TÔI ĐI HỌC (tập)

Khucruotngandam

Chương 4

Anh Long vừa kéo một bi thuốc lào, chiêu ngụm nước trà ém khói lại một chập mới phun phèo phèo như tàu xe lứa nằm ngã sõng sòai ra đất.Chờ cơn say thuốc dịu bớt đi,anh ngồi dậy chậm rãi kể tiếp...

Cái anh chàng đang lao động bị xỉu được khiêng lên trạm xá nằm dưỡng sức khoảng tuần sau cả trại xôn xao nghe tin anh nốc nguyên lọ 25 viên Teramicine tử tử, nhưng số anh chưa tận, nằm chờ chết mãi mà không thấy chết vì thuốc anh uống là loại mang nhãn hiệu xí nghiệp dược phẩm TP/HCM sản xuất nên không đủ mạnh, chỉ khiến sình bụng như ăn bột. Anh em lại có dịp bàn ra tán vào. Người cho rằng thuốc đâu có sẵn cho anh ta mang theo vào trạm xá ! Cái anh này bị VC đầu độc thì có. Thỉnh thoảng thường nghe tin tù chết trên trạm xá là trại báo cáo là " các y sĩ với phương tiện hiện đại và trình độ khoa học tiên tiến đã tận tình cứu chữa " nhưng bệnh nhân không thoát được số mệnh nên đã từ trần. Ai biết đâu là sự thật. Mà có biết cũng không dám nói "cái phương tiện hiện đại là cái cưa sắt,cái kìm bấm và trình độ khoa học được đào tạo từ trong rừng Trường Sơn "..Kẻ khác thì nói vợ anh bị Quản Giáo phụ trách hậu cần (? )dụ dỗ đến mang bầu, rồi bố trí cho vào thăm anh để phủi trách nhiệm. Không ai biết đâu là sự thật, chỉ biết rằng anh chàng chán đời nên tự tử.Mà anh này chán cũng phải, có người thấy rõ vợ anh có bầu, chồng tù mà vợ ở nhà có bầu chưa điên là may. Hỏi bầu bì bao giờ,anh không biết. Chỉ biết là cách đó hai tháng tự nhiên anh được vợ lên thăm nuôi một đêm và chỉ mỗi đêm đó trong cái tíc tắc như gà nhấy làm bốn chân cái chõng tre nhúc nhích chút xíu. Rồi lần này bà lên nói là dính dzồi...thì anh biết sự đã rồi biết nói sao. Từ đó nhiều anh chàng có vợ lên thăm báo tin đã "hối lộ " Cán Bộ Quản Giáo xin được ngủ lại qua đêm với chồng làm cho mấy anh càng đâm lo...

