơm nhường phần đồ ăn nhường người khác đã thành lệ chung .

Trở lại vấn đề Danh, vì khối hai đứa cạnh nhau , tôi với Danh về đêm thường lén lút hẹn hò nói chuyện qua hàng rào . Một bất ngờ đến với tôi sau ngày Danh được thăm nuôi tôi nhận một lá thư tên con gái lạ hoắc gần xóm bà xã Danh trao cho tôi gói quà nhỏ cùng lá thư . Tối đó ,tôi về mở thư ra đọc ,trong thư viết :

"Anh K. thân mến ,
Em là bạn K.A , anh còn nhớ K.A không ? May nhờ vợ anh Danh cho biết anh ở cùng trại nên em viết thư này xin báo anh biết là gia đình anh đã dọn đi,không còn ở địa chỉ anh cho mà nay là Ủy Ban Nhân Dân Phường ... K.A nhận được tin anh nhờ em thay mặt để liên lạc cùng gửi ít quà cho anh . Chúng em đang hỏi thăm có tin gì về gia đình sẽ cho anh biết sau .
Chúc anh nhiều sức khoẻ . Nếu cần gì xin anh đừng ngại ,cứ liên lạc qua địa chỉ em .
Chào anh .
X.D

Đia chỉ ghi rõ phần cuối thư . Tôi xếp thư lại , mở gói quà bên trong gồm có một quyển vở 50 trang , xấp thư , cây viết Bic , lọ thuốc Chroramycine , lọ thuốc aspirine ,lọ thuốc bổ , bánh thuốc lào và nửa ký đường thẻ . Nhìn lá thư và gói quà mở rộng , tôi không phân biệt được tâm trạng nên buồn hay vui . Gia đình ,tình yêu ,cuộc sống nay đã mất tất cả .....Nhưng giờ đây trước một manh mối , tia hy vọng nhỏ bé do một người con gái xa lạ mang đến vừa loé tôi chợt vui nhưng chợt buồn ngay lúc nghĩ đến K.A , mí mắt tôi xụp xuống và trái tim vốn cạn máu lại thêm khô cằn . Tôi há miệng hớp không khí cho máu trong tim chảy vì lồng ngực bị ngộp . Từ lâu , tôi đã quên sự phản trắc bội bạc của con người hậu phương khi tôi trở về từ chiến trường An Lộc với niềm kiêu hãnh được đặc cách tại mặt trận thêm một bông mai vàng mới toanh trên cổ áo thì lúc về nhà lại nghe tin nàng đi lấy chồng ,và tôi vội vàng thay ngay ra bông mai đen quay trở về đơn vị trước hạn phép để tiếp tục cầm súng chiến đấu trong cô đơn . Bây giờ sự cô đơn giữa vòng lao lung càng tăng cao hơn vì nỗi cô đơn cùng cực tuyệt vọng .Lòng tự trọng con người càng cao thì tự ái càng nhiều . Đến một thời điểm nào đó lòng tự ái con người lên đến điểm cao nhất là con người tự sát . Một ý nghĩ tự tử vừa thoáng qua ,tôi nhón tay cầm chai Chroramycine lên , bước ra ngòai sân cố tìm trong bầu trời một tia sáng nhưng trời hòan toàn đen tối . Xa xa, tôi thấy vài con đom đóm lập lòe ,một ý nghĩ loé lên . Ai cũng chết , nhưng tại sao trước khi chết ta không làm một điều gì cho ra hồn ? Đang phân vân chọn lựa lúc đối diện trước ánh sáng và bóng tối bỗng nghe tiếng Cường ,người chung tổ gọi rối rít :
- Anh Khờ ! anh Khờ ! lại đây lại đây xem cái này ! Hay lắm !
Đầu óc đang mơ mơ màng màng nghe gọi đúng tên tôi làm tôi giật mình , tôi luống cuống giấu lọ thuốc vào túi như muốn phi tang chạy tội một bằng chứng vừa ăn cắp, , chạy lại ngay
Cường cho tôi xem lá thư ,trong đó vợ Cường báo cho biết chính sách tại địa phương khuyên gia đình nên làm đơn tình nguyện xin đi Kinh tế mới thì người nhà sẽ được CM khoan hồng giải quyết ưu tiên cho về xum họp trên Kinh Tế mới . Chính sách nhà nước hiện nay muốn giải quyết hậu quả khó khăn về kinh tế sau hậu chiến nên khuyến khích dân đi tăng gia sản xuất .Nhà nước sẽ cấp gạo và tiền trong 6 tháng và ưu tiên dành cho gia đình có người đi học tập cải tạo . Cường nói :
- Vợ tôi làm đơn xin đi KTM đã được chính quyền địa phương duyệt chấp thuận . Khi nào đến địa phương mới , được chính quyền nơi đó chấp thuận cho tạm trú một thời gian , rồi chuyển hộ khẩu lên cho thường trú và lúc ấy địa phương đứng ra can thiệp với trại cải tạo giải quyết cho tôi về thẳng vùng kinh tế mới để chính quyền địa phương nơiấy quản lý .
Tôi hỏi :
- Thế nhà Cường ở Saigon thì sao ?
- Nhà tôi muốn bán hay cho ai ở thì tùy .
Tôi hỏi :
- Liệu ai vắng mặt có bị địa phương trưng thu nhà không ?
- Không ? Địa phương chỉ tịch thu những nhà nào thuộc chính quyền cũ cấp ,hay nhà vượt biên hết ,bỏ trống mà thôi .