Sinh hoạt trong trại tù Suối Máu khe khắt hơn bên An Dưỡng. Nơi đây không có đất trống cho tù làm chòi trồng rau để "cải thiện " ngoài con dế, con cuốn chiếu, con ốc ma, con trùng sau cơn mưa bị ngộp phải ngoi lên mặt đất để hy sinh có cái cho tù ăn. Con dế, có tiếng gáy vang dội trong đêm là tiếng ru tuổi thơ trong giấc ngủ êm đềm thì nay là niềm vui trong đêm giúp tù có cái yên trong bụng. Trong giấc mơ con người chỉ mong thấy được ăn một bữa cơm đúng nghĩa có món mặn món xào món canh, để sáng ra thức dậy thấy đời còn nghĩa lý. Con người dù đã vận dụng hết tinh thần, hết nỗ lực để vươn lên đứng vững, nhưng hễ bị bỏ đói lâu ngày tay chân run rẩy cũng phải ngã quị phủ phục trước mọi cám dỗ hay đe doạ của Cán Bộ sẽ cho thân nhân lên thăm nuôi hay là không. Đánh không sợ, chửi không buồn, nhưng cúp thăm nuôi là lo nhất. Thà tất cả chung quanh đều đói như nhau thì cơn thèm khát bớt hành hạ người tù. Có lẽ, không ai chịu nổi cảnh nhịn đói ngồi nhìn người ta ăn một cách trân trọng ngon lành. Pascal nói : " Con người chỉ là cây sậy biết đi" rất đúng cho người tù cải tạo dưới chế độ CS một khi đã yếu lòng vì đói. Bọn cai tù VC đều được Liên Xô huấn luyện cách trừng trị tẩy não con người rất thuần thục. Đảng đã dùng một chính sách bất nhân thâm độc nhất đối với tù nhân là một mặt đưa bàn tay sắt ra bóp bao tử, bóp hầu, bóp họng,đồng thời mặt khác dùng miệng lưỡi xoa dịu, hứa hẹn. Lúc nào chúng cũng làm như khách quan " Về sớm hay muộn là do ở các anh " Hoặc " Được thăm nuôi hay không cũng là do ở các anh " Bọn chúng làm ra vẻ ngây thơ không biết gì ngoài " Nhiệm vụ là truyền lệnh trên xuống cho các anh thi hành, và đạo đạt mọi nguyện vọng của các anh từ dưới lên để trên cứu xét ". Bị một hai tháng tù, bị hành hạ không thấy thấm, nhưng một hai năm, vài chục năm thì mới thấy kết quả tai hại khủng khiếp, người tù chợt nhận ra trong người như có gì ngậm nhấm như kiến cắn như mối đùn...

Muốn sống, phải có thăm nuôi. Tôi phải tìm mọi cách liên lạc lại với KA. Phải gạt bỏ mọi tự ái, mà điều này tôi chỉ thoáng thấy sau khi được " đã đời " lúc nàng đến thăm, được ăn no được hút đã ! Không gì thô bỉ và hèn hạ hơn cho thằng đàn ông trong đầu khi nghĩ đến người đàn bà con gái, không phải vì tình mà vì ăn ! Nhưng khốn nạn thân tôi, không thể vượt được thử thách. Ông nào có phước có cha mẹ vợ con bên ngoài có công ăn việc làm có tài xoay xở thì nhờ. Ông nào vô phước không có gia đình phải chịu. Đau đớn nhất là những ông có những cô vợ còn quá trẻ, còn dại dột, vẫn đang trong tình trạng phải ăn bám gia đình, không biết làm gì ra tiền rồi bị cán bộ địa phương cám dỗ lẫn hù doạ cũng cắn răng chịu hy sinh làm thân xác ô uế vì thường chồng thương con. Phải lén lút ăn nằm với nó, chịu nhục nhã, để lấy tiền mua sữa, mua áo cho con đỡ khát đỡ lạnh, lấy tiền mua thuốc lào, mua đường cho chồng tù để chồng có được những giây phút say sưa ngon ngọt. Những người đàn bà lâm cảnh này phải được thông cảm và đáng thương hơn !.... Ôi ! Đàn bà Việt Nam, những người có cha, có chồng, có con bị tù đầy, nay đã hiện thân là những nàng Tiên, là niềm tin và hy vọng cho người tù. Với tôi, hình ảnh người đàn bà nuôi tù là một cần thiết đã được minh định... Muốn sống phải có ăn, và ông bà hiển linh đã cho tôi sống nên bất chợt một hôm đẹp trời, tôi nhận được tận tay ông Cậu của KA vào trại chuyển cho tôi lá thư của KA trong đó viết báo cho tôi biết là đã tìm được tin tức gia đình tôi và mẹ tôi sẽ lên thăm tôi cùng KA trong tuần tới. Tôi không ngủ được, tôi không ngờ đến nước này tôi lại được gặp mẹ và lại được ăn như ngày còn tấm bé ngồi tựa cửa chờ mẹ đi chợ mua quà về. Mẹ có nghĩa gắn liền sự sống...Đó là lẽ tự nhiên, dù là con vật cha nó có thể bỏ nhưng mẹ thì không ! Nghe tin mẹ tôi lên thăm tôi, chung quanh trại nhìn ai tôi đều tưởng mọi người đều biết chuyện này, sinh hoạt náo động hẳn lên. Tiếng chim sẻ ríu rít trên cây mà đủ cho lòng tôi tưởng cả một bầy biết hót những tiếng lanh lảnh. Đàn muỗi vo ve lại cho tôi ngỡ tiếng reo mừng rỡ. Lòng tôi kiến cắn, mối đục lại gây cho tôi niềm rộn rã hân hoan đón đợi một ngày nắng huy hòang...

Ngày thăm đã đến, từ xa tôi đã thấy bóng dáng mẹ tôi. Câu nói đầu tiên lúc gặp nhau, mẹ tôi trong làn nước mắt dàn dụa, nói một thôi một hồi, tiếng nức tiếng nở như sợ không đuợc nói: " Con ơi ! Con có biết mấy năm mẹ đi khắp nơi tìm con không ? Chỗ nào mẹ cũng mò đến mà không ai cho tin! " làm cho trái tim tôi như bị ai bóp để ứa ra một giọt nước mắt mà rất lâu, có đến cả chục năm tôi tưởng sẽ không bao giờ mình có thể khóc được nữa...

Tôi cố ngăn nước mắt để hỏi thăm mẹ " Mẹ vẫn khoẻ ! " Thay vì trả lời mẹ tôi nắm lấy nắm lấy bờ vai, nắm lấy cánh tay, nắm lấy bàn tay tôi nắn nắn bóp bóp, xem còn lành lạnh không, mẹ nói " Tội nghiệp, con gầy quá ! " Tôi dắt mẹ vào ghế: "Mẹ ngồi xuống đây !" Mẹ tôi, vai đeo một cái túi khá nặng, tay xách một cái giỏ rõ to. Mẹ nói " Mẹ thấy mấy bà bỏ vào thúng gánh mà mẹ tiếc quá không mang thêm vào cho con " Lúc vội đi, còn bỏ quên một túi xách nữa ở nhà con ạ !, Có cái này mẹ lấy con ăn.. Ăn ngay đi con !" Mẹ vừa nói vừa lấy từ trong giỏ ra một cái gà men trong có dĩa bánh cuốn nhân thịt, vài miếng chả lụa bảo tôi ăn. Tôi đang vui, nên không thiết ăn. Tôi bảo " Mẹ cứ để đó cho con, lát nữa đem vào trại ăn sau " Mẹ tôi không chịu, bảo vừa ăn vừa nói chuyện " Điều mà tôi chợt lấy làm lạ nơi mẹ là xưa kia ở nhà hễ đang ăn cơm đứa nào đang nhai mà nói chuyện là bị mẹ mắng.