Chính sách nói rõ là người đi kinh tế mới vẫn có quyền làm chủ căn nhà của mình .
Tôi nghĩ thầm :Có lẽ tòan bộ gia đình tôi đã vượt biên hết . Nhưng ý nghĩ vừa thoáng , tôi gạt ngay vì tôi biết tính Bố tôi . Ông Cụ từng sống và làm việc ở Pháp nhiều năm nên ông Cụ rất sợ cảnh tha hương .Ngày VC vào , gia đình tôi có nhiều điều kiện để ra đi nhưng Bố tôi quyết liệt ngăn cấm con cái không được bỏ nước vì sợ mất gốc . Sau này, Mẹ tôi và các bà chị sống vói CS khổ sở quá , cứ chặc lưỡi tiếc và cằn nhằn bố tôi mãi về tính gàn bướng này .

Trong chuỗi ngày sống tăm tối tuyệt vọng bí lối , con người hèn yếu chán nản thường nghĩ quẩn chỉ có chết đi là thoát nợ ,nhưng chỉ một thời gian rất ngắn lòng còn lưỡng lự , thì lòng mê muội ấy cúa tôi đã được đánh thức vì tiếng gọi rất lớn và hớn hở vui mừng Cường báo cho biết một tin vui về gia đình với sự tin tưởng mãnh liệt là nay mai trai sẽ giải quyết cho về . Tháng trước ,trại đã cho học tập chính sách "Kinh tế mới " ,sau khi học mọi người cùng thảo luận ,làm bài thu hoạch và làm giấy "hạ quyết tâm " sẽ đi kinh tế mới để lao động sản xuất . Sau câu chuyện với Cường tôi cáo lui về chỗ ngủ ,lôi trong túi ra bọc thuốc lào , nhéo một nhúm ve ve cho tròn như viên bi , bỏ vào nỏ , châm lửa kéo một hơi dài rồi ém khói lăn ra chiếu cho nhựa thuốc thấm dần vào từng mạch máu thớ thịt đến lúc mắt hoa lên say nhừ tử ,tôi mới thổi phù phù phun mạnh khói thuốc lên cao thành một đường mây xám xịt Tôi duỗi hai tay hai chân nằm im bất động vì say thuốc , và trong lúc mơ màng chợt nghĩ đến lá thư xa lạ của người con gái ,và nghĩ đến K.A .Tôi cố gắng hình dung lại gương mặt người tình GL đã 3 năm xa cách , đã bặt tin nhau từ ngày nàng bỏ tôi lấy chồng dù hai đứa chưa một lần giận hờn cãi cọ và nếu không muốn nói là rất yêu nhau , xa nhau là nhớ nhau dễ sợ ! .