Mẹ tôi lấy bánh cuốn ra dĩa, cầm đũa đưa cho tôi ăn. Tôi miễn cưỡng đỡ lấy nhưng chưa vội ăn, chợt nghĩ ra một điều quan trọng nên lại bỏ đũa xuống hỏi mẹ "Nhà mình giờ thế nào hở mẹ ! Mẹ tôi không đáp, vội cầm lấy đũa gắp một miếng chả lụa đưa tận miệng tôi bảo "Con ăn đi " như muốn đút cho tôi như ngày còn bé. Tôi há miệng ra, nhai nhai miếng chả vài cái thấy một hương vị của nước mắm bột ngọt và mùi thịt heo bốc lên thơm lừng mà hơn hai năm tôi mới được ăn trong ngày hôm nay. Tôi càng nhai nguyễn càng cảm thấy ngọt ngào... Mẹ tôi rất vui khi thấy tôi ăn miếng ăn ngon lành. Tôi nhìn mẹ vui nên không nói gì nữa càng ăn mạnh hơn, chỉ một loáng là sạch dĩa bánh cuốn. Vừa bỏ dĩa xuống, thì KA đến bên cạnh mang cho tôi ly cà phê sữa. Tôi thoáng bối rối vì đã quên bẵng sự có mặt của KA cùng đi với mẹ tôi lên thăm tôi. Tôi cầm ly cà phê và giữ luôn tay KA nói lí nhí xin lỗi, vì Anh không thấy em ! KA nhoẻn miệng cười. Mẹ tôi kéo tay KA bảo " Cháu đâu thế, ngồi xuống đây nào " KA ngồi xuống cạnh tôi, tay khuấy cà phê sữa đá đưa cho tôi, lấy khăn mát tự tay lau mặt cho tôi, không chút e ngại. Mẹ tôi ngồi quạt cho tôi không ngưng tay. Hai người như muốn dành chăm sóc tôi. Tôi thật sự sung sướng. Tôi lại hỏi mẹ : Bây giờ gia đình ở đâu ! Mẹ tôi muốn né tránh nhưng không được buộc lòng phải nói : Bố mẹ về ở với Chị Hai con trên Kinh Tế Mới Lê Minh Xuân. Mấy đứa em con thì đã đi theo chúng bạn lên Phương Lâm làm rẫy. Lúc này các em quen cuốc đất trồng bắp nên đời sống cũng đỡ lắm con ạ ! Tôi hỏi "Nhà mình thế nào, tại sao họ lấy ! Mẹ nói, Họ bảo nhà mình là nhà cúa chính phủ cấp nên phải trả lại cho nhà nước. Tôi ngạc nhiên, nhà mình đâu còn là nhà cúa chính phủ. Con nhớ là bố đã trả đứt từ lâu rồi mà. Mẹ tôi nói "Mẹ cũng chả biết, tại sao mấy ông lấy nhà của mình. Ngày mấy ông vào hỏi nguồn gốc căn nhà, Bố con có trình đầy đủ giấy tờ là mình làm sở hữu từ năm 1974 Họ nói nhà mình do Bộ Văn Hoá chế độ cũ cấp cho nhân viên trực thuộc, nay phải bàn giao lại cho CM, vì nằm trong diện nhà nước quản lý. Họ lấy nhà xong, còn cho đại diện CM xuống bày tỏ lòng nhân đạo vì bố mẹ già nên trên đã dành sự quan tâm đặc biệt cho gia đình mình là họ cho ít tiền và cấp cho miếng đất tại khu Kinh Tế Mới Lê Minh Xuân để sản xuất mà đáng lẽ ra với người khác thì không được. Bố con đưa tiền cho chị Hai con xuống khu KTM mua lá mua cừ dựng nhà cho Bố mẹ đến ở. Họ nói thế nào cũng phải chịu ! không chịu cũng phải chịu con ạ ! Khổ thế đấy ! Tôi quay sang KA nói : Em biết gì về việc này không, sao vô lý quá vậy em ? KA nói : Em sẽ cố gắng hỏi lại vụ này ! Thường nhà nước chỉ quản lý những nhà có người trốn ra nước ngoài, các khu gia binh hoặc các công sở. Nhà anh họ liệt vào diện công sở, nay giao cho Ủy Ban Nhân Dân Phường dùng làm công sở, cũng hơi khó khiếu nại. Tôi quay sang mẹ tôi: Như vậy là mình mất nhà luôn ! Mẹ tôi buồn buồn "Mình có làm gì hơn được đâu !" Họ bảo sao thì mẹ chỉ biết nghe vậy! Thôi con ạ! Vận đen đến cho gia đình đành chịu con ạ ! Rồi mẹ tôi kể chuyện hết người này đến người nọ từ trong gia đình đến họ hàng bà con. Tôi thấy không ai khá cả. Kế cả bà con ngoài Bắc sau 21 năm xa nhau vào thăm gia đình, hòan cảnh cũng không hơn gì gia đình tôi nên cũng không có hy vọng gì nhờ vả. Có một điểm tôi nhớ mãi là mẹ tôi kể, phần nhiều bà con ngoài Bắc không ngờ trong Nam lại có cuộc sống quá sung sướng không như những gì Bác và Đảng tuyên truyền, và khi vào đến nơi họ mới vỡ lẽ ra là bị lừa dối và khuyên gia đình nên tìm đường trốn ra nước ngoài, chứ sống không yên với CS.

Câu chuyện mất nhà buồn khổ ấy, dù mẹ tôi không tiện nói ra tôi cũng được KA cho biết trước nên không lộ vẻ gì ngạc nhiên, và tránh nhắc lại làm mẹ buồn, tôi chuyển hướng sang câu chuyện hỏi thăm Bố, hỏi thăm đời sống hàng ngày. Mẹ tôi nói Bố dặn con là " Muốn nuôi chí phải giữ lập trường. Phải hiểu rồi mới tin ". Sau cùng tôi đề cập chuyện vượt biên mẹ tôi nói vì nhà nghèo, Bố con liêm chính, suốt đời làm việc về già chỉ còn trông cậy vào căn nhà để có cái che mưa che nắng thế mà lại bị nhà nước tịch thu nên Bố con chán lắm ! Không có tiền thì lấy gì vượt biên nên đành chịu kẹt lại thôi con ạ ! Mẹ thì nay nghe người này đị thoát, mai nghe người khác đã đến nơi, vừa mừng cho họ vừa tủi phận mình. Tôi quay sang KA hỏi có còn nuôi ý định đi không, nàng khẽ gật đầu, véo nhẹ tôi, đưa mắt nhìn ra hướng mấy tên vệ binh đang lởn vởn quanh đó như ra dấu là không nên đem chuyện này ra nói nơi đây. Tôi hỏi mẹ sao biết con đây mà tìm. Mẹ đáp nhờ trời đất xui khiến nên Mẹ lần ra quan hệ của con với KA, nhớ trước con quen KA ở Cần Thơ nên mẹ sai em con lên tìm. Lúc đầu em nó lên trường KA dạy ở Cần Thơ hỏi thăm, không ai biết nhà KA nay ở đâu, may sao chị em nó lại gặp nhau giữa đường và từ đó mới biết tin con. KA ngoan lắm con ạ ! Tội nghiệp ! KA may cho mẹ cái áo này đây con. Mẹ tôi chỉ tôi xem cái áo cánh tay màu nâu...Nhờ có cô giúp đỡ nên địa phương cũng dành nhiều dễ dàng cho gia đình. KA tốt bụng lắm ! Tôi biết mẹ khen thật tình. Tôi quay sang KA cầm tay nàng nói lời cám ơn, và định nói thêm nữa về tính tốt...nhưng KA đưa bàn tay lên bịp miệng tôi không cho nói.

Chẳng bao lâu hết giờ thăm nuôi là lúc những giọt nước mắt rơi rơi...Tôi không biết, nhưng chắc chắn là có nhiều, nhiều lắm những giọt nước mắt đã rơi, đã trào ra, đã ứa ra... từ những đôi mắt hiền dịu cúa ngưòi mẹ người vợ người yêu cho thân nhân bị VC đầy đoạ. Tôi ôm mẹ, ôm KA và nói vài lời trấn an, hy vọng sẽ được về đoàn tụ sớm. Nàng nức nở, không cần giữ ý tứ cứ ôm xiết tôi, cho tôi thấy trong con tim nàng đang quặn lên một nỗi đau đớn và cũng cho tôi thấy một luồng sóng ngầm rất mãnh liệt của tình yêu đang dâng đến mức cao nhất ! KA trao cho tôi lá thư dầy cộm bảo cố giấu đi!