Trong làn khói ,hình ảnh xưa hiện rõ dần ...,tôi vẫn không quên gương mặt nàng , nếu so sánh nàng với bất cứ người con gái nào đến sau , thì nàng luôn rực rỡ hơn và thánh thiện hơn , bởi một lẽ đơn giản là tôi chưa được một nụ hôn môi thân mật ,nhưng hơi thở hương sắc nàng làm ngập hồn tôi chỉ trong một chiều mưa hai đứa trú bên hè phố . Năm ấy, lúc quen nhau một cô gái 17 tuổi ,cái tuổi thần tiên luôn ngơ ngác hiền lành lúc nào cũng cười bằng mắt và miệng thốt ra lời nũng nịu ngọt ngào hai chữ " Dzữ hôn !" cúa gái gốc Cần Thơ . Sau ngày ra trường ,nàng về quê dạy học tại Trường Đòan thị Điểm Cần Thơ . Nàng rất sợ tính ngang tàng , mất tư cách của tôi , lúc có phép từ chiến trường mặc nguyên đồ lính về thẳng Cần Thơ đi ngang lớp nàng đang dạy hai tay thọc túi nghênh ngang . Nàng thường nói : " Em cấm anh không được vào trường , học trò chúng cười em, nếu anh tái phạm em kêu Quân Cảnh bắt anh , đô` lính thúi !" Ba chữ "Đồ lính thúi ! nàng vừa nói vừa dí mũi vào người tôi hít mạnh một hơi dài rồi cười rất tình .. . .Âm thanh hình ảnh ấy hiện rõ không thể quên được trong không gian say sưa cúa điếu thuốc lào . Không ngờ, lúc xa nhau mỗi người một cuộc sống riêng ,nàng êm ấm bên chồng ,tôi phong sương với súng đạn ngòai biên phòng ,mà nàng vẫn theo dõi bước chân đi cúa tôi ,thế mà từ lâu tôi vẫn cả quyết đàn bà đẹp thường dễ phản bội vì có nhiều điều kiện chọn lựa ,nhiều người theo đuổi hơn đàn bà xấu. Tôi đã lầm nhất là trong trường hợp K.A người yêu của tôi nhưng là vợ của người khác .Dù vai là người tình hay vợ nàng vẫn là hiền dịu , chung thủy mâu mực của phụ nữ Việt nam . Sau khi xa nhau có lần tò mò tôi đi Cần Thơ tìm kỷ niệm , xui khiến sao tôi gặp lại nàng trên con đường Phan Đình Phùng gần rạp Casino , trên tay nàng bế đứa con gái đi ngược chiều , hai đứa đều thấy nhau từ xa hai đôi mắt mở lớn ngạc nhiên , tôi bước nhanh lại , nàng nghiêm mặt khẽ dúi đầu vào đứa con tránh nhìn tôi . Tôi bước sang bên đường lẫn vào đám đông rồi vòng lại theo dấu chân ,rình xem nàng về đâu .Đi một quãng ,tôi thấy nàng dừng chân , đặt con xuống , quay dầu lại có ý tìm tôi . Một lúc , đứng bên đường gần quầy thuốc lá , tôi thấy nàng lấy khăn chùi nước mắt ,biết nàng đang khóc . Tôi không can đảm nhìn thêm cảnh đó nữa và càng không dám chạy đến gọi nàng ,tôi cúi mặt bỏ đi và đó là hình ảnh cuối cùng tôi gặp nàng vào đầu năm 1974 . Nay vào tù, lại được tin về nàng , tôi nuối tiếc giá mà lúc ấy cứ bước sang chào nhau như hai người bạn thì có sao đâu . Nhưng có lẽ lúc ấy vì tự ái và mặc cảm của kẻ thất bại trong tình trường không còn mặt mũi nhìn nàng , nhưng bây giờ nhìn gói quà của nàng , trong ý nghĩ tôi lại tin rằng tôi là kẻ chiến thắng ! Vì tôi có trực giác mạnh lúc nàng yêu tôi tha thiết , nàng vốn nhát gan , nhưng tôi nghĩ nàng dám chết vì tôi Nhưng lòng người khó hiểu và từ trong ý nghĩ hèn kém nhỏ mọn ,tôi nghĩ nàng cho quà hỏi thăm phải chăng do lòng từ tâm , vì tội nghiệp , hơn yêu thương ? Thôi thì, đoán non đoán già chỉ thêm rối trí , tôi nhất định phải chờ ngày gặp bạn nàng hỏi cho ra lẽ ...