Từ giã mẹ và KA, hai tay tôi xách hai cái túi thật nặng như tình cảm gia đình nặng trĩu đã được gói ghém trong đó đi qua cánh cổng và dừng lại bên trong, bày ra sân chờ vệ binh kiểm soát trước khi được đem vào doanh trại. Sau khi kiểm soát, tôi bị tịch thu mất gói bột mì. Vệ binh bảo chờ phân chất xem bột này là bột gì rồi trả lại tôi sau, nhưng họ lấy luôn không trả. Sau buổi thăm nuôi ấy, tôi tìm lại niềm vui trong tù. Thường sau giờ thăm nuôi theo thông lệ là đến mục khoản đãi bạn bè. Tôi chờ tối đến sau giờ lao động mời anh Đại Úy Long, anh Th/u Vỹ và Th/U Phương đến " trà lá " ngoài sân. Trà lá là từ VC dùng để uống nước trò chuyện với nhau. Trà lá cúa tôi với anh em là uống cà phê thuốc lá và ăn xôi gấc. Mẹ tôi nấu xôi gấc rất ngon. Tôi chia sẻ niềm vui cùng các anh em cho đến khuya mới chia tay ai về chỗ nấy để ngủ lấy sức mai đi khiêng đá làm đường xe lửa.

Trong tù, lúc thăm nuôi, phần lớn ai cũng đều có quà đem tặng gia đình. Quà tặng thường là những cái lược, cái trâm, cái kẹp tóc được làm từ các phế liệu nhôm, hoắc bình điện được chính tay anh em khắc trạm trổ hình Long Phụng, hình trái tim, hoặc phác hoạ chân dung, một suối tóc, một đôi mắt và trình bày các hoa văn cùng ghi tên người này người nọ xoắn tít vào nhau thường thấy trong các tấm thiệp cưới. Xấu đẹp không là vấn đề, nên không ai nhờ ai, vì vấn đề chính là phải tự tay mình làm để tỏ lòng luôn thương nhớ vợ con gia đình trong những ngày xa vắng. Thế mà tôi đã thiếu sót không có gì tặng KA. Trong lòng tự hứa lần thăm tới sẽ có quà. Quà cho nàng sẽ là một cái lược thưa tay cầm khắc ngọn đuốc để soi sáng sưởi ấm lòng nàng. Phần mẹ tôi, dù tôi biết mẹ thích cho hơn thích nhận. Nhưng tôi cũng sẽ khắc tặng mẹ một cái lược bí chải chấy và khắc viên ngọc biểu tượng của dòng dõi triều Lê. Tôi phải chờ đợi ba tháng nữa. Thời gian đủ cho tôi làm hai cái lược...và tôi thiếp đi trong giấc mộng êm đềm.

Trước đây, lúc mất liên lạc với gia đình tôi rất mong gặp lại, nhưng sau được gặp rồi, nghe mẹ tôi kể sơ qua về hòan cảnh khó khăn của gia đình, thì tôi lại cầu mong cho gia đình sớm tìm ra đường vượt biên. Nhưng vấn đề đặt ra là có tiền không đã chứ ! Trong nhà, trước khi đi tù, tôi biết, mẹ tôi phải gọi người đến nhà bán đồ ăn dần. Từ cái TiVi hiệu National, cái máy Aikai.. rồi cứ thế bán tiếp, nay bán cái này mai cái khác, từ cái bàn, cái tủ đến cái quần cái áo chén dĩa cứ thế theo mẹ đội nón ra chợ trời để lấy tiền đong gao. Ngồi không ăn, núi cũng phải mòn...thì nay một phân vàng không có lấy tiền đâu ra mà vượt biên. Một ý nghĩ chợt nẩy ra trong đầu là phải chi KA tìm đường dây vượt biên đi trước và kéo theo một đứa em tôi làm đầu cầu, thì có hy vọng gia đình tôi mới thoát khỏi cảnh nghèo khổ. Nói chuyện vượt biên, tôi chợt nhớ ra cảnh bố mẹ cãi nhau "nẩy lửa " về chuyện đi hay ở của gia đình. Trước ngày VC vào, bác tôi, anh em chú bác của bố xuống nhà gặp bố tôi nói muốn đi có xe đưa cả gia đình ra phi trường Tân Sơn Nhất, bố tôi mỉm cười cám ơn để em suy nghĩ. Cậu tôi lúc đó đang làm Quan Thuế tại Phi trường, cũng hỏi Bố tôi là nên đi hay ở. Nếu gia đình muốn đi, cậu cho xe nhà đưa ngay ra phi trường,vì cậu có nhiều quen biết anh em Không Quân trong TSN. Bố tôi khẳng khái trả lời cậu: " Ông Trần văn Hương, Ông Phan Khắc Sửu, Ông Phan Huy Quát đều là bạn tôi. Họ danh vọng như thế mà mới hôm qua anh em nói chuyện với nhau về thằng Mỹ lưu manh nó bỏ rơi đồng minh, vậy nếu mình có sang Mỹ, cũng chỉ để ăn mày và chết dần chết mòn chứ không thể làm gì tốt hơn được cả. Thôi thì, ai cũng thế, trước sau đằng nào cũng chết, cậu có đi thì đi, tôi chọn ở lại. Nếu mình bị mất quyền sống, thì mình vẫn còn quyền chết. Nếu được thế, thì mình nên chọn cái chết trên đất nước ông bà tổ tiên dù sao vẫn hơn "

Cậu tôi hôm sau đã lên phi cơ, nhưng không biết vì lẽ gì lại nhảy xuống, có lẽ máu SQ tác chiến xưa của cậu sôi sục trở lại ?...Hai ba cậu khác, toàn dân "thứ dữ " không hiểu sao cũng suy nghĩ như bố tôi không ai muốn đi nữa, và sau đó tất cả cùng bị VC lừa cho một vố vào tù. Một cậu là Thiếu Tá huấn luyện về ngành Tình báo, bị VC đến bắt, sau khi cậu đốt hết tài liệu danh sách nhân viên, treo cổ tự sát. Gia đình bên ngoại tôi rất thù VC, vì ông ngoại tôi, là một hiền nhân, một Mạnh Thường Quân của Tỉnh Bắc Ninh lại bị bọn VC chôn sống. Trong chiến tranh tên VC nào mà gặp các cậu tôi là xem như ngày giỗ.. Bố tôi, vẫn một lòng cương quyết là con gái thì không nói, nhưng con trai nhà này không thể hèn...Mẹ tôi cãi lại, thế nào là hèn. Đi tìm phương cách đối phó, có sống mới làm được việc chứ. Có lẽ hình ảnh ông Ngoại tôi bị VC xử tử bởi sự phản bội của một tên đầy tớ khố rách áo ôm ngày nào, chúng theo VC khi cướp chính quyền tại Hà Nội, tên phản bội dẫn VC về quê bắt Ngoại đem ra chôn sống năm 1945, khiến mẹ tôi không còn nghi ngờ gì về sự tàn nhẫn của bọn VC nữa. Mẹ tôi nói, với bọn này ngay cả chính gia đình máu mủ bố mẹ chúng mà chúng còn dám đưa ra đấu tố, những người chủ đem về nuôi nấng chúng khỏi cảnh chết đói,chúng còn đem giết nữa, thì đừng hy vọng gì chúng yêu dân yêu nước. Mình là kẻ thù lại càng không thể sống chung được với bọn này..."

Tôi ở trong tù nhớ lại mẫu chuyện xảy ra trong gia đình trước ngày VC vào về việc đi hay ở, và so sánh với hòan cảnh ngày nay, cảnh bố tôi bị VC lấy nhà đầy lên vùng phèn chua nước độc, suy nghĩ của bố thế nào. Nhưng tôi nhớ lại lời bố tôi dặn : " Nuôi chí phải giữ lập trường, có hiểu rồi mới tin ", tôi nghĩ có lẽ bố tôi vẫn một lòng quyết không đi đâu ! Chuyện vượt biên càng khó đặt ra với gia đình, nhất là bố tôi, một mẫu chí sĩ rất xưa còn lại